بسم¬الله الرحمن الرحيم
 
مسجد، جوانان
 چالش¬ها و راهكارها

چكيده مقالات هجدهمين اجلاس سراسري نماز
 

سرشناسه:  اجلاس سراسري نماز (هجدهمين: 1388: قم)
عنوان و نام پدیدآور: مسجد، جوانان، چالش¬ها و راهكارها: چكيده مقالات هجدهمين اجلاس سراسري نماز /  گردآورنده معاونت فرهنگ، آموزش و پژوهش ستاد اقامه نماز.
مشخصات نشر: تهران، انتشارات ستاد اقامه نماز، 1389.
مشخصات ظاهري: 180 ص.
شابك: 9- 041 - 537-964- 978 - 20000 ريال.
وضعيت فهرست نويسي: فيپا
موضوع: نماز، كنگره¬ها.
موضوع: نماز، مقاله¬ها و خطابه¬ها.
شناسه افزوده: ستاد اقامه نماز.
رده¬بندی كنگره: الف 1389    23 الف / 186 BP
رده¬بندی دیویی: 353/297
شماره كتابشناسی ملی: 2121484
نام كتاب: مسجد، جوانان، چالش¬ها و راهكارها
چكيده مقالات هجدهمين اجلاس سراسري نماز
گردآورنده: معاونت فرهنگ، آموزش و پژوهش ستاد اقامه نماز
ناشر: مؤسسه فرهنگي - انتشاراتي ستاد اقامه نماز
تیراژ: 3000 جلد
نوبت چاپ: اول  -  پاييز 1389
چاپ و صحافی: سازمان چاپ و انتشارات
قیمت: 20000 ریال
مراكز پخش:
1- تهران، میدان فلسطین، ستاد اقامه نماز - تلفن: 88900059 - 88896666
2- دفاتر ستادهای اقامه نماز سراسر كشور
شابك: 9- 041 - 537-964- 978

فهرست

پيشگفتار .................................................................................................................................. 9
نقش نماز در زندگی فردی و اجتماعی ................................................................................... 11
تأثیر نظام آموزش و پرورش در گرایش جوانان  به نماز جماعت و مسجد ............................... 12
مدیریت در عرصه مساجد ...................................................................................................... 14
نقش نهادهای فرهنگی و اجتماعی در جذب جوانان به مسجد.................................................. 16
راهبردها و راهكارهای جذب جوانان به مساجد ...................................................................... 17
نمازجماعت و بازسازی معنوی دانشجویان .............................................................................. 19
مسجد و نيازهاي معنوي جوانان .............................................................................................. 22
وحدت و انسجام اسلامي مسلمانان در پرتو نماز جماعت و حج ............................................... 24
راهكارها و راهبردهاي جذب جوانان به مسجد ....................................................................... 25
چگونگي جذب جوانان به نماز، مسجد و شناسايي راهكارهاي آن .......................................... 28
میزان تأثیر پذیری فرزندان از والدین در گرایش به نماز .......................................................... 30
مديريت فرهنگي مسجد (راهبردها و راهكارهاي جذب جوانان به مسجد) ............................... 33
بررسی نقش اعتقادات دینی در جلوگیری از كجروی‌های اجتماعی در بین دانشجويان ............ 36
نقش امام جماعت در جذب جوانان به نماز جماعت و مسجد .................................................. 39
حق نماز به درستي ادا نشده است.............................................................................................42
راز نماز ................................................................................................................................. 45
تعامل مسجد و مدرسه ............................................................................................................ 48
نقش والدين در هدايت جوانان به نماز جماعت و مسجد ......................................................... 50
تأثیر عملكرد واحدهای مذهبي و فرهنگي تربيتي (مدارس و مساجد) در كاهش انحرافات ....... 53  
نقش والدين در هدايت جوانان به نماز جماعت ...................................................................... 55
نقش عوامل داخلی مسجد در جذب جوانان به مسجد ............................................................. 57
شيوه¬هاي تشويق نوجوانان و جوانان به نماز ............................................................................. 59
آسيب¬شناسي حضور جوانان در مسجد ................................................................................... 61
نماز، مسجد، جوانان، فرصت‌ها و تهدیدها .............................................................................. 62
عوامل موثر بر حضور نخبگان در نمازهاي جماعت و تأثير آن در گرايش ............................... 64
مساجد و جوانان، فرصتها و تهدیدها ....................................................................................... 65
اهميت مجموعه سرويس¬هاي بهداشتي مساجد ........................................................................ 67
راهكارهاي جذب جوانان به مسجد ........................................................................................ 69
تأثیر نظام آموزش و پرورش بر جذب جوانان به نماز و مسجد ................................................. 71
راهكارهاي تقويت كاركرد مساجد دانشگاهي ........................................................................ 74
راهبردها و راهكارهای جذب جوانان به مسجد و نماز جماعت ................................................ 77
جايگاه قرآن كريم در مواد درسي آموزش و پرورش ............................................................. 79
بررسی نقش مؤلفه‌های آموزشی و عوامل تأثیرگذار در زمینه  آثار فردی ................................ 81
نماز جماعت و تربيت اجتماعي دانش¬آموزان .......................................................................... 84
مديريت فرهنگي مسجد (باز مهندسي مديريت كلان مسجد با رويكرد ...) .............................. 85
بررسي رابطه عوامل درون دانشگاهي با ميزان مشاركت دانشجويان ......................................... 87
تأثیر نظام آموزش وپرورش در گرایش جوانان به نماز جماعت و مسجد ................................. 88
بررسی راه‌های تقویت ارتباط جوانان به سوی نماز جماعت و مسجد ...................................... 90
چگونگی‌ها در جذب نسل جوان در گسترش اقامه نماز .......................................................... 92
راهبردها و راهكارهای جذب جوانان به مسجد ....................................................................... 94
تأثیر نظام آموزش و پرورش در گرایش جوانان به نماز جماعت و مسجد ................................ 96
راهبردهای جذب جوانان به مسجد ........................................................................................ 99
اعجازهای علمی قرآن كریم ................................................................................................ 101
بررسي ويژگي‌هاي مساجد موفق موجود درجذب جوانان به نماز .......................................... 104
تعامل مسجد و دانشگاه ........................................................................................................ 106
نقش امام جماعت در جذب جوانان به مسجد  ...................................................................... 108
بررسی گرایش و عدم گرایش جوانان به نماز، مسجد ........................................................... 110
نقش نهادهاي فرهنگي و اجتماعي در جذب جوانان و نوجوانان به نماز ................................. 112
نقش امام جماعت در جذب جوانان به نمازجماعت و مسجد ................................................ 115
بررسي راه‌هاي تقويت ارتباط و تعامل عوامل انساني مسجد در جذب.................................... 118
پرورش اخلاق و اخلاص در پرتو نماز ................................................................................. 120
تأثیر آموزش و پرورش در گرایش جوانان به نماز و مسجد ................................................... 121
جلوه‌ای از ظاهر و باطن نماز ................................................................................................ 123
مساجد جوان (مساجد نمونه كشور) ..................................................................................... 125
نقش امام جماعت در جذب جوانان به نماز جماعت و مسجد از منظر امام خميني (ره) .......... 130
آسيب شناسي حضور جوانان در مسجد ................................................................................ 133
تأثیر ادبیات در جذب جوانان به نماز .................................................................................... 135
نقش مسجد در جذب جوانان و استحكام پیوند خانه و مدرسه ............................................... 136
نقش نهادهای فرهنگی در جذب جوانان به مسجد ................................................................ 138
آسيب شناسي فرهنگي مساجد ............................................................................................. 140
چگونگي جذب جوانان به نماز و مسجد .............................................................................. 142
راهكارهايي مؤثردر جذب جوانان به مسجد ......................................................................... 144
بررسي ميزان گرايش جوانان استان مركزي به نماز جماعت و ارزيابي عوامل مؤثر بر آن ....... 146
تأثير نظام آموزش و پرورش در گرايش جوانان به نماز جماعت و مسجد .............................. 148
آسیب¬شناسی حضور جوانان در مسجد ................................................................................ 149
شیوهای جذب نوجوانان و جوانان به مسجد و نماز ............................................................... 151
نقش امام جماعت در جذب جوانان به نماز جماعت و مسجد ................................................ 153
راه‌های ایجاد انگیزه به نماز و جذب جوانان به مسجد ........................................................... 155
تأثیر نظام آموزش و پرورش در گرایش جوانان به نماز جماعت و مسجد .............................. 157
جایگاه نماز و مساجد .......................................................................................................... 158
نقش نماز در اجتماعی كردن فرزندان .................................................................................. 160

پیشگفتار

مسجد،  همواره مهمترین پایگاه، پناهگاه و سنگر دفاع از حریم دین مقدس اسلام و تجلی گاه عشق، عبادت، خضوع و خشوع به درگاه پروردگار عالمیان بوده¬ است.
جایگاه رفیع و نقش سازنده و مؤثر این پایگاه دینی در انتقال آموزه های اصیل دینی و ارتقاء و اعتلای تربیت صحیح اسلامی و كاركردهای وسیع آن در دوره رسالت رسول اعظم وائمه اطهار"علیهم السلام" موجب شده است كه مسجد به عنوان كانون تمامی فعالیت های عملی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و نظامی به شمار آید.
در مهندسی فرهنگی نظام جمهوری اسلامی، معمار انقلاب اسلامی ایران، حضرت امام خمینی(ره) نقش مسجد را چنین ترسیم فرمودند: "از مسجد، باید امور اداره بشود. مساجد بود كه این پیروزی را برای ملت ما درست كرد. این مراكز حساسی است كه ملت باید به آن توجه داشته باشند و اینطور نباشد كه خیال كنند حالا كه دیگر ما پیروز شدیم،  دیگر مسجد می¬خواهیم چه كنیم! پیروزی ما برای اداره مسجد است."
در تدوام این خط و مشی و رویكرد جامع نگری به جایگاه مسجد، مقام معظم رهبری حضرت آیت¬الله خامنه¬ای"مدظله العالی" نیز یكی از نشانه¬های حقگزاری نماز را آبادی مسجد و افزایش نمازهای جماعت می¬دانند.
دركلام ایشان نقش كارآمد مسجد در ایجاد همدلی، همكاری اجتماعی، حفظ و حراست از ارزش¬های اسلام و انقلاب كه از مهمترین سرمایه¬های ارزشمند جامعه است، مورد توجه قرار گرفته است و اكنون پس¬از گذشت سه دهه از پیروزی انقلاب،  با مسجد ایده¬آل كه در آموزه های شریعت تعریف شده است، فاصله زیادی داریم. در ایجاد این فاصله نیز عوامل گوناگونی نقش دارند و بر صاحبنظران و اندیشه وران است تا خلأها را واقع بینانه شناسایی و رصد كنند و با بررسی عالمانه وضع موجود و بررسی و تبیین كاركردها و نقش های مهم مساجد كه متناسب با شرایط و وضعیت دنیای كنونی است، بیش از پیش زمینه حضور مردم به ویژه نسل نو را در مسجد تمهید نمایند. به همین منظور ستاد اقامه نماز كشور با همكاری برخی سازمان ها و نهادهای فرهنگی كشور اقدام به برگزاری هجدهمین اجلاس سراسری نماز با عنوان "نماز، مسجد و جوانان" نمود. یكی از بخش های جنبی اجلاس، فراخوان علمی مقاله با محورها و موضوعات مرتبط با اجلاس بود. محورهایی همچون "مدیریت فرهنگی مسجد"، "نقش نهادهای فرهنگی واجتماعی در جذب جوانان به نماز جماعت و مسجد" و"نقش عوامل داخلی و مدیریت مسجد در جذب جوانان به نماز جماعت و مسجد" كه هریك از محورهای یاد شده دارای موضوعات مختلف و متنوعی نیز بودند. خوشبختانه این فراخوان با استقبال خوب صاحبنظران، اندیشمندان و دلسوزان علمی و فرهنگی كشور قرار گرفت. مشاركت تمامی استان های كشور، ورود مشتاقانه اعضای هیئت علمی دانشگاهها و مراكز آموزش عالی و مشاركت حداكثری بانوان تحصیل كرده و پژوهشگر از موارد قابل توجه در این فراخوان بود. در فرصت كوتاه اعلام شده، 1280 مقاله به دبیر خانه اجلاس واصل گردید. مقالات دریافتی در اختیار هیئت داوران قرار گرفت و در دو بخش داوری مقدماتی "فنی" و داوری نهایی "محتوایی"  از سوی دو گروه داوری خبره، مورد بررسی وارزیابی جداگانه قرار گرفت و در نهایت 31 مقاله به عنوان مقالات برگزیده هجدهمین اجلاس سراسری نماز، انتخاب، معرفی و مورد تقدیر قرار گرفتند. همچنین از تمامی شركت كنندگان نیز با ارسال لوح یادبود وتقدیم هدیه تجلیل به عمل آمد .آنچه در این كتاب می خوانید چكیده مقالات راه یافته به مرحله نهایی داوری می باشد كه جهت استفاده علاقه مندان چاپ و منتشر گردیده است . همچنین 31 مقاله برگزیده اجلاس نیز  در كتاب جداگانه ای با عنوان " مقالات برگزیده هجدهمین اجلاس سراسری نماز " ،  به طبع رسیده است. در این مجال لازم است از كلیه عزیزانی كه با ارسال مقاله بر غنای علمی اجلاس نماز افزودند صمیمانه تقدیر وتشكر نمایم. از خداوند متعال می خواهم همه مارا مشمول این دعای حضرت ابراهیم (ع) كه فرمودند: "خداوندا من وفرزندانم را از نماز گزاران قرار بده" گرداند . إن شاء ا...                                                                                     
                                                                                             من الله التوفیق و علیه التكلان
                                                                                                        سید محمد عبداللهی
 معاون فرهنگ، آموزش و پژوهش و                                                            دبیر هجدهمین اجلاس سراسری نماز
 
نقش نماز در زندگی فردی و اجتماعی

آرش شهابي

نماز عامل موفقيت در انجام كارهاست. و توفيقات الهي را روزافزون مي‌كند. احكام آن به گونه‌اي است كه رعايت دقيقش اثرات زيادي در حوزه‌هاي فردي، اجتماعي، فكري، اخلاقي، خانوادگي، روحي و رواني دارد. نماز، جوابگوي حل معضلات اجتماعي و خانوادگي است.
و در این مقاله تأثيرات آن به عنوان يك رفتار بر ابعاد مختلف روح و روان انسان مورد بررسی قرار گرفته است.
نماز يك مكتب علمي و عملي براي پرورش ايمان و تعهد است. طبق بررسي‌هاي دانش‌هاي نوين، شخصيت انسان متأثر از عوامل دروني و بيروني است كه نماز در هر يك از اين عوامل نقش مهمي دارد. شادابي جسم و روان در سنين مختلف،‌ يكي از نيازهاي جوامع امروز است و انسان اگر به حال خود رها شود در مشكلات طاقت فرساي زندگي قرار مي‌گيرد پس نماز یك نیاز اساسی انسان است و دارای بركات  بسیاری می‌باشد.
نماز باعث ثبات شخصيت و اخلاق انسان و آرام شدن قلب و روح مي‌شود. چرا كه در نماز همه حواس و جسم متوجه خدا مي‌شود و به هيچ چيز جز خدا و آيات قرآن كه در نماز بر زبان ‌آورد‌ه می‌شود فكر نمی‌شود، این امر باعث ايجاد آرامش و آسودگي روان انسان مي‌شود.
از دیگر تاثیرات مورد بررسی در این مفاله نیاز انسان به برتر از خود ستایش كردن است و ستایش پروردگار برای رفع و ارضاء آن است و همچنین نیاز به تقویت امید در جامعه و تقویت اراده و كاهش فشار روانی و استرس نیز مورد بررسی قرار گرفته است.
كلید واژه:
نماز‌، آثار نماز‌، نيازهاي روانشناختي انسان، زندگی فردی‌، زندگی اجتماعی.
 
تأثیر نظام آموزش و پرورش در گرایش جوانان
 به نماز جماعت و مسجد

هاجر رحمتي - اكرم سادات سجادي

مقاله زیر به علل نمازگریزی دانش آموزان دوره‌ی  متوسطه بویین میاندشت پرداخته است. در این مقاله سوالی بدین صورت مطرح شده است: دانش آموزان عزیز به نظر شما چه عواملی باعث نمازگریزی (نماز نخواندن) شما می¬شود؟ و از دانش آموزان خواسته شده بود كه جواب سوال را به صورت گسترده پاسخ جواب دهند. بعد از بررسی برگه‌های جمع‌آوری شده، نتایج جالبی به دست آمد كه در اختیار مسولین اقامه نماز منطقه بویین میاندشت قرار داده شد تا تدابیری اندیشیده شود كه علت‌یابی كنند كه چرا نمازهای جماعت در مدارس چنان رونقی ندارد هم چنین راهكارهایی ارائه دهند تا در سالهای آتی گرایش دانش آموزان به معنویات (نماز) بیشتر شود. نماز ميراث تمامي انبياء است هر پيامبري كه مبعوث به رسالت شد. انسانها را به نماز دعوت كرد و به آن سفارش نمود. قرآن كريم در سوره مريم (آيه 31 ) از دعوت به نماز حضرت عيسي(ع) و درآيات بعد از دعوت، به نماز حضرت اسماعيل(ع) ياد كرده است. در سوره طه خداوند به پيامبر(ص) مي‌فرمايد 
خانواده و پيروان خود را به نماز امر كن و در اين دعوت شكيبا باش. نماز كشتي نجات است كه همه افراد بخصوص كودكان و نوجوانان‌ها و جوان‌ها را از طوفان‌ها و خيزاب‌ها عبور مي‌دهد و به ساحل آرامش و رستگاري مي‌رساند. چند سالی است كه بحث نماز جماعت در مدارس به صورت جدی دنبال می‌شود و از مدیران مدارس خواسته شده است اقدامات لازم را جهت انجام این فریضه انجام دهند. همه تلاش‌ها چه از طریق وزارتخانه و چه از طریق ادارات و مدارس صورت گرفته ولی در عمل نتایج خوبی به دنبال نداشته است. چرا؟
چراهای زیادی مطرح مي‌شود از جمله چرا دانش‌آموزان انگیزه لازم جهت شركت در نماز جماعت  را ندارند؟ چرا از نماز خواندن طفره می‌روند؟ اشكال كار از كجاست؟ از چه ناحیه‌ای است آیا برنامه مدارس دارای اشكال است‌؟ آیا خانواده مقصر است؟ ایراد و اشكال كجاست كه نوجوانان به نماز اهمیت نمی دهند؟
نگارندگان این مقاله چون از نزدیك فعالیت مدرسه را از لحاظ آماده كردن شرایط فیزیكی برای برگزاری نماز جماعت مشاهده كرده‌اند مدرسه را در این قسمت مقصر نمی‌دانند چون تمام امكانات مثل مكان نماز، وضوخانه... در حد مطلوب بوده است عقیده دارند كه اشكال را باید در جای دیگری جستجو كرد.
با بررسی پرسشنامه و مصاحبه با دانش آموزان مشخص شده بسیاری از دانش آموزان كه در مدرسه دل به نماز نمی دهند در خانه نماز می‌خوانند و این جای بسی امید و شكرگذاری دارد از بابت اینكه فرزندانمان نماز مي‌خوانند.
عده‌ای برخورد انضباطی (نمره) را عامل نماز نخواندن در مدرسه می‌دانند. بدانگونه كه اجبارا باید در نماز حاضر شویم و اگر حاضر نشویم نمره انضباط كسر می‌شود.
برپايي نماز در مدارس وظيفه‌اي خطير و بسيار حساس است، زيرا مدارس جداي از ويژگيهاي منحصر به فرد، محل تشويق، اضطراب، رقابت‌هاي نگران كننده توأم با شكست و پديده‌هاي ناخوشايند ديگري است كه هر كدام از آن‌ها به تنهايي قادر به تبديل محرك‌هاي خنثي به محرك‌هاي شرطي نيرومند فراخوان اضطراب و حالات ناخوشايند رواني مي‌باشند. بنابراين ايجاد اصلاحات بنيادي به منظور تغيير در نگرش دانش‌آموزان نسبت به مناسك جاري به ويژه نماز جماعت مي‌تواند زمينه ساز تحولات اساسي در شخصيت دانش‌آموزان شود و نه تنها نگرش آنها را نسبت به صورت ظاهري عبادات بهبود بخشد، بلكه در جهت گيري اصولي به سوي ارزشهاي انساني آنها را هدايت نمايد. بسياري از مشكلات فردي و اجتماعي كاهش يافته و تهاجم فرهنگي بيگانه به نسل نو چندان كاري از پيش نخواهد برد و در زمينه فكري و اخلاقي از انحراف مصون خواهند ماند. اين پژوهش بر آن است تا با فرا راه قرار دادن احاديث، سيره معصومين(ع) شيوه‌هاي تشويق و ترغيب نوجوانان و كودكان و جوانان به نماز جماعت را بيابد»
توصیه مي‌شود كه عوامل اجرایی مدارس (امور پرورشی  و مدیران) روش خود را تغییر دهند و برگزاری نماز جماعت را اجباری نكنند بلكه به صورت اختیاری به عهده دانش آموزان بگذارند به عنوان مثال گفته شود دانش آموزان عزیز نماز جماعت در نمازخانه برگزار مي‌شود هر كدام مي‌توانید در این فریضه شركت كنید. باید جملات امری ما تبدیل به جملات تشویقی و روشهای ما تبدیل به روشهای مشفقانه گردد به عنوان مثال، اگر  گفته شود زود بروید وضو بگیرید و نماز جماعت بخوانید، اگر در نماز جماعت حاضر نشوید نمره انضباط كسر می‌گردد، نماینده كلاس اسامی دانش آموزان غایب را به دفتر ارجاع دهد روش ما آمرانه است و نتیجه نخواهد داد. نگرش ما نسبت به دین و معنویات باید عوض شود اگر در امر مقدسات با روحیه عالی و صبورانه برخورد شود چنین معضلاتی را در جامعه نخواهیم داشت.
مدیریت در عرصه مساجد
اعظم تركي

مساجد يكي از امتيازات اسلام و تعلق به مردم و جايگاه عبادت و ارتباط انسان با پروردگار است و بنا بر تعريف نبي مكرم اسلام خاتم النبيين حضرت (محمد صلي الله عليه و آله) مسجد جايي است كه شرافت حضور انبياء را داشته باشد و اطلاق خانه خدا بر آن صدق كند. در مكتب انسان‌ساز اسلام نماز نيز از جايگاه ويژه¬اي برخوردار بوده و هيچ عملي از اعمال ديني و افعال عبادي با آن قابل مقايسه نيست. در روايتي از امام صادق(عليه السلام) چنين آمده است: هرگاه كسي به نماز ايستد رحمت الهي از آسمان به او نازل مي¬شود و فرشتگاه اطراف او احاطه مي¬كنند و فرشته¬اي مي¬گويد اگر اين نمازگزار ارزش نماز را مي¬دانست هيچ گاه از نماز منصرف نمي¬شد به طور قطع نماز بر هر شخص تأثيرگذار است به خصوص در سنين جواني و اگر آن را هم به جماعت برگزار كنند فضيلت آن چندين برابر مي‌شود. در اين خصوص پيامبر گرامي اسلام(صلي الله عليه و آله) در تكريم و احترام به جوانان فرمودند: «فضيلت و برتري جوان عابد كه از آغاز جواني خدا را عبادت كند بر پيري كه وقت پيري مشغول عبادت گردد چون فضيلت پيغمبران است برساير مردم در جايي ديگر با اشاره به ارزش جواني مي¬فرمايد: «جواني تان را قبل از فرارسيدن پيري غنيمت و قدر بدانيد.»
با نگاهي گذرا به تاريخ مساجد در مي¬يابيم كه مساجد علاوه بر نقش محوري خود كه عبادت باشد، كاركردهاي گوناگون ديگري هم دارد. بديهي است كه تبيين جايگاه مساجد موجب افزايش كارآيي آن خواهد شد.
مديريت مسجد نيز از نوع مديريت معنوي مي¬باشد، نقش مديريتي مساجد با قلمروهاي پيچيده فعلايت ايشان سر و كار دارد كه اداره امور آن بسيار دشوار و مستلزم دانش و بينش عميق در ابعاد مختلف مي¬باشد. به همين دليل مي¬توان گفت كه علاوه بر نقش عبادي مسجد كه البته محوري ترين كاركرد مسجد به شمار مي¬آد نقش مديريتي مساجد بايد به قلمروهاي مختلف مديريتي كه در چارچوب عملكردها و فعاليتهاي مسجد قرار مي‌گيرد، آگاهي و اشراف داشته باشد. با عنايت به مطالبات بالا لازم است مديران مساجد اصول اخلاقي و مديريتي را در سيره نبوي مطالعه و به عنوان الگو از پيامبر گرامي اسلام(صلي الله عليه و آله) در مباحث تربيتي و تبليغي خود بگنجانند. پيامبر گرامي اسلام(صلي الله عليه و آله) با نرمش و مهرباني و اخلاق لين با جامعه برخورد مي-كرد و حتي در اجراي حدود الهي كه لازمه آن قاطعيت، صلابت و سختگيري است، با روش رأفت، دلسوزي ملايمت و... اجراي حدود الهي و تحقق شريعت مي¬نمود؛ يعني در اوج نرمش و ملايمت فردي، در مسائل اصولي و كلي(اسلام) صد درصد صلابت داشت. به بيان ديگر مدارا و مديريت، حلم و حكمت، مهر و قهر را به هم آميخته بود. آن بزرگوار در همه ابعاد وجودي و تكاملي،‌ اسوه جهاني و جاودانه است،‌ كه يكي از آنها ابعاد مديريت و تنظيم امور است و تدبير جامعه انساني. ناگفته نماند كه بحث مديريت در قرآن و سنت ريشه طولاني دارد و بجاست كه مديران مساجد و به خصوص ائمه محترم جماعات آن را بهترين نحو در مديريت مسجد عرصه نمايند.
امام مسجد بايد به عنوان الگوي كامل و جامع در مسجد محسوب شود تا در تمام امور مربوط به مسائل ديني رفتار الگومدارانه داشته باشند. از آنجا كه در ابتدا مسجد و امام جماعت رنگ و بوي سنتي داشته‌اند لذا شايد اين امر موجب مي¬شود كه مردم و به ويژه جوانان كمتر در مساجد حضور داشته باشند. حال با اين پيش زمينه امام مسجد مي-تواند با اطلاع رساني اصولي و بنياني در رشد مسجد و اهداف متعالي ديني تأثير گذار باشد. بدون شك مسجد مي¬تواند همان مسجد مورد نظر اسلام و پيامبر (صلي الله عليه و آله)باشد كه يك امام با توان مديريتي بالا، عادل و جامع آن را رهبري كند. در واقع محتواي مسجد در امام جماعت خلاصه مي‌شود كه اين رهبر با تمام مسائل روز جامعه پيش رفته و در زمينه كاري خود از آگاهي كامل برخوردار باشد.
امروز نمي¬توان نگراني عميق خود را از شكاف وحشتناكي كه بين نسل جوان و برخي سنتها و آموزه‌هاي ديني پديدار گشته است را پنهان كرد. يكي از عللي كه جوانان از دين و مسجد گريزان هستند، پاسخگو نبودن شيوه تعليم آموزه هاي دين و عدم آشنايي مبلغان ديني به نيازهاي بشر امروز و احساس كمبودي كه انسان قرن بيست و يك از اين جهت مي¬نمايد باشد.
همچنين يكي از موانع ارتباط جذب جوانان به مسجد را مي‌توان عدم آشنايي با فلسفه نماز و اسرار نماز جماعت دانست. براي ارضاي تماي ايماني جوانان و استفاده از احساسات مذهبي آنان بيش از همه دو نكته بايد مدنظر داشت:
يكي آنكه احساس مذهبي آنان به راه درست هدايت شود و دوم آنكه با وسايل علمي و عملي موجبات پرورش آن فراهم آيد. با عنايت به آنچه گفته شد مي¬توان به اين نتيجه رسيد كه برنامه ريزي، همراه با يك مديريت قوي و منسجم، اسلامي اساسي ترين وظيفه در ميان وظايف مديران مساجد است. در مجموع اگر مي‌خواهيم جوانان و بزرگسالاني علاقمند به حضور در مساجد داشته باشيم، بايد روي نوجوانان سرمايه گذاري كنيم تا به فردايي روشن و پرثمر دست يابيم.
 
نقش نهادهای فرهنگی و اجتماعی در
جذب جوانان به مسجد
افسانه ضامني

شمار‌ي از كارشناسان امور فرهنگي معتقدند كه جوانان در روي آوردن به فريضه نماز به عملكرد و رفتار الگوها توجه خاص دارند. آنها مي¬گويند جوانان ذهن پرسش¬گري دارند و براي سوالات گوناگون خود در زمينه‌هاي مختلفي از جمله مسائل مذهبي به دنبال پاسخ قابل قبول هستند. به گفته بسياري از صاحب نظران و كارشناسان امور ديني و اجماعي كشورمان امروزه مساجد بيشتر به صورت محلي براي عبادت تبديل شده‌اند و برنامه‌هاي فرهنگي و هنري آن در حاشيه نا متناسب با نيازهاي نسل جوان است. در اين ميان علل مختلفي از جمله عوامل خانوادگي، فرهنگي، اجتماعي، سياسي و اقتصادي در گرايش جوانان به نماز نقش دارند. بمباران اطلاعاتي و مسخ فردي و فرهنگي به سوي بيگانگان به يقين در بيتوجهي نسل جوان كشورمان به فريضه نماز بي تاثير نيست دست آورد آن بي‌هويتي و دين ستيزي است. در اين دنيا كه دين باوري و احياي انگيزه‌هاي ديني در سكوي نخست قرار گرفته است و جوانان گرايش بيشتري به رفتارهاي ديني دارند زيرا تقاضاي مذهب يكي از خواهش‌هاي فطري بشر است كه با بلوغ در جوان نيز بيدار ميشود. و در اين زمان كه آفات فرهنگي هر روز از سويي هجوم مياورند و باعث سستي و كاهلي جوانان نسبت به مسائل ديني ميشوند. و با رشد علمي و فرهنگي جوامع غول فساد جوامع اسلامي را به پرتگاه نابودي كشانده تنها خانواده نميتواند جوانان را از اين خطر نجات دهند بلكه بايد همه نهادهاي داخلي فرهنگي و اجتماعي از مدرسه و رسانه‌هاي ملي خصوصا صدا و سيما گرفته تا همه مسئولين بايد براي هر چه بهتر شدن اين برنامه‌ها همكاري و همياري كنند. در اين مقاله ما سعي كرديم به نقش نهاد هاي فرهنگي و اجتماعي بپردازيم كه ابتدا به طور خلاصه به اهميت نماز و مسجد در جامعه اسلامي سپس به نقش‌هاي ديگري كه مسجد ميتواند داشته باشد چه سياسي و اجتماعي و فرهنگي در جامعه و همچنين عواملي كه باعث جذب جوانان به مسجد ميشوند مورد برسي قرار دهيم اين مقاله به صورت كتابخانه‌اي و فيش‌برداري در سه فصل تنظيم گريديد. فصل اول اهميت نماز و مسجد، فصل دوم نقش‌هاي سياسي و اجتماعي مسجد در اسلام، فصل سوم جذب جوانان به مسجد مورد برسي و تحليل قرار داديم.

واژگان كليدي در مقاله: نهادها - فرهنگ‌ها - اجتماع - مسجد - نماز - جوانان - نماز جماعت -جذب- مراكز- رسانه ها
 
راهبردها و راهكارهای جذب جوانان به مساجد

اكرم مهدي¬زاده

جوانان به عنوان آينده‌سازان جامعه اسلامي از بزرگ‌ترين سرمايه‌هاي اين كشور به شمار مي‌روند و تلاش در جهت توسعه آگاهي‌هاي ديني آنان از اهميت به سزايي برخوردار است. اگر ميزان معرفت جوانان به آموزه‌هاي ديني و زلال معارف دين از رشد و نمو مطلوبي بهره‌مند باشد، شخصيت ديني آنان به گونه‌اي شايسته شكل خواهد گرفت و هنگام ورود به جامعه اسلامي تاثير به‌سزايي در آن جامعه پديد خواهند آورد، اما اگر خداي ناكرده از تربيت لازم برخوردار نباشند زمينه اصلاح جامعه فراهم نخواهد شد. يكي از مكان‌هايي كه مي‌تواند شخصيت جوان را مطابق آموزه‌هاي ديني بارور سازد و روح خداجويي و عدالت‌خواهي را در اعماق وجود آنان ريشه‌دار سازد مسجد مي‌باشد كه كانون انسان‌سازي است. پس لازم است راهكارهاي جذب جوانان و هدايت آنان به مساجد شناسايي شود و مورد اهتمام قرار گيرد تا رفته رفته زمينه‌هاي حضور فعال‌تر جوانان در مساجد فراهم شود. اين مقاله به مهم‌ترين اين راهكار‌ها مي‌پردازد كه عبارتند از:
الف) امام جماعت
امام جماعت در هر مسجد عاملي مهم در پيشرفت و ترقي مسجد به شمار مي‌رود و چنانچه داراي شرايط لازم باشد، تأثيري به سزا در تحولات مثبت در جوانان و در نتيجه گرايش آنان به مساجد خواهد داشت؛ اين صفات از اين قرار است:
1- ثابت بودن 2- توانايي علمي 3- نظم 4-‌ بيان ساده و شيوا 5- ‌ابتكار و خلاقيت 6- دوستي با جوانان و نوجوانان 7-‌ احترام و تواضع 8- آراستگي ظاهري 9-‌ توانايي جسمي10- دارا بودن دانش لازم 11- ‌درك موقعيت سني جوانان 12- تهيه‌ي امكانات مالي 13-  ملال‌آور نبودن سخنراني‌هاي و‌اعظان مساجد14- طولاني نكردن اقامه نمازهاي جماعت
ب) ‌مسجد
خود مسجد و ويژگي‌هاي آن نيز مي‌تواند عامل جذابي به منظور گرايش جوانان و نوجوانان به مسجد باشد. اين ويژگي‌ها و خصوصيات عبارت‌اند از:
1- توجه به آراستگي، نظافت و بهداشت مساجد 2-عوامل فیزیكی مثل وسايل صوتي، نوری، گرما‌زا و سرما‌زا 3- امكانات فرهنگي و ورزشي
ج) ‌هيات امناي مسجد
پيشبرد امور مسجد و آباداني آن، ‌هم به لحاظ معنوي و هم به لحاظ مادي، اشتراك مساعي و همت والاي اعضاي هيات امنا را مي‌طلبد. آنان مي‌توانند با همفكري و همدلي، از عهده‌ي اين وظيفه‌ي شرعي و داوطلبانه به خوبي بر‌آيند و ذخيره‌اي براي آخرت خود بردارند؛ خصوصيات ضروري كه مي‌بايد اين افراد داشته باشند، به قرار زير است:
1- همكاري جدي 2- تقسيم كار 3- علاقه به كار 4- تأمين بودجه 5- توجيه جوانان و نوجوانان 6- حضور جوانان در هيأت امناي مساجد 7- استفاده از تخصص‌هاي گوناگون
د) ساير عوامل
در اين زمينه مي‌توان به عوامل ديگري اشاره كرد كه انتخاب عنوان و دسته ‌بندي آن‌ها چندان ضروري به نظر نمي‌رسد، لیكن اين موارد را مي‌توان به شكل زير بيان كرد:
1- ترجمه و توضيح دعاها و اذكار و تفسير كوتاه آيات قرآن در مساجد 2- آشنا كردن جوانان به فلسفه‌ي اعمال عبادي 3- اخلاق و رفتار نمازگزاران 4- جذب از طريق دوستان 5- انعكاس فعاليت‌ها 6- رفع مشكلات 7- خادم 8- نياز‌سنجي و شناخت روحيات جوانان 9- اهتمام در پاسخگويي به شبهات فكري و ديني جوانان 10- مشاركت دادن جوانان در فعاليت‌هاي جمعي و گروهي...
هم‌اكنون در بسياري از مسائل، تخصصي كردن به عنوان يكي از عوامل ايجاد جاذبه در دستور كار قرار گرفته است. با اين وجود هنوز در زمينه امور ديني ما به اين مهم كمتر توجه كرده ايم. در اين باره شايد كشورهاي ديگر از ما پيش تر بوده و با اين اقدام توانسته‌اند نظر قشر جوان را به خود معطوف كنند. اختصاص یك مسجد به جوانان موضوع جدیدی است. جوانان در حال حاضر بیش از همه نیازمند حمایت و راهنمایی نسبت به افكار افراط‌گرایانه و اشتباه هستند، به همین علت تخصيص اين گونه اماكن به آنها ضروري است.
به اعتقاد بسياري از كارشناسان كم رنگ شدن نقش مساجد از آنجا ناشي مي‌شود كه بيشتر متوليان مساجد با نيازهاي روز جوانان آشنايي ندارند و بايد شرايطي فراهم شود تا برنامه ريزان فرهنگي مخصوصاً در حوزه فرهنگ ديني به تناسب شرايط محلي هر استان روحيات جوانان را مورد مطالعه قرار داده و با اعزام كارشناسان، نيازهاي آنان را در حوزه فرهنگ ديني مورد عنايت جدي قرار دهند تا به بركت حضور جوانان در مساجد، سرزندگي و نشاط در اين مكان مقدس موج بزند.
 
نمازجماعت و بازسازی معنوی دانشجویان

ايران سليماني - بتول عزيزي

نماز يك هنرنمايي الهي است و خداوند تمام ارزش‌ها را به نحوي در آن قرارداده است. چه كمالي است كه براي انسان ارزش باشد امّا در نماز يافت نشود؟ بايد به ارزش‌ها و كمالاتي كه در نماز نهفته شده توجه كرد تا جامعيت نماز بهتر روشن شود؛ از عصاره‌ي اين ارزش‌ها مي‌توان به محور وحدت و معيار الفت، تبلور انضباط و وقت شناسي، اهرم قدرت و عزت و عظمت اسلام و مسلمين، تقويت كننده روح اخوت و برابري، الهام دهنده علم و تقوي و عدالت و عبوديت و خضوع‌، بازدارنده از نفاق و كينه و ببيي و غرور و بدخواهي و اختلاف طبقاتي و... اشاره كرد كه در نماز جماعت متبلور مي‌گردد.
خداوند سبحان التزام به اين امر مهم را در همه حال و در همه‌ي رخدادهای زندگى مورد تأكيد قرار داده است. اسلام وظيفه‌ي هر مسلمان را تنها در اين خلاصه نكرده كه به صورت انفرادى در هر جايى و به دور از نماز اجتماع مسلمين يا محيطى كه در آن زندگى مى‌كند به انجام نماز بپردازد، بلكه به طور جدى به انجام وظيفه الهى نماز به صورت جماعت، به ويژه در مساجد با ديگر برادران و خواهران دينى فراخوانده استو برگزارى نمازهاى پنجگانه را به صورت جماعت در مساجد به اين دليل لازم دانسته كه مساجد علاوه بر اين كه پايگاه تجمع مسلمين مى‌باشد محلى است كه مى توان ديگر مشكلات جامعه اسلامى از قبيل مسايل اجتماعى، اقتصادى، اخلاقى و غيره را مطرح كرد و در مورد آنها سخن گفت و براى حل آنها اقدامات لازم را بعمل آورد. به همين علت است كه بر مسلمين لازم شده است كه به طور وسيع‌ترى در نماز جماعت شركت كنند. اين اجتماع بزرگ روزانه در بردارنده نكات آموزشى فراوان بوده، در حقيقت تجديد پيمان و احياى حس برادرى و برابرى و استحكام بخشيدن وحدت ميان مسلمين و اظهار قدرت و قوت مى‌باشد تا به دشمنان اسلام نشان دهند كه چگونه در صفوف مرصوص و دوشادوش يكديگر آماده دفاع از كيان و شأن و شوكت اسلام و آيين اسلام هستند. چرا كه آيين اسلام، از ابعاد اجتماعى مهمى برخوردار است و با عنايت‏ به ‏بركات آثار وحدت و تجمع و يكپارچگى، در بسيارى از برنامه‏هايش ‏بر اين بعد، تكيه و تأكيد كرده است.
علاوه بر اين يكی از راه‌ها و روش‌های بسيار مؤثر برای گسترش و تعميق فرهنگ نماز در جامعه و بين جوانان و دانشجويان، اقامه‌ي نماز به صورت جماعت است. چون نماز جماعت برنامه‌ی بندگی و ميدان دلدادگی دلهای حق جو و به مثابه اقيانوسی از انسان‌های خداجو ست كه همچون قطره‌هايی پاك به هم مي‌پيوندند. تا جايي كه قرآن كريم نيز دستور داده است تا مسلمانان نماز را به بهترين و زيباترين شكلش، كه جماعت است بخوانند. حتی در قبل از اسلام، در اديان گذشته نيز، نماز جماعت مورد تأكيد خداوند بوده است.
احاديث و روايات اسلامی در پاداش و ارزش نماز جماعت فراوان است. در حديث معروفی كه پيامبر اكرم (ص) از جبرئيل نقل كرده اند، مي‌فرمايند: «خداوند متعال وعده داده است كه اگر عدد حاضران در نماز جماعت بيش از ده نفر باشد، اگر تمام درياها مركب و درخت‌ها قلم و جن و انس و ملائكه نويسنده شوند، نتوانند ثواب يك ركعت آن را بنويسند.»  براساس احاديث گهربار معصومين(ع) نيز رفتن به مسجد برای شركت در نماز جماعت و درك آن از ابتدای تكبيرة الاحرام، اجر و پاداش بسيار زيادی دارد و نماز جماعت كوتاه و مختصر بر نماز طولانی برتری دارد.
لذا هنگامي كه انسان از دستورات الهي مطلع باشد و بداند كه فرامين حضرت حق چيست و يا به عبارتي ملاك‌هاي سعادتمندي و رستگاري و شايستگي يافتن در محضر حق تعالي كدام است و در صدد تفهيم دستورات خداوند باشد، مطمئناً پاي‌بند آن دستورات نيز مي‌شود. چنان چه اگر آيات نوربخش الهي براي جوانان و دانشجويان به زبان ساده و رسا تفسير شود، قطعاً موجبات علاقمندي به آن دستورات و فرامين در ضمير وجودي آنها فراهم مي‌گردد. زيرا دستورات حضرت حق بر اساس فطرت خداجويي در نهاد انسانها قرار داده شده است و فقط بايد آن را شكوفا كرد. در اين صورت است كه موفقيت ما نسبت به جذب دانشجويان به نماز بيشتر مي‌شود و اين يكي از راهكارهاي اساسي است. همان طور كه خداوند در قرآن كريم مي‌فرمايد: «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ و الإِنسَ الّا لِيَعْبُدُونِ؛ من جنّ و انس را نيافريدم جز براي اينكه عبادتم كنند.»
از عوامل ديگر جذب دانشجويان و جوانان به مسجد و نماز جماعت، بيان ارزش عبادات آنان در دوره‌ي جواني؛ تقويت ايماني دانشجويان؛ آگاهي دادن (لازم و كافي) دانشجويان نسبت به فلسفه‌ي نماز جماعت؛ استقرار يك آمر در محيط دانشگاهي و چندين الگو از اساتيد مجرب و معتمد و مناسب در محيط تحصيل؛ شناسايي افراد كه از نماز سوء استفاده مي‌كنند،  و جايگزين نمودن افراد مخلص؛ ايجاد تحصيلات ويژه‌ي خواهران و برادران اعم از محل نماز و محل وضو و...؛ تنظيم ساعات كلاس درسي با زمان اذان اختصاصاً با پخش اذان و دعوت به نماز جماعت؛ ابلاغ به مسئولين ذيربط دانشگاه مبني بر عدم استفاده از نمازخانه به عنوان استراحتگاه و سالن غذا خوري و اتاق خواب دانشجويان غير بومي و...؛ قدرداني از دانشجويان مخلص نمازخوان كه در نماز جماعت دانشگاه شركت مي‌كنند؛ و...  مي‌باشد كه اگر همه‌ي اين عوامل به طور دقيق رعايت شود دانشجويان به سوي مساجد و برپايي نماز شكوهمند جماعت كشيده مي‌شوند. 
لذا براي رسيدن به روح و پيام معنوي نماز جماعت و درك فضيلت آن، تأكيد بر ضرورت ايجاد نظامي متشكل از خانه، مدرسه، دانشگاه و رسانه، به صورت مجموعه‌اي هماهنگ و حركت كننده در يك جهت واحد، امري منطقي و اجتناب‌ناپذير مي‌نمايد، بايد اين مجموعه‌ي به هم پيوسته، براي انتقال فرهنگ نماز جماعت و سوق دادن چوانان و دانشجويان به سوي مساجد، هماهنگ و از همه بالاتر همدل باشند، اگر شيوه‌هاي تربيتي مربوط به نماز جماعت و برنامه‌هاي زمينه‌ساز و جانبي اوقات فراغت در خانه و مدرسه و دانشگاه و راديو و تلويزيون متناقض باشند نوجوانان و جوانان به شكل صحيح به نماز و مسجد گرايش پيدا كرده و روح حقيقي نماز جماعت در وجود آنان تحقق نخواهد يافت.
به اميد اينكه همه جوانان و دانشجويان خداجو و با ايمان ميهن اسلاميمان را در صفوف مقدم نمازهاي جماعت و جمعه ببينيم.

 
مسجد و نيازهاي معنوي جوانان
برات حميديان

مسجد یك مكان مقدس برای عبادت و مراسم جمعی به خصوص نماز، دعا و نیایش، جشن‌ها و اعیاد اسلامی است. مساجد با برنامه‌های خود كاركردهای مهم در ابعاد فرهنگی- سیاسی اجتماعی- و تعلیمی- تربیتی دارند. جوانان سرمایه‌های عظیم یك مملكت هستند، شخصیت واقعی در دوره جوانی شكل می‌گیرد و مایه‌های آن برآورده شدن نیازهای معنوی شان است. هویت‌یابی و تعلق گروهی، حرمت‌طلبی و تشخص و ابراز وجود، كمال‌جویی و شادابی و آرامش‌جویی، تربیت و اخلاق انسانی، معرفت، معاشرت و نوعدوستی و همبستگی اجتماعی از جمله مهمترین نیازهای معنوی جوانان هستند كه مساجد در پاسخگویی و ارضاء آن‌ها می‌توانند نقش فوق العاده‌ای ایفا نمایند.
نماز جماعت و حضور در مسجد تعامل نمازگزاران با یكدیگر، وعظ و منبر به فراهم شدن ترقی و پیشرفت فرهنگ جامعه كمك مؤثر مي‌نماید. حضور در مساجد تأثیر گذاری آثار نماز از جمله آرامش الهی معرفت‌یابی، نظم و انضباط اجتماعی، تقوا و نیروی معنوی را دو چندان مي‌نماید.
جوانان با حضور در مساجد مي‌توانند الگوی صحیح خود را پیدا كنند. خیرخواهی و مهرورزی، هدایت‌یابی و صراط شناسی، دوست‌یابی و انس و الفت با دیگران، كسب نشاط و شادابی، مسئولیت‌پذیری و مشاوره‌دهی و مشاوره‌خواهی از جمله زمینه‌های معنوی هستند كه از طریق شركت در برنامه‌های مسجد قابل حصول، و تصحیح و تقویت مي‌باشند.
به هر حال فضای معنوی مسجد، هنر و معماری آن، قرائت قرآن، دعا و نماز و... آن را به عنوان مركز مهم هدایت و تجهیز قوای فكری و مهارت‌های زندگی و رشد اخلاق انسانی در آورده است.
با عنایت به نقش مساجد در تربیت فردی و اجتماعی افراد نیاز به برنامه‌ریزی و شناسایی كاربرد عوامل مؤثر برای حضور فعال جوانان به این مكان مقدس مي‌باشد.
اسلام از همان آغاز تأكید فراوانی بر اقامه نماز به خصوص نماز جماعت داشته است. با حضور در مسجد اتحاد و انسجام فیزیكی و نیز اتحاد معنوی كه همدلی وفاق جمعی است در بین اقشار مردم ایجاد و تقویت می‌گردد. اجتماع در مسجد و نماز جماعت از یك طرف نقش‌ها و تأثیر گذاری نماز را افزایش می‌دهد و از طرف دیگر در ایجاد و تقویت رفتارهای مثبت نقش بسیار دارد. جوانی دوره شكل‌گیری شخصیت افراد است. جوانی اوج عواطف انسانی و شور و احساس است.
نیاز به ارتباط با خدا و آرامش یافتن، الگو جویی، حرمت‌طلبی، آزادی‌خواهی، عدالت خواهی، كمال جویی، شادابی و نشاط، خلاقیت و جستجو گری، هویت و معنایابی، دوست‌یابی و انس با همنوعان، معرفت و آگاهی از جمله نیازهای معنوی جوانان است كه نماز جماعت و مساجد در برآوردن آن‌ها نقش فوق‌العاده‌ای دارند. نماز جماعت و حضور در مساجد و برگزاری جشن‌ها و اعیاد اسلامی جلسات قرآن و دعا، احساس یگانگی، دوستی، صفا و صمیمیت را در قلب‌ها ایجاد مي‌كند.
گردهمایی افراد و اقشار گوناگون هر صبح، ظهر و شام در مسجد و شركتشان در نماز جماعت بهترین فرصت برای تقویت اطلاعات فرهنگی سیاسی مذهبی- اجتماعی و بهداشتی را فراهم می‌سازد.
مساجد می‌توانند در ارضاء تشخص‌طلبی نوجوانان نیز نقش‌های خوبی ایفا كنند. مسئولیت‌ها و فعالیت‌هایی كه در برنامه‌های مسجد وجود دارد، هیأت امنا، مكبری، اذان، قرائت قرآن پذیرایی از نمازگزاران، مداحی و مولودی خوانی و... از جمله زمینه‌های مهم برای پاسخگویی به نیازهای معنوی و فرهنگی و اجتماعی جوانان می‌باشند.

كلمات كلیدی: مسجد، جوانان، نیازهای معنوی، تربیت اجتماعی، نماز جماعت.

 
وحدت و انسجام اسلامي مسلمانان در پرتو نماز جماعت
و حج سال تحصيلي 87-86
پروين آسيايي شفيعي

اين مقاله دارای دو فصل مي‌باشد. در فصل اول راجع به نماز جماعت و اثر آن در هماهنگی ميان مسلمين بررسی شده است. با بستن صفهای نماز جماعت بوجود آمدن اتحاد و هماهنگی و توجه به ايمان قلبی و نور الهی كه در پنج نوبت انجام مي‌گيرد‌، و ذكر اذان و فوايد آن كه شعار وحدت مسلمانان هم مي‌باشد مورد بحث قرار مي‌گيرد. اثر نماز در تقويت قدرت ايمان مسلمانان و وحدت بين آنها كه بتوانند با صفهای نماز جماعت خود جلوی تهاجم فرهنگ غرب را گرفته و آثار عقب ماندگی را از جامعه اسلامی پاك كنند.
در فصل دوم راجع به اثر مناسك و اعمال حج در وحدت ميان مسلمانان مورد بررسی قرار مي‌گيرد. ابتدا راجع به خود عمل حج و چگونگی خانه كعبه و حضرت ابراهيم و هاجر كه مهاجران الی الله هستند صحبت مي‌شود‌، سپس اعمال طواف و سعی صفا و مروه و صحرای عرفات و اثری كه بر وحدت مسلمانان دارند مورد بررسی قرار می‌گيرند. اثر رهبری و امامت در حج و اينكه مسلمانان در هر عصری امام زمان خود را بشناسند تا حج آنها موثر واقع گرديده و اثری عملی بر زندگی آنها داشته باشد. اينكه هر سال راه حضرت ابراهيم و طواف كعبه و اعمال حج در تاريخی معين (ماه ذی حجه) بايد تكرار شود تا ارتباط ميان نسل‌های مسلمانان در هر عصری برقرار گردد. اين ارتباط و وحدت اثر قابل لمس بسياری در پيشرفت زندگی آنها دارد.
 
راهكارها و راهبردهاي جذب جوانان به مسجد

پروين آل¬حسين حائري

به گفته بسیاری از صاحبنظران و كارشناسان امور دینی و اجتماعی كشورمان، امروزه مساجد بیشتر به صورت محلی برای عبادت تبدیل شده و برنامه‌های فرهنگی و هنری آن در حاشیه و نامتناسب با نیازهای نسل جوان است. در این میان علل مختلفی از جمله عوامل خانوادگی‌، فرهنگی‌، اجتماعی‌، سیاسی و اقتصادی در گرایش جوانان به نماز نقش دارد. بمباران اطلاعاتی و مسخ فردی و فرهنگی از سوی بیگانگان به یقین در بی توجهی نسل جوان كشورمان به فریضه نماز بی تأثیر نیست كه دستاورد آن بی‌هویتی و دین‌ستیزی است.
 برخی از جوانان عقیده دارند كه بسیاری از برنامه‌های مساجد با سلیقه و روح شادی طلب شان كمتر سازگاری دارند. این عده معتقدند كه وجود حاكمیت دینی برفضای كشور می‌طلبد همه‌ي  مسوولان از پایه دینی قوی برخوردار باشند، دروغ نگویند، عوام فریبی نكنند، عمل وگفتار آنان یكی باشد و سطح زندگی خود را با زندگی طبقات پایین جامعه منطبق سازند. از عوامل بسیار موثری كه در جذب جوانان اسلام كارساز است آگاه كردن روحانیون‌، ائمه جماعات و مبلغان دینی تغییر درنوع و شیوه بیدارگری و كشاندن جوانان به نماز جماعت می‌باشد. به دلیل اینكه محیط مدرسه جذابیت بیشتری برای جوان دارد ابتدا باید نماز جماعت را در این محیط تقویت كرد و سپس با همان طراوت و نشاط به مسجد كشانده شود.
 سر زندگی و نشاط، بركت حضور جوانان بوده و هر جایی كه این قشر از جامعه در آن جا دیده شوند محیطی فرح‌بخش و جذاب است. تدین قشر جوان ایرانی بدون شك خود عاملی برای حضور جوانان در مركز دینی محلات یعنی مساجد است ولی با توجه به تأكیدات بزرگان دین برای تبلیغ اسلام و جذب اقشار مختلف از جمله قشر جوان باید با در نظر گرفتن تمامی جوانب اوضاع داخلی و خارجی كشور و جذابیت‌های كاذب هجمه فرهنگی غرب برای جلب نظر این طیف اكثریت فعال طرحی نو در انداخت.
 شعار جوان گرایی در سال‌های اخیر درباره مسائل مختلف بسیاری گفته شده و به خاطر عمل نشدن به آن دلزدگی جوانان را در پی داشته لذا در این مورد باید تلاش براین باشد كه همان مباحث با همان رویكرد شكل نگیرد و جذب جوانان به مساجد با تمامی ابزارهای مادی و معنوی دنبال شود تا مبادا دست دشمن مترصد كوتاهی متولیان امر از آستین درآمده و جوانانمان را در چنگال خود گیرد. هم‌اكنون با گسترش وسایل ارتباط جمعی و تنوع اهرمهای مورد استفاده‌ي غرب‏‏‏، این تهدید وجود دارد كه جوانان ساده‌دل را به راحتی جذب امیال دنیوی كرده و در خود منازل و در اطاق شخصی افراد به آنان اطاعات غلط القا كنند.
امروزه بیرون آوردن جوانان از محیط بسته خانه و جذب آنها به بطن جریانات اجتماعی و دینی برای فعالین محلات و از جمله وعاظ مساجد از مهمترین كارها به شمار می‌رود تا شاهد جوانان خواب آلود و چشم دوخته به صفحه مانیتور رایانه نباشیم. حتی می‌توان این تهدید را به فرصت تبدیل كرد و از این وسائل علیه مقاصد غرب استفاده كرد. این مهم درصورتی عملیاتی می‌شود كه مساجد و وعاظ خود را به علوم روز مجهز كرده و تلاش كنند كه از همین وسائل برای جذب جوانان استفاده كنند. اما در كنار این عوامل نباید از روش‌های سنتی جلب و جذب غافل بود زیرا فناوری روز غرب فاقد روح و عطوفت است و در بسیاری از موارد كاری كه ارتباط چهره به چهره می‌كند این وسایل قادر به انجام آن نیستند. در فضای مجازی همه با تخیل زندگی كرده و این فضا در حقیقت با واسطه تصویرسازی است كه تأثیر خود را می‌گذارد و در شرایط مختلف امكان دارد كه افراد به تصویر خود ساخته نیز اطمینان نكنند ولی در فضای واقعی این ذهنیت بعنوان عامل بازدارنده وجود نداشته و ارتباطات صددرصدی شكل می‌گیرد لذا تأثیر ارتباط چهره به چهره چندین برابر ارتباط در فضای مجازی بوده و متولیان امر نباید فرصت دیدار با جوانان را به سادگی از دست دهند.
براي جذب جوانان به مساجد و نماز جماعت و شركت در ساير برنامه‌هاي فرهنگي مساجد شيوه‌ها و عواملي وجود دارد كه به برخي از آن‌ها اشاره مي‌شود.

الف) امام جماعت:
1-امام جماعت ثابت بودن 2ـ توانايي علمي 3ـ نظم 4ـ‌ بيان ساده و شيوا 5ـ ‌ابتكار و خلاقيت 6ـ‌ دوستي با جوانان و نوجوانان 7ـ‌ احترام و تواضع 8ـ‌ آراستگي ظاهري 9ـ‌ توانايي جسمي 10ـ دارا بودن دانش لازم 11ـ ‌درك موقعيت سني جوانان 12ـ‌ تهيه‌ي امكانات مالي

ب) ‌مسجد:
1ـ فضاي مناسب و ظواهر خوب آن 2ـ‌ نظافت 3ـ وسايل صوتي، گرما‌زا و سرما‌زا 4ـ‌ تصميم‌گيري متمركز 5ـ ايجاد امكانات فرهنگي ورزشي 6ـ استفاده از افراد خوش صدا

           ج) ‌هيئت امناي مسجد:
1ـ همكاري جدي 2ـ ‌تقسيم كار 3ـ‌ علاقه به كار 4ـ تأمين بودجه 5ـ توجيه جوانان و نوجوانان 6- اهتمام به مسئله‌ي جوانان و نوجوانان 7-‌ استفاده از تخصص‌هاي گوناگون د) ساير عوامل: 1ـ ترجمه و توضيح دعا‌ها و اذكار 2-‌ آشنا كردن جوانان به فلسفه‌ي اعمال عبادي 3ـ اخلاق و رفتار نمازگزاران 4- جذب از طريق دوستان 5- انعكاس فعاليت‌ها 6ـ رفع مشكلات 7ـ خادم
 
چگونگي جذب جوانان به نماز، مسجد و شناسايي راهكارهاي آن
پروين انديش - حميدرضا ثابت¬قول

جوانان به¬عنوان آينده‌سازان جامعه اسلامي از بزرگ‌ترين سرمايه‌هاي اين كشور به شمار مي‌روند وتلاش در جهت توسعه آگاهي‌هاي ديني آنان از اهميت به‌سزايي برخوردار است. اگر ميزان معرفت جوانان به آموزه‌هاي ديني و زلال معارف دين از رشدونمو مطلوبي بهره‌مند باشد، شخصيت ديني آنان به گونه‌اي شايسته شكل خواهد گرفت و هنگام ورود به جامعه اسلامي تاثير به‌سزايي در آن جامعه پديد خواهند آورد، اما اگر خداي ناكرده از تربيت لازم برخوردار نباشند زمينه اصلاح جامعه فراهم نخواهد شد. يكي از مكان‌هايي كه مي‌تواند شخصيت جوان را مطابق آموزه‌هاي ديني بارور سازد و روح خداجويي و عدالت‌خواهي را در اعماق وجود آنان ريشه‌دار سازد مسجد مي‌باشد كه كانون انسان‌سازي است. پس لازم است راهكارهاي جذب جوانان و هدايت آنان به مساجد شناسايي شود و مورد اهتمام قرار گيرد تا رفته رفته زمينه‌هاي حضور فعال‌تر جوانان در مساجد فراهم شود.
با توجه به مطلب فوق، جذب جوانان به نماز و مسجد از طریق زیر به نتایج موردنظر دست مي‌یابد:
1- نقش خانواده و انتقال فرهنگ نماز همراه با پرورش روحیه مذهبی مناسب برای اقامه آن
2- شخصیت دوست داشتنی و مذهبی الگوهای تربیتی و پرورشی مدارس
یكی دیگر از رویكردهای جذب جوانان به نماز و مساجد، پس از خانواده و مدارس‌، رسانه‌ها هستند.
حال برای اینكه بتوانیم جوانان را به نماز و مسجد جذب كنیم ابتدا باید خود راههای جذب را شناسایی كنیم.
هدف از نگارش این مقاله، بیان راههای جذب جوانان به نماز و مسجد می‌باشد. روش تحقیق در این نوشتار روش تحلیل متن است و در چهارفصل تحت عناوین زیرتشكیل شده است:
فصل اول: كلیات ومفاهیم را كه شامل تعاریف نماز، مسجد و جوانان، اهميت و ضرورت جذب می‌باشد مطرح می‌كند. در بیان اهمیت جذب جوانان به نماز و مسجد، از اموری است كه در جریان اجتماعی شدن بسیار مهم و نقش تعیین‌كننده‌ای دارد.                                                     
فصل دوم آن به ارزش و دیدگاههای نماز مي‌پردازد و برحسب ضرورت، نماز از منظر الهي و روايات بررسي شده است. همچنين نماز و حضور در مساجد از ديدگاه رهبري از جمله مطالبي است كه در اين فصل به آن اختصاص داده شده است.
فصل سوم این نوشتار به عوامل و موانع گرايش جوانان به نماز اشاره می‌كند. جذب و گرایش جوانان به نماز در مساجد، بنیاد دینی جامعه را تقویت می‌كند و ميزان معرفت جوانان به آموزه‌هاي ديني افزایش می‌یابد. البته در میان جوانان، برخی نیز به نماز و حضور در مساجد اهمیت نمی‌دهند كه می‌تواند ناشی از خانواده، عدم اگاهی، تنبلی، دوستان ناشایست، مفاسد اخلاقی، غرور و ضعف اعتقادی افراد باشد.
در فصل چهارم این مقاله راهبردها و راهكارهای جذب جوانان به نماز و مسجد همچون امام جماعت، هیئت امنای مسجد و سایرعوامل مورد تحلیل قرارگرفته‌اند. و پايان پژوهش نیز به نتیجه‌گیری و پیشنهادات و منابع اختصاص دارد.
اميد است كه مقاله حاضر در جذب جوانان به نماز و مسجد مثمرثمر واقع شود.

واژگان كليدي:
نماز- مسجد- جوانان- موانع جذب - راهكارهاي جذب.

 
میزان تأثیر پذیری فرزندان از والدین در گرایش به نماز

جواد آقامحمدي - عزيز اسدي

هدف از پژوهش حاضر بررسی میزان تأثیرپذیری فرزندان از والدین در گرایش به نماز بوده است. روش پژوهش حاضر در محدوده روشهای توصیفی و از نوع كاربردی است. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل كلیه دانش آموزان دختر و پسر مقطع متوسطه شهرستان‌های دیواندره و سروآباد می¬باشد و گروه نمونه آن شامل 360 نفر است كه با روش تصادفی ساده به طوریكه تمامی اعضای جامعه كل شانس مساوی برای انتخاب-شدن داشته باشند صورت گرفته است. از پرسشنامه و منابع كتابخانه¬ای به عنوان ابزار جمع¬آوری اطلاعات استفاده شده است. تجزیه و تحلیل داده¬ها و یافته¬های پژوهش حاصل از اجرای آزمون به دو صورت توصیفی و تحلیلی صورت گرفته است، كه مقادیر كمی  مأخوذه از پرسشنامه با استفاده از جدول فراوانی، درصد و نمودارها (آمار توصیفی) توصیف شده است و نتایج یافته¬ها با استفاده از آماره¬های t استودنت، F  و خی ¬دو (مجذور كای) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است (آمار استنباطی).
كلید واژگان: نماز. مسجد. والدین. فرزندان. 
مقدمه
كار هدایت و راهنمایی اساسا مستلزم نومید نشدن و استمرار در تذكر و ارشاد است. طبیعت انسان به سمت سهل انگاری تمایل دارد. ایجاد عزم و اراده برای اقامه نماز در فرزندان نیاز به تدبیر و پركاری دارد. یكی از دلایل بی انگیزه بودن برخی از نوجوانان در اقامه نماز، غیر مفید قلمداد كردن این فریضه الهی است. این قبیل افراد می گویند: «ما تلاش می كنیم انسان¬های خوبی باشیم، چه نیازی به خواندن نماز است؟!» همین افراد در رویارویی با ناملایمات دست تضرع به سوی خدا بلند می¬كنند و از او مدد می¬خواهند، البته كه كار درستی هم به حساب می¬آید. لیكن باید به ایشان قواعد و اصول زندگی را آموخت. خداوند می¬فرمایند: «فاذكرونی اذكركم و اشكروا لی و لا تكفرون». پس به باید من باشید تا به یاد شما باشم و مرا شكر كنید و ناسپاسی روا مدارید. یاد خدا و شكر، مقدمه دریافت امدادهای الهی و گذر از دشواری‌هاست.
در آزمون این فرضیه از آماره t استفاده گردید. با توجه به نتایج تجزیه و تحلیل واریانس یك متغیره، با بیش از 95 درصد اطمینان می¬توان گفت كه میزان تأثیر والدین در هدایت فرزندان دختر به نماز جماعت بیشتر از میزان تأثیر آنان در هدایت پسرانشان است.
بین میزان تأثیر والدین در هدایت فرزندان به نماز جماعت و سطح تحصیلات آنان، رابطه معنی¬داری در سطح 5 درصد وجود دارد و فرضیه تحقیق تأیید میشود.
در خصوص رابطه وضعیت اقتصادی خانواده و میزان تأثیرگذاری والدین در هدایت دانش¬آموزان(فرزندان) به نماز آماره خی¬دو (مجذور كای) مورد استفاده قرار گرفت. با استفاده از این آماره فرض تحقیق رد میشود به عبارت دیگر رابطه معناداری بین «میزان تأثیر والدین در هدایت فرزندان به نماز جماعت»  و «وضعیت اقتصادی خانواده¬ها » وجود ندارد و این دو متغیر مستقل از هم هستند.
- میزان تأثیرگذاری در هدایت دانش¬آموزان(فرزندان) به شركت در نماز جماعت توسط والدینی كه خودشان در نماز جماعت شركت می¬كنند بیشتر از والدینی است كه در نماز جماعت شركت نمی¬كنند.
در آزمون این فرضیه مجدداً از آماره t استفاده ¬شد كه نتایج بیانگر آن است كه والدینی كه خود در نماز جماعت شركت می‌كنند تأثیر بیشتری در هدایت فرزندانشان به شركت در نماز جماعت دارند.
نتیجه‌گیری و پیشنهادات:
تعلیم نماز در روایات از وظایف مهم والدین است. والدین از سه سالگی باید فرزندان خود را با بیان كلماتی از قبیل لا اله الا الله آشنا كنند. در قرآن انبیاء بزرگ نسبت به نماز فرزندانشان بسیار حساس و جدی بوده‌اند. خداوند به پیامبر می‌فرماید: «وامر اهلك بالصلوه و اصطبر علیها» به اهل خود فرمان نماز بده و پشتكار داشته باش. قرآن در ستایش ابراهیم صادق الوعد می فرماید: «و كان یأمر اهله بالصلوه» او اهل خود را به نماز وادار می‌كرد [دستور مي¬داد]. لقمان به فرزندش سفارش نماز می‌كرد: «یا بنی اقم الصلوه وأمر بالمعروف». در قرآن می خوانیم كه حضرت ابراهیم در دعای خود می كفت: «رب اجعلنی مقیم الصلوه و من ذریتی» خداوندا من و ذریه ام را از به پا دارندگان نماز قرار بده.
براساس نتایج پنهان و آشكار تحقیق پیشنهاداتی به شرح ذیل ارائه می‌گردد، باشد كه مورد توجه قرار گیرد.
براساس نتیجه این تحقیق و نتایج تحقیقات دیگر كه ذكر آنها رفت، والدین با رفتار و كردار خود، مدارس با ایجاد امكانات مناسب و جامعه نیز با تأمین نیازهای قشر جوان و رفع مشكلات آنان، در ارتباطی هماهنگ و تنگاتنگ با هم عمل كرده تا میل و رغبت جوان به پایبندی او به نماز و اصول اعتقادی بیشتر گردد.
از مهمترین راههای افزایش گرایش جوانان به نماز، تبلیغ فواید و اثرات نماز به منظور تغییر نگرش آنها به سوی خالق متعال می‌باشد، بنابراین خانواده و مدرسه بهترین مكان برای تبلیغ این فریضه در دانش آموزان و جوانان بشمار می‌آیند كه باید با برنامه‌ریزی درست در این جهت گام برداشت.
از طریق فرهنگ سازی و با استفاده از رسانه‌های گروهی و جمعی مخصوصا تلویزیون و با استفاده از افراد كارشناس و خبره در این زمینه می‌توان خانواده‌ها و بویژه جوانان را به این فریضه الهی رهنمون ساخت. نتایج پژوهش‌های انجام شده توسط سبیلان اردستانی(1379)، شعبانی(1372) و فرشی(1379) نیز مؤید نقش تبلیغات و برنامه‌های رسانه‌های گروهی در زمینه اقامه نماز جماعت است. (به نقل از: نصر و دیگران،1387)
آموزش و پرورش می‌تواند با قرار دادن پیامهای تربیتی مرتبط با نماز در كتابهای درسی مخصوصا در دوره عمومی نقش اساسی و وظیفه مهمی را در این خصوص ایفا كند.
یكی از نتایج تحقیق حاضر بیان می دارد والدینی كه خود نماز می‌خوانند تأثیر بیشتری در جذب فرزند خود به این فریضه الهی دارد، بنابراین به والدین عزیز توصیه می‌گردد، خودشان سروقت نماز بخوانند و فرزندان خود را هم به نماز تشویق كنند به طوریكه آنها بپندارند كه با میل و رغبت خود عمل كرده‌اند. وظیفه والدین است كه فرزندان خود را از دوره كودكی با نماز آشنا ساخته و آنها را به محافل و مجالس مذهبی برده و اصل تشویق و ترغیب را به عنوان بهترین وسیله تربیتی قرار داده و این را بدانند كه نخستین الگوهای فرزندشان در همه حال خود آنها خواهند بود.
 
مديريت فرهنگي مسجد
(راهبردها و راهكارهاي جذب جوانان به مسجد)
جهانبخش ريحاني

اولين خانه‌اي كه در زمين ساخته شد مسجد بود و اولين كاري كه پيامبراكرم حضرت محمد(ص) بعد از هجرت انجام داد ساختن مسجد بود. (قرائتي،1388) در منابع اسلامي بر حضور و توقف مؤمنين در مساجد بسيار تأكيد شده است؛ تا جايي كه پيامبر اكرم(ص) مي‌فرمايند: «براي من نشستن درمسجد از نشستن در بهشت برتر است؛ زيرا نشستن در بهشت رضايت نفسم را به دنبال دارد؛ حال آن‌كه نشستن در مسجد مايه رضايت و خشنودي پروردگار است.» (نوبهار،1376) مسجد پايگاه اصلي دين و بخش معنوي حيات انسان در جامعه اسلامي مي‌باشد. در احاديث آمده است كه فرشتگان شخصي را كه از مسجد خارج مي‌شود؛ دعا مي‌كنند كه «سلامت باشد؛ حوائج وي برآورده شود و پاداش وي بهشت باشد.» (توانايان فرد،1377) 
مساجد از بدو تأسيس حكومت اسلامي مهمترين مراكز تجمع، عبادت، آموزش معارف ديني و علمي، تصميم‌گيري و ساير مسائل مهم مسلمانان بوده است. در جريان انقلاب اسلامي ايران، امام خميني(ره) كوشيد مساجد را احيا نمايد و مساجد را مركزي براي مبارزه با طاغوت و حاميانش قرار دهد و به اين منظور امت اسلامي ايران پايگاه اصلي مبارزه را مسجد قرار داد و انقلاب الهي خويش را به پيروزي رساند. در جريان هشت سال دفاع مقدس نيز مساجد مهمترين محل جذب و اعزام رزمندگان اسلام به جبهه‌هاي جنگ تحميلي بود. در سال‌هاي اخيرمتأسفانه حضور جوانان در مساجد كاهش يافته است و ضرورت دارد به منظور رشد معنوي بيشتر جوانان كه كانون شور و هيجان و سرمايه آينده نظام مقدس جمهوري اسلامي و عامل حفظ و تداوم نظام اسلامي ايران هستند و جذب آن‌ها به مساجد برنامه‌هاي مدوني داشته باشيم.
در تحقيقي كه توسط اين حقير انجام گرفت؛ مهمترين عوامل جذب جوانان به مساجد را مؤلفه‌هاي «معماري مناسب مساجد؛ برنامه‌ريزي مناسب مديران؛ برگزاري مطلوب انتخابات هيأت امناي مساجد؛ فضاي فيزيكي مناسب مساجد؛ فعال بودن كانون‌هاي فرهنگي مساجد؛ حضور فعال مديران در مساجد و حضور فعال چهره‌هاي علمي در مساجد» تشكيل مي‌دادند.
پيشنهادات محقق به منظور جذب جوانان به مساجد بدين شرح مي‌باشد:
1- مسئولين ذيربط در امور مساجد كشور جلسات منظم ماهيانه داشته باشند و وظايف هريك از سازمان‌ها و مؤسسات را در ارتباط با ساخت و ساز، تعيين هيأت امنا، تأمين امام جماعت و سايرامور مساجد مشخص نمايند.
2- افراد خير تشويق شوند كه مساجد را در محل‌هايي تأسيس نمايند كه مركزيت داشته باشد و تردد جوانان به اين محل‌ها به راحتي صورت گيرد.
3- مسئولين ذيربط امور مساجد مثل ستاد عالي هماهنگي و نظارت بركانون‌هاي فرهنگي و هنري مساجد وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامي و سازمان تبليغات اسلامي با هم در تعامل باشند و هماهنگي لازم را جهت صدور مجوز كانون‌هاي فرهنگي و هنري و... به عمل آورند و همچنين نسبت به جذب بيشتر بودجه امور فرهنگي و هنري مساجد تلاش نمايند تا در مساجد بيشتري، كانون هاي فرهنگي هنري راه‌اندازي شده و اين كانون‌ها به كتابخانه، سالن مطالعه و ساير امكانات مورد نياز نمازگزاران جوان مجهز گردند.
4- با توجه به اين كه در بعضي از استانها درصد بالايي از مساجد به برادران اهل تسنن اختصاص دارد؛ لازم است نسبت  به تأسيس اين كانون‌ها در مساجد اهل سنت نيز اقدامات لازم صورت گيرد و براي جوانان نمازگزار اهل سنت نيز امكانات فرهنگي تأمين گردد.
5- سازمان‌هاي اوقاف و امور خيريه و ساير سازمان‌هاي ذيربط كه در ساخت و ساز مساجد و اماكن مذهبي دخيل‌اند؛ اقداماتي به عمل آورند كه علاوه بر رعايت اصول معماري اسلامي، ايراني و توجه به استحكام و زيبا سازي اين اماكن، در عين حال بناي اين اماكن ساده و بدون پيرايه‌هاي مادي باشد.
6- مسئولين امر و ائمه جماعت مساجد بايد نظارت نمايند كه در انتخابات هيأت امناي اين اماكن، جوانان هم حق رأي و اظهار نظر داشته باشند و هم بتوانند جزء اعضاي هيأت امنا انتخاب گردند.
7- مسئولين ذيربط فعال سازي امور فرهنگي مساجد هراستان با همكاري يكديگر از مسئولين سياسي، مذهبي، نظامي و علمي استان خود دعوت به عمل آورند كه بيش از پيش در برنامه‌هاي فرهنگي مساجد حضور يافته و ايفاي نقش نمايند و عملاً الگوي خوبي براي حضور بيشتر جوانان در اين اماكن باشند.
8- با توجه به بودجه ناچيز امور فرهنگي سازمان تبليغات اسلامي و ستاد عالي هماهنگي و نظارت بركانون‌هاي فرهنگي و هنري مساجد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، لازم است در هريك از استانها، استاندارن، فرمانداران و شهرداران محترم مجاب گردند كه از ساير بودجه‌هاي فرهنگي استان براي امور فرهنگي مساجد هزينه نمايند.
9- سازمانهاي تبليغات اسلامي استانها پيگيري لازم را در ارتباط با اقامه نماز منظم و مخصوصاً نماز صبح در مساجد به عمل آورند و ائمه جماعت مساجد و اماكن مذهبي را توجيه نمايد كه حضور كم افراد در نماز صبح، بهانه‌اي براي عدم اقامه نماز جماعت صبح نگردد.
10- به ائمه جماعت مساجد و اماكن مذهبي توصيه گردد كه به منظور جذب بيشتر جوانان و تأثير كلام، به خودسازي بيشتر بپردازند و ضمن طولاني نكردن اقامه نماز جماعت،‌ نمازهاي مستحبي را نيز اقامه نمايند.
11- ائمه جماعت مساجد بايد شخصاً بر همه فعاليت‌هاي اين اماكن و مخصوصاً رعايت بهداشت در آبدارخانه و... اين اماكن نظارت كافي داشته باشند تا عدم رعايت بهداشت مانعي براي حضور جوانان در مساجد نگردد.
12- هيأت امناي هريك از مساجد بايد تلاش كنند كه حتي‌الامكان به هريك از جوانان مسئوليتي هرچند ناچيز واگذار نمايند و بدين وسيله هم از توان آنان براي پيشبرد بهتر امور استفاده نموده و هم آنان را جذب اين مراكز نمايند.
13- همه برنامه‌هاي فرهنگي و هنري و سخنراني‌هاي مساجد بايد قبل يا بعد از اقامه نماز جماعت اجرا گردد.
14- روحاني و امام جماعت هريك از مساجد با مدارس و پايگاه‌هاي بسيج نزديك اين اماكن ارتباط مستمرداشته و جوانان اين اماكن را به مساجد جذب نمايند.
 
بررسی نقش اعتقادات دینی در جلوگیری از كجروی‌های اجتماعی در بین دانشجويان دختر و پسر دانشگاه پيام نور پيرانشهر

حسن امين¬پور - خديجه عباسيان - فرشته موسي¬زاد

دین كلمه‌ای است عربی و معنای حقیقی آن عبارت است از كیش و آئینی كه انسان برای ادامه زندگی و بقای خود انتخاب می‌كند. دین به معنای پایبندی به مجموعه‌ای از باورها و بایدها و نبایدهای منطقی و عقلانی كه اساس آن مبتنی بر ویژگی‌های و نیازهای فطری انسان است. كجروی‌های اجتماعی نیز به عمل خلاف قانون و عرف جامعه گفته می‌شود كه توسط جوانان و دیگر اعضای جامعه انجام می‌گیرد جوانانی كه می‌باید افراد آینده‌ساز جامعه باشند چنانچه به انواع كجروی‌ها روی بیاورند نه تنها سازندگی نخواهند داشت بلكه با اعمالی كه انجام می‌دهند برای جامعه مضر خواهند بود. دین‌داری تأثیر مثبت در بهداشت روانی و متقابلاً در خوشبختی دارد و حتی در مورد ادیانی كه نیاز انسان را به طور كامل برطرف نمی‌كند نیز، این تأثیر بر طبق آمار مثبت است. نتایج تحقیقات دیگر نشان میدهد كه بین میزان اعتقادات مذهبی و میزان اضطراب، رابطه عكس برقرار است (وهاب زاده و همكاران،1380 و غباری بناب و همكاران،1380 و یوسفی لوپه و حسن پور، 1376). ابراهیمی و نصیری (1380) كه اعتقادات و عملكردهای مذهبی در دوره سالمندی نقش مهمی در پركردن فضای خالی زندگی، معنادهی به حیات و غلبه بر احساس پوچی و تنهایی دارد. یوسفی و شیرانی (1385) و امین پور (1386) فرهنگ اسلامی و باورهای دینی بر گرفته از آیات قران در بالابردن رضایت شغلی و كاهش استرس در محیط كار تاثیر دارد. ابراهیمی و نصیری (1376) و پهلوان زاده (1386) میان نگرش و عملكرد دینی سالمندان با میزان افسردگی آن‌ها رابطه مثبت وجود دارد. ایدلر (1987) افسردگی در كسانی كه به كلیسا می‌رفتند كمتر بود. تحقیقات كاستاك  و پاتریچ (1972) نشان می‌دهد كسانی كه تعهد مذهبی دارند خودكشی كمتر نسبت به سایر افراد دارند. دعا و نماز باعث افزایش شادكامی و سلامت وجودی می‌شود (پولوما و پندلتون، 1991). روزن و كوئینگ و همكاران با آموزش مسایل مذهبی می‌توان مصونیت افراد را در برابر بیماری‌های روانی افزایش داد (موتابی و كیانی اصل، 1376). پس مطالعات دین و نقش آن در جلوگیری از كجروی‌های اجتماعی بس مهم می‌نماید. مخصوصا در جامعه كنونی كه گرایش جوانان به انواع  بزه‌كاری‌ها نمایان است باید زمینه مطالعاتی مهمی در این زمینه باز كنیم و نقش مذهب و دین را كه از اوایل تاریخ  بشر با او همراه بوده، مورد بررسی قرار دهیم.
جامعه آماری و نمونه تحقیق: جامعه آماری این پژوهش شامل تمام دانشجویان دانشگاه پیام نور پیرانشهر هستند كه در سال تحصیلی 87-1386 در یكی از رشته‌های موجود در این دانشگاه مشغول به تحصیل‌اند. از این جامعه 100 نفر دانشجو‌‌(‌50 دختر
 و 50 نفر پسر با میانگین سنی 76/25 سال با میانه و مد 25 سال) به صورت تصادفی انتخاب شدند و پرسش نامه محقق ساخته كه شامل 16 سؤال بود بر روی آن‌ها اجرا گردید.
تجزیه و تحلیل داده‌ها: برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از آزمون‌های آماری t مستقل وF استفاده شد. نتایج به دست آمده به طور خلاصه عبارتند از: بین میانگین نمره دانشجویان دختر و پسر در مقیاس انتخاب دوستان مذهبی تفاوت معناداری در بین وجود ندارد. بین میانگین مقیاس نوع دوستان در دانشجویان دختر (74/11) و دانشجویان پسر(74/10) تفاوت معناداری وجود ندارد (62/1t = و 109/0Sig =). بین میانگین مقیاس اجتماعی در دانشجویان دختر(40/28) و دانشجویان پسر (74/27) تفاوت معناداری وجود ندارد (74/0t = و 459/0Sig =). بین میانگین مقیاس اعتقادات فردی در دانشجویان دختر(16/25) و دانشجویان پسر(40/23) تفاوت معناداری وجود دارد (24/2t = و 028/0Sig =). نظر هر یك از گروه دانشجویان دختر و پسر نسبت به اعتقادات دینی متفاوت از دیگری است. بین میانگین دانشجویان دختر (30/65) و دانشجویان پسر (70/61) در نمره كل اعتقادات دینی تفاوت معناداری وجود ندارد (68/1t = و 95/0 Sig =). دین و اعتقاد به دین می‌تواند به عنوان مؤلفه‌ای مشترك در بین دو جنس در نظر گرفته شود. در هیچ یك از سنین مختلف دانشجویان تفاوت معناداری در مقیاس‌های آزمون و نمره كلی وجود ندارد یعنی این اعتقادات دینی می‌تواند نقش یكسانی برای همه سنین دانشجویی در پیشگیری از كجروی‌های اجتماعی داشته باشد.
ضریب همبستگی عامل‌های تست اعتقادات دینی با یكدیگر نشان می‌دهد كه  بیشترین ضریب همبستگی مربوط به مقیاس اجتماعی با اعتقادات دینی با 906/0 و كمترین مقدار ضریب همبستگی بین عامل‌های نوع دوستان و اعتقادات فرد 733/0 به دست آمد، سایر ضرایب همبستگی بین عامل‌ها بین این دو مقدار قرار دارد.
اعتقادات دینی به عنوان یك مؤلفه اصلی در هدایت زندگی افراد می‌تواند نقش مؤثری داشته باشد و دین به عنوان یك عامل نجات دهنده زندگی افراد برای هر دو جنس می‌تواند نقش یكسان و برابر داشته باشد و نمی‌توان گفت كه تأثیر دین در كدام جنس قوی‌تر یا ضعیف‌تر است. اعتقادات دینی متعلق به زمان و لحظه خاصي نيست و نيز به سن خاصي تعلق ندارد. مشكلات را كم و صبرو بردباري را افزايش خواهد داد و در كل باعث پیشگیری از وقوع جرم و بزه از جمله اعتیاد به مواد مخدر و .... خواهد شد. با توجه به اهميت والاي نيايش در رسيدن به مقام اعلي،‌ تزكيه نفس، ‌تقويت اعتماد به نفس،‌ رفع نگراني‌ها و مشكلات و به صورت كلي ارتقاي بهداشت روان، خالصانه به درگاه خالق متعال روي آوريم، اسرار دل خويش را با وي در ميان بگذاريم و پرده از روي چشمانمان برداريم.
كلمات كلیدی:  اعتقادات دینی - كجروی‌های اجتماعی - دانشجويان -  دانشگاه پيام‌نور پیرانشهر.
 
نقش امام جماعت در جذب جوانان به نماز جماعت و مسجد

حسين¬علي برزگران

پیامبر اسلام (ص) می‌فرمايد: » امام¬القوم وافدهم فقدّموا  فی صلاتكم افضلكم»
امام جماعت هر جمعی نماینده آن جمع در پیشگاه خداوند می باشد، پس برای امام جماعت خود بهترین‌ها را برگزینید. (محمدباقر مجلسی، ج88، ص109(
نماز بالاترین و والاترین عبادت بوده كه ستون دین، پرچم اسلام، صورت و حقیقت دین، زینت اسلام و بیان كننده تمام دین است، در قرآن از نماز به ایمان تعبیر شده است. تنها از نماز است كه به قرآن تعبیر شده، پیامبر اكرم(ص) از نماز به «طهر» و «پاكی» تعبیر نموده، آن را نور مؤمن و«مهریه حورالعین» می‌داند. اهمیت نماز در اسلام تا بدان جاست كه در دو كتاب حدیث معتبر مكتب شیعی (وسایل شیعه ومستدرك الوسایل) كه شامل شصت هزار روایت می باشد. بیست هزار روایت از آن مربوط به نماز است. در قرآن كریم خداوند مهربان در باره نماز بیش از 122آیه نازل فرموده و اهمیت واحكام ومسایل مهم نماز را بیان كرده است. (وحدت پناه، 1384، صص52-51)
بنا به دستورات و آموزه‌های اسلامی، خداوند لامكان و لازمان می‌باشد. رسول گرامی اسلام (ص)، در روایتی مشهور مي‌فرمايد: «مساجد، خانه های خدا در زمین هستند و آنها بر اهل آسمان نور افشانی می‌كنند، همچنان كه ستارگان بر زمین نورافشانی می‌كنند.» مساجد از آغاز تاكنون به عنوان مركز اجتماع و تعاون و مهد افكار و نیز بستر اندیشه‌سازی و اندیشه‌پروری، در محیطی با صفا و معنوی به شمار می‌آیند. مهمترین عامل در این فضا، وجود اجتماعی مخلص و مؤمن می‌باشد و اصلی‌ترین برنامه‌ای كه موجب می‌شود تا این همایش معنوی شكل بگیرد و هر روز پنج وعده تكرار شود، برپایی نماز جماعت است. به همین خاطر مسجد ونماز جماعت لازم وملزوم یكدیگرند و بسان دو بال كبوتر، امكان پرواز مؤمنان و نماز گزاران رابه عالم بالا فراهم می‌سازد.
در میان تمام كسانی كه به گونه‌ای در اداره امر مسجد وجذب جوانان دخالت دارند امام جماعت، دارای نقشی ممتاز و ویژه است، زیرا او بار هدایت فكری، تربیتی و فرهنگی مسجد را بر دوش دارد. از این رو صلاحیت‌ها و شایستگی¬های او به طور مستقیم بر مسجد وجوانان اثر می‌گذارد.
در رساله توضیح المسایل حضرت امام خمینی(ره) پیرامون شرایط امام جماعت ذكر شده است:
امام جماعت باید بالغ و عاقل وشیعه دوازده امامی وعادل و حلال‌زاده باشد و نماز را به طور صحیح بخواند و نیز اگر مأموم مرد است امام او هم باید مرد باشد و اقتدا كردن بچه ممیز كه خوب و بد را می‌فهمد به بچه ممیز دیگر مانعی ندارد واحتیاط مستحب آنست كه امام زن نیز مرد باشد. (مسأله 1453)
امام هشتم (ع) در باره نماز جماعت می‌فرماید: نماز جماعت برای آن بوجود آمد كه اخلاص و توحید و اسلام و عبادت در جامعه ظاهر گردد. تشكیل نماز جماعت كه در حقیقت اظهار اسلام و عبادت و بندگی خدا و نشان دادن توانایی‌ها وزیباییهای اسلام است، گواهی آشكار و حجتی محكم بر اهل شرق وغرب است.
ائمه جماعت تأثیر گذاری كمی و كیفی بیشتری در هدایت و جذب افراد به طرف نماز دارا هستند، همان طور كه در قرآن مجید آمده «لا نكلف نفسا الا وسعها» (سوره انعام، آیه 152 ) تكلیف افراد براساس توانایی آنهاست. لذا بیشترین مسؤلیت برای جلب افراد به نماز برعهده رهبران و مسؤلان جامعه كه توانایی بیشتری دارند، می‌باشد حضرت علی(ع) می‌فرماید: دو گروه از امت من هستند كه اگر اصلاح شوند مردم صالح می‌شوند و هنگامی كه فاسد شوند، مردم فاسد می‌شوند. اول عالمان و دوم سلاطین وحاكمان. مهمترین راههای جلب جوانان به نماز جماعت عبارتند از :الف - ایجاد، تعمیق احساس همفكری، همگامی، همدلی مشترك بین نماز گزاران  ب- ایجاد هماهنگی بین انتظارات جماعت نماز گزار با نیاز‌ها وپیش آمادگی های نمازگزار ج- وجود امكانات مادی، ابزاری و رفاهی درمساجد وتكایا، وجود مساجدی با ابزار وامكانات لازم و شایسته، نوسازی و زیباسازی مساجد، رعایت بهداشت در مساجد، خوش صوت بودن مؤذن ومكبر، آراستگی، خوش بویی و زیبایی لباس نماز گزاران، تاثیر فراوانی در جلب افراد به طرف نماز جماعت دارد. د- برقراری عدالت وقسط در جامعه در جامعه تاثیر فراوانی در تمایل به شركت در نمازهای جماعت و اقامه نماز دارد.
هـ - محرك‌های درونی و بیرونی نماز باعث تمایل و شركت در نمازهای جماعت می شود. در حدیثی از پیامبر(ص) آمده است: «كسی كه امامت گروهی را بر عهده گیرد و در برخورد با آنان و قرائت و ركوع و سجده و نشست و برخاست خود، راه اعتدال و میانه روی را در پیش نگیرد، نمازش مورد پذیرش خداوند قرار نمی‌گیرد و از گناهان او تجاوز نمی‌كند. چنین امامی نزد خداوند، همچون پادشاهی ستمگر و متجاوزی است كه برای خیر و صلاح زیر دستان خود تلاشی نكرده و فرمان خدا را در میان آنان بپای نداشته است...»
در خصوص جذب نوجوانان و جوانان به مساجد عوامل مختلفی تاثیرگذار می‌باشند خانه و خانواده(والدین )، مسجد و مدرسه بیشترین نقش را دارا می‌باشند وهمچنین محیط‌های اصلی شامل: فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و محیط‌های فرعی از قبیل: همسالان، تبلیغی، كار، ارتباطات و اطلاع‌رسانی، آموزش و علمی، تفریحی، هنری، امنیتی و انتظامی، بهداشتی، اداری، شهری، روستایی، ورزشی اثرگذار می‌باشد.
آری آخرین سخن پیامبر رحمت(ص)، سفارش درباره‌ی نمازگزاران و مسجد و نماز جماعت است؛ چه او می‌داند كه نماز، اصلی‌ترین عنصر خیمه‌ای است كه او سالها در راه برپایی آن تلاش كرده است.
 

 
حق نماز به درستی ادا نشده است

سيدحسين ذوالانوار

1- نقش مساجد در شكل‌گیری پیروزی انقلاب اسلامی تا چه اندازه است؟
همانطور كه نخستین مسجد در پیروزی اسلام نقش اساسی ایفا كرد، مساجد امروز نیز در پیروزی انقلاب اسلامی تبلور خاصی دارند و دارای جایگاه خاصی هستند كه متعلق به هیچ گروه و دسته‌ای نبوده بلكه متعلق به خدا و بندگان خدا است.
2- بودجه اختصاص یافته به امور فرهنگی دینی از سوی مجلسیان تا چه اندازه با مفهوم توسعه فرهنگی مورد قبول انقلاب تناسب دارد؟
ما در مجلس در قسمت تخصیص بودجه دو گونه بودجه داریم، یكی بودجه عمرانی و دیگری بودجه جاری، البته به قسمتی كه مربوط به روح انسان‌ها و جوهره انسان‌ها است بودجه‌ای اختصاص نیافته است بنابر این ما برای رفع این مشكل باید بودجه را به سه قسمت بودجه‌های «عمرانی»، «جاری» و «معنوی، فرهنگی» تقسیم كنیم. درست است تلاش‌هایی برای تخصیص بودجه به مسایل فرهنگی و معنوی شده است و نتایج خوبی هم داشته ولی به آن مطلوبی كه مورد نظر بوده است، نرسیده‌ایم. در حال حاضر سفرهای استانی هیئت دولت بر این مبنا پایه‌گذاری شده است ولی پولی كه برای این موضوع گذاشته می‌شود قابل مقایسه با كارهای عمرانی و جاری مملكت نیست. غفلت دراز مدتی نسبت به امور فرهنگی و معنوی شده است یعنی حتی حكومت‌های اسلامی برای تفكر اسلامی مایه مادی نگذاشته‌اند.
3- چرا در حالی كه در یك كشور اسلامی هستیم توسعه فرهنگ و متعاقب آن توجه به پایگاه‌های دینی در كشور ما مورد غفلت قرار گرفته است، آیا در این زمینه دچار ضعف قانونی هستیم یا ضعف اجرایی؟
همواره دیدگاه مسئولان این بوده است كه اسلام و معنویت متصدی‌اش خود مردم باشند و مساجد را باید خود مردم بسازند، این حرف در اصل صحیح است ولی بخشی از كار كه مربوط به مردم نیست، مغفول مانده است. در طول تاریخ بعد از اسلام، حكومت‌هایی كه می‌خواستند برای خودشان افتخاری داشته باشند دست به ساخت مسجد می‌زدند كه از جمله آنها می توان به مسجدالنبی، مسجدالحرام، مسجد گوهرشاد مشهد، مسجد امام خمینی(ره) اصفهان، مسجد كمیل شیراز می‌زدند ولی در حال حاضر دولت‌ها انگیزه‌شان را از دست داده‌اند. زمانی می‌خواستیم با متولی قرار دادن مردم برای ساخت مسجد به آنها انگیزه دهیم و همین امر باعث شد كه دولت‌ها از این امر عقب بمانند. دولت و نظام ما باید این انگیزه یعنی «ساخت مسجد» را احیا كنند زیرا هدف ما از كاشت گندم، دانه‌های گندم است نه كاه آن یعنی در هر كاری كه می‌كنیم باید هدف غایی و الهی داشته باشیم و اگر این هدف را نداشته‌ باشیم به نتیجه نمی‌رسیم. در حال حاضر نیز برخی از مسئولان مسئله معیشت مردم را بهانه‌ای قرار می‌دهند تا امور دینی و فرهنگی مردم را ساماندهی نكنند، درست است مسایل معیشتی مهم است ولی مسایل فرهنگی و دینی نیز در جامعه یك ضرورت مهم محسوب می شود كه باید بیش از پیش به آنها توجه شود.
4- پیوند نسل چهارم انقلاب با پایگاه‌های نماز را چگونه ارزیابی می‌كنید؟
انسان فقط به دنیا نمی‌آید كه بخورد، بخوابد، تحصیل كند و با این توسعه تحصیلی به یك سری حقوق اجتماعی و رفاه مادی برسد و روح انسانی كه قسمت زنده كننده انسان است بدون تغذیه و تصدی بماند. امروز غربی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند كه گمشده‌ای دارند و باید این گمشده كه همان معنویت است را احیاء و به جامعه شان تزریق كنند. گرچه حكومت‌هایشان به دنبال این نیستند ولی كسانی كه هنوز شعله‌های معنوی و الهی در روحشان است به دنبال این گمشده می‌گردند.
قبل از انقلاب در كشور ما فشارها و مضیقه‌هایی برای محدود كردن اسلامیت مردم وجود داشت كه باعث شده بود همه تشنه معنویت و حفظ روح اسلامی باشند به همین دلیل با آمدن امام، مردم ایشان را به عنوان نماد نورانی تلقی كردند و توانستند با انقلاب اسلامی بسیاری از توطئه‌های دشمنان را به دلیل زنده شدن روح معنویت خنثی كنند. آن چیزی كه در آن دوران مغفول مانده بود روح معنویت در جامعه و افرد یعنی نماز بود كه با آمدن امام و بعد از آن یعنی شروع جنگ تحمیلی با ارتقاء معنوی در كشور احیا شد ولی بعد از آن یعنی در دوران بازسازی باز ما تا حدی از معنویت دور شدیم و به جای بازسازی معنویات به سمت بازسازی در، پنجره، جاده و كارخانه رفتیم، تا حدی در این زمینه پیش رفتیم كه در آن غرق شدیم. دوباره بعد از گذشت 16 سال و بعد از دولت هشتم مردم احساس كردند كه معنویت مورد هجوم قرار گرفته است و حساسیت آنها نسبت به این مسئله بیشتر شد و در این شرایط و با توجه به رهنمودهای مقام معظم رهبری، جوانان ما بیشتر به سمت پایگاه‌های نماز روی آوردند.
5. اقداماتی كه نظام تاكنون برای ترویج نماز داشته است را چگونه ارزیابی می‌كنید؟
این یك منحنی است كه فرود و فراز بسیاری دارد یعنی دایم یا مورد توجه یا مورد غفلت قرار می‌گیرد، در اواخر دوران طاغوت توجه مردم به مساجد، نماز و معنویت زیاد شد و در دوران انقلاب و جنگ تحمیلی این توجه به بیشترین حد خود رسید، در دوران سازندگی تا حدی فروكش كرد ولی دوباره این موج شروع به طی كردن پله‌های صعود كرده است ولی همواره با توجه به غفلت‌هایی كه بوده است حق نماز ادا نشده و حالا این غفلت به همت و دین‌مداری حجت‌الاسلام قرائتی و عنایت رهبر معظم انقلاب جبران شده است ولی باز هم باید به این موضوع توجه بیشتر شود.
6. نقش نماز در تحكیم اجتماع مسلمین، حفظ وحدت و تقویت اعتماد عمومی را تا چه میزان می‌دانید؟
یكی از بركات نماز حضور است كه این حضور در نماز جماعت پررنگ‌تر و بیشتر است، در واقع با نماز آن فضای منفی كه ممكن است به صورت واقعی یا كاذب بین دو نفر و یا چند نفر ایجاد شده باشد، پاك می‌شود. در نتیجه نماز فضا را خالص و شفاف می‌كند و اشیاء مزاحم همانند غیبت، تهمت و دروغ را در بین افراد از بین می‌برد. با فضای شفافی كه نماز درست می‌كند، رفاقت‌ها و صداقت‌ها ارتقاء پیدا می‌كند، خیلی از اجتماعات در طول زمان كم‌اثر شده اند و از بین رفته‌اند ولی اجتماع نماز در مسجدها و نماز جمعه‌ها باقی مانده و می‌ماند و این باقی ماندن بزر‌گ‌ترین سرمایه است. در نماز‌ جمعه‌ها بود كه فتنه‌های اخیر خنثی شد و این وجود و بركت نماز بود كه توانست شفاف‌سازی كند و به مردم بینش دهد و ریزش‌های جامعه را كه خسارت‌های سنگینی داشت تبدیل به رویش كند. در واقع به بركت نماز در بین مسلمانان، كار استكبار و ایادی شیطان همواره مشكل است.
 
راز نماز
راضيه سادات شيخ¬الاسلامي

حمد و آفرين بر ذات جهان آفرين كه هستى آميخته با حكمت و تعاليم را براى بشر، همراه با مصلحت عزّت توأم ساخته است. و درود بى‌پايان بر ختم پيامبران و اهل بيت و پاكان كه شريعت به دست ايشان پايان و حجت خدا به عصمت آنان تمام گرديد.
از آنجا كه در دين مبين اسلام نماز، كمال عابدان و معراج عالمان، معبد عاشقان و گل خوشبوى بوستان قلب پاك جوانان است، باید بر این عزيزان یقین حاصل شود كه هر چه در بهار جوانى بكارند در پایيز پيرى درو خواهند نمود و به سنين بعد از جوانى عبادت را موكول نمودن از وسوسه‌هاى شيطانى است. به همین دلیل در این مقاله كوشش شده است در حدّ توان  فلسفه‌ی نماز روشن گردد تا بتوان آگاهانه تر راهی سرزمین نور شد.
فلسفه‌ی نماز
خداي منّان از روي لطف بي‌پايان بر آدميان منّت نهاده، به آنها اجازه‌ی معراج به عالم ملك و ملكوت عطا فرموده و نماز را نردبان ترّقي و ابزار ارتقا به عالم بالا قرار داده است.
نماز در مكتب انسان ساز اسلام از جايگاه ويژه‌اى برخوردار بوده و هيچ عملى از اعمال دينى و افعال عبادى با آن قابل مقايسه نمی باشد.
انسان خاكي كه همواره اسير اميال نفساني و غرايز حيواني است، به هنگام نماز پرده هاي ظلماني جهان ماده را كنار مي‌زند، موانع نيرومند عالم شغلي را از جلوي پايش برمي‌دارد و به جهان بالا راه مي‌يابد، با خداي خود بي واسطه سخن مي‌گويد، و خود را از چنگال نفس و شيطان مي‌رهاند.
بحث درباره‌ی فلسفه و حكمت نماز در واقع آشنايى با اسراری است كه در اين عمل عبادى نهفته است اين نكته براى ما بسيار روشن است كه هرگز خداوند متعال هيچ دستورى را بدون حكمت و علّت بر بنده‌اش واجب نمی‌سازد اگر حكمى از جانب او رسد يا واجب است و يا حرام و يا مستحب است و يا مكروه. از حيث روحيه‌ی تعبّد و تسليم پذيرى در مقابل پروردگار اين امر پذيرفته است امّا در اينجا می‌خواهيم جهت عقلى قضيه براى ما روشن گردد چون بحث ما درباره‌ی فلسفه‌ی نماز است و فلسفه‌ی هر چيزى يعنى تبيين عقلى آن چيز.
تمام پديده‌هاى نظام هستى معلول و مخلوق ذات حق بوده و منشأ آفرينش آنها خالق قادرى است كه هستى از او نشأت گرفته است. همه‌ی موجودات از جمله انسان از فيض حق وجود يافته‌اند. و نه تنها در مقام حدوث بلكه در مقام بقاء نيازمند و محتاج اويند.
 
 يعنى خداوند نه تنها نعمت وجود را به موجودات عطا نموده است بلكه ربوبيّت و سرپرستى آنها را نيز عهده‌دار گشته است پس خدا هم خالق است و هم ربّ، و همه‌ی موجودات به خالقيّت و ربوبيّت او اعتراف دارند.
يسبح لله ما فى‌السموات و ما فى‌الارض الملك القدوس العزيز الحيكم.
«تسبيح می‌گويد خدا را آنچه در آسمانها و در زمين است آن پادشاه پاك عزيز حكيم را»1.
انسان كه اشرف كائنات است براساس فطرت به ربانيت او مقرّ و معترف است و هرگونه شرك را از او نفى می‌كند و لازم است كه فقر خويش و غناى خالق، كوچكى خود و عظمت ربّ را اظهار نمايد. رمز نماز در همين است كه بنده اظهار عبوديت و بندگى نمايد. چنانچه در كلام گوهر بار امام رضا(عليه السلام) آمده است كه: «علت نماز اقرار به ربوبيت خدا و نفى هرگونه شريك براى او و ايستادن با خضوع و كوچكى و بيچارگى در پيشگاه خداست»2.
چون هواى نفس هر لحظه او را به غفلت و سركشى سوق می‌دهد و به غرور و خودخواهى دعوت می‌كند و به افزون‌طلبى و تماميت خواهى فرا می‌خواند بايد در مقابل آن، عاملى باشد بسيار قوى و نيرومند كه جلوى اين رذايل را سد نموده و او را به سمت عزت و عظمت انسانى سوق دهد كه آن نماز است چون نماز تنها عنصر بازدارنده از ذمائم اخلاقى است.
چون در سرشت آدمى نسيان و فراموشى عجين است هر لحظه بيم آن مى‌رود كه انسان خود و آفريدگارش را به باده‌ی نسيان و فراموشى سپرده و طغيان و سركشى را پيشه‌ی خود سازد و عمرى را در حيوانيّت و پستى سپرى سازد و كمال و انسانيّت خويش را در حيات حيوانى ببيند اينجاست كه: «نماز او را به مداومت بر ذكر خدا در شب و روز بر می انگيزاند تا بنده، مولى و مدبّر و آفريدگار خود را فراموش نكند چرا كه فراموشكارى، باعث طغيان و سركشى خواهد بود»3.
اگر دين را به منزله‌ی خيمه‌اى فرض كنيم كه حافظ سعادت انسان باشد و آدمى براى وصول به سعادت خويش به آن خيمه پناه برده باشد نماز پايه و ستون آن خيمه خواهد بود و اگر ستون نباشد قطعاً خيمه استوار نخواهد بود. پس تا ستون نماز نباشد خيمه دينى در كار نخواهد بود و اين بهترين تشبيهى است كه در فرمايشات رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) آمده است4. و نماز علامت اصلى و نشانه واقعى دين است و اگر نماز نباشد هيچ وجه امتيازى براى شناخت دين حق از باطل نخواهد بود. چنانچه اميرمومنان على(عليه السلام) فرمودند:
واقام الصلاة فانّها الملةُ. «برپا داشتن نماز نشانه اصلى دين است»5.
و همچنين در روايات مشاهده مى‌شود كه نماز را به چهره‌ی اصلى دين تشبيه كرده‌اند. و اگر هر پديده اى با چهره‌اش شناخته شده است، چهره‌ی دين با نماز شكل گرفته و آن را بايد با نماز شناخت.
نمازی كه اوج معراج انسان، راز و نياز با خداي سبحان، موجب نزول رحمت يزدان، سنگر مبارزه با نفس و شيطان، بازدارنده انسان از خطا و عصيان، وسيله‌ي تقرب پارسايان و رمز بندگي مخلصان است.
تو خود حدیث مفصّل بخوان از این مجمل

پی نوشت:
1ـ سوره مباركه جمعه، آيه 1.
2ـ ميزان الحكمة، ج5 ص376.
3ـ ميزان الحكمه، ج5 ص376.
4-  من لايحضره الفقيه، ج1 ص639.
5- نهج البلاغه، خطبه 110.

 
 
تعامل مسجد و مدرسه
رضوان احمدي

هجوم هستی برانداز غرب در قرن‌های اخیر، به ویژه عصر حاضر كه سرعت انتقال اطلاعات و اخبار، فراتر از سیر نور است، تنها یك هدف را دنبال می‌كند و آن نابودی نسلی است كه می‌تواند مشعل‌دار طریق پویندگان دین و فرهنگ و تمدن ایران باشد: «جوانان»
برماست تا در راه این هجوم بی‌امان سدّی از اراده‌ی آهنین و ایمان و یقین بسازیم. هر اندیشه، هر نظر و هر گام می‌تواند رخنه‌ای در سلاح شكست ناپذیر غرب ایجاد كند.
در این مقاله به گوشه‌ای از راهكارهای تعامل مسجد و مدرسه با هدف آشنایی نوجوانان با دین و گرایش به سنگر آن یعنی مساجد اشاره شده است.
نظرات موجود براساس یك جامعه‌ی آماری محدود، متشكل از 55  دانش آموز در سه مقطع ابتدایی، راهنمایی و متوسطه ارائه گردیده است. این مجتمع، یك مركز آموزشی ایرانی در شهر بیشكك مركز جمهوری قرقیزستان است كه  با  همّت  فرهنگیان، روحانیان و مبلّغان ایرانی، دانش آموزان را بدون هیچ گونه رفتار تنش‌زا، به مذهب علاقه‌مند و  به شركت در برنامه‌های مسجد شیعیان واقع در آن شهر مشتاق نموده است.
هرچند كشور مزبور به ظاهر مسلمان‌نشين است، در اكثر شهرهاي آن به ويژه بيشك، پايتخت كشور، هيچ نشاني از اسلام ديده نمي‌شود. گاه از خانم‌هاي محجّب ايراني پرسيده مي‌شود «شما چرا روسري مي‌پوشيد؟» وقتي جواب مي‌دهيم «ما مسلمانيم» با تعجّب مي‌گويند «ما هم مسلمانيم»
در چنين محيطي كه نوجوان ايراني آزاد است هرگونه كه دوست دارد لباس بپوشد و به هر مكاني كه بخواهد برود، چرا رعايت شئونات اسلامي را بر خود واجب مي‌داند و آمدن به مسجد برايش بسي خوشايند تر از رفتن به دانسينگ است؟
براي ما كه از بركت نظامي اسلامي، پوششي در خور شأن انسان داريم و مسجد و مكان هاي مذهبي معمولاً در چند قدمي خانه هايمان است. ديدن جوّي مناسب  امري عادي است، اما بايد در جايي نا آشنا با اين ارزش ها- مثل شهر مذكور -  قرار بگيريم و مسجد در دورترين نقطه از شهر باشد تا درك كنيم اقدام مسئولان امر چقدر در جلب نوجوانان و جوانان به مسجد و امور مذهبي كارساز و تأثيرگذار بوده است.
مسجد امام علي(ع) بيشك داراي محيطي مناسب و ظاهري دلنشين است، فضاي سبز بيرون و حال و هواي آراسته اما ساده‌ي صحن، آرامشي را كه هر انساني جوياي آن است حاصل مي‌كند. نوجوانان در كنار بزرگ‌ترها و گاه بيشتر از آنان در امور مسجد دخالت داده مي‌شوند. حضور والدين، مدير و معلمان در برنامه‌هاي نماز و دعا مشوّق بزرگي براي جلب فرزندان به مسجد است. مراسم دعا به ويژه در ماه‌هاي محرم، صفر و رمضان در عين سادگي بسيار دلنشين است. دعوت از شخصيت‌هاي برجسته‌ي حوزه و دانشگاه براي ايراد سخنراني و پاسخ به پرسش‌هاي دانش آموزان، روح تشنه‌ي آنان را به ميزان قابل توجهي ارضا مي‌كند و در كنار همه‌ي اين‌ها مسئولين، حتي امام جماعت مسجد شرايط سن نوجوانان را در نظر دارند. برخورد صحيح و منطقي و به دور از افراط و تفريط‌هاي آزاردهنده، بسياري از ناهنجاري هاي رفتاري و اخلاقي بچّه‌ها را كم رنگ مي‌كند.
مخلص كلام اين كه چقدر بهتر است با كاستي‌هاي رفتاري بچّه‌ها ساده مبارزه كنيم. براي اعمالشان نمره گذاري نكنيم تا اضطراب كنكورِ رد و قبول اعمال، به جانشان تازيانه نزند. خداوند آن قدر كه از رحمتش مي‌فرمايد، قهرش را بر بندگان هويدا نمي‌كند پس چرا ما بندگان بي‌مقدار، فرشتگان عطوف آن بيكران درياي بخشايش را ميرغضباني جلوه مي‌دهيم كه جز ثبت لغزش‌هاي بشر كاري نمي‌كنند؟
ما براي وصل كردن آمديم          ني براي فصل كردن آمديم 
 
 
نقش والدين در هدايت جوانان به نماز جماعت و مسجد

رضي¬الله اميني مصلح¬آبادي

 نماز راز و نياز با بي‌نياز است. نماز نماد دين مبين اسلام و معراج آدمي است. در تعاليم اسلامي بسيار توصيه به اين عمل عبادي به صورت جماعت و گروهي شده است.
رسالت بزرگ ما با امكاناتي كه داريم جذب و جلب جوانان به نماز و افزايش انگيزه ديني آن‌هاست. از هر وسيله‌اي كه مي‌دانيم بهتر مي‌شود براي تشويق آنها به عبادت و نماز خواندن استفاده كرد، بايد استفاده كنيم. 
بر كساني كه دستي در تعليم و تربيت كودكان، نوجوانان و جوانان دارند، پوشيده نيست كه گام مهم و اساسي در موفقيت يك پدر و مادر، اينست كه بتوانند به نحوي از انحاء آنها را جذب نمايند. پدر و مادر بايد بتوانند اعتقاد و علاقه قلبي وي را برانگيزند و قادر به برقراري رابطه روحي و معنوي با او شوند، و حركت فرزندان به سوي آنها از سر علاقه، همراه با نوعي اعتماد و اعتقاد باشد. در اين صورت شرايط روحي و معنوي براي تربيت، كاملاً فراهم مي‌شود. موعظه يكي از اين روش‌ها است. موعظه كلامي است كه به دل نرمي و رقّت مي‌دهد، قساوت را از دل مي‌برد، خشم و شهوت را فرو مي‌نشاند، هواهاي نفساني را تسكين و به دل صفا و جلا مي‌دهد هيچ كس از موعظه بي‌نياز نيست در شنيدن اثري هست كه در دانستن نيست.
پدر و مادر آگاه بايد يكي از مهمترين گام‌ها براي زندگي فرزندان خود را برداشته و علاوه بر موعظه به معرفي الگوهاي برتر براي جوانان خود اقدام نموده و آنان را براي رسيدن به سرمنزل مقصود ياري نمايند و خود از اين الگوها پيروي كنند، و هميشه از آن‌ها به نيكي ياد نموده و پايبندي خود را به دستورات آن‌ها اثبات نمايند. تا فرزندان، به پيروي از پدر و مادر از اين الگوها درس گرفته و به دستورات آن‌ها عمل نمايند قرآن كريم در اين زمينه مي‌فرمايد: «لَقَد كانَ لَكُم في رَسُولِ اللهِ اُسوَة حَسَنة». اين الگو، نماز خود را به جماعت و در مسجد بر پا مي‌كرد و با مردم حشر و نشر داشت.
بردن نوجوانان و جوانان به مساجد و نمازهاي جماعت با شكوه:
اين را هرگز فراموش نكنيم كه ما وظيفه داريم نماز بخوانيم و وظيفه داريم كه خاندان خودمان را هم نماز خوان كنيم به شكلي كه به نماز تشويق شوند. امّا آسان گيري بر نوجوان و جوان و مراقبت بر او كه خود را در عبادت خسته نكند و سطح توقع او در عبادت بالا نرود مهم است چرا كه خسته شدگان امروز از كثرت عبادت، تاركان صلوة فرداي ما را تشكيل مي‌دهند و حضرت علي(ع) در اين زمينه مي‌فرمايند: (لاقربة بالنوافلِ اذا اضرّت بالفرائضِ) (هرگاه نمازهاي مستحب به نمازهاي واجب ضرر برساند آن گونه عبادت، موجب قرب به خدا نخواهد بود). ما بايد با فرزندان خودمان برنامه‌ي مسجد رفتن داشته باشيم تا آنها با مساجد آشنا شوند. پس به تجربه ثابت شده است كه اگر نوجوانان و جوانان به مسجد نروند، اگر در جمع نباشند و نماز خواندن جمع را نبينند، به اين كار تشويق نمي شوند، چون اصلاً حضور در جمع مشوّق انسان است.
شركت در نمازهاي جماعت مسجد، شركت در نماز جمعه مي‌تواند در تقويت روحيه نمازگزاردن آنها مؤثر باشد. تميزي، سادگي و زيبايي از ويژگي‌هاي بارز مساجد و نمازخانه‌هاي مسلمانان است. استفاده از رنگ‌هاي آرامش بخش، همچون آبي و نيلي و فيروزه اي، و بهره‌گيري از شيوه معماري مبتني بر طبيعت، آفرينش اشكال هلالي و قوسي در بناي مساجد جلوه خاصي به ساختار ظاهري آن مي‌بخشد، همراه با چنين آراستگي و نماي آرام بخش، طنين دلنشين اذان، فرماني كه با نيكوترين صدا شنيده مي‌شود، بر گيرايي مساجد مي‌افزايد. و آن زمان كه از همه مساجد مسلمين بوي خوش عطر و گلاب به مشام نوجوانان و جوانان مي‌رسد، همه وجودشان سرشار از احساسات زيبا و دوست داشتني مي‌گردد. آنگاه كه امام جماعت نوراني و بشّاش و با ابّهت كه الگوي تمام نماي پيامبر اسلام(ص) است در مسجد حاضر مي‌شود، حال خاصي مي‌دهد كه هر ناظري را تشويق مي‌كند هر صبح و شب و از هر جايي در نماز جماعت اين مسجد و اين امام جماعت شركت نمايد.
يكي از روش‌هاي بسيار مطلوبي كه در جلب توجه جوانان و ايجاد نگرش مثبت به نماز جماعت بسيار مناسب و مؤثر است، برپايي اردوهاي يك روزه مذهبي و تفريحي دانش آموزي با كمك اولياي خانه و مدرسه مي‌باشد. چه بسا از طريق چنين اردويي بعضي از دانش آموزان براي اولين بار، حضور در نماز جماعت را تجربه نمايند. پس چه بهتر كه چنين تجربه‌اي را با اتخاذ تدابير روان شناختي لازم و رفتاري مناسب تبديل به خاطره‌اي خوشايند و به ياد ماندني نماييم.
گاه نيز به تصوير كشيدن اين برنامه‌ها و نمايش تلويزيوني آن‌ها، مي‌تواند بسيار مؤثر و مفيد واقع گردد.
فوايد نماز جماعت و جمعه براي نوجوانان و جوانان
 در باب تأثير نماز، و بخصوص نماز جماعت آثار و بركات زيادي را برشمرده‌اند كه يكي از آن‌ها حل مشكلات دنيوي انسان‌هاست. يعني نماز مي‌تواند بسياري از مشكلات و معضلات نمازگزار را در زندگي مادي‌اش از بين ببرد و تاريكي را از قلب او بزدايد و باعث نورانيت باطن وي گردد و نيز عفو و بخشش گناهان و خطاهايش را سبب شود.

 نقش خانواده بر جلوگيري از كفر جوانان

«خواندن نماز وظيفه ثابت و هميشگي فرزندان است.خداوند تعالي مي‌فرمايد: «انّ الصلوةَ كانَت علي المؤمنين كتاباً موقوتاً»(نساء/103) از داود بن فرقد، روايت شده است كه گفت: معني آيه‌ي (كتاباً موقوتاً) را از امام صادق(ع) پرسيدم، فرمود: يعني(كتاباً ثابتاً) بنا براين نماز وظيفه ي ثابتي است.پيامبر اكرم(ص) فرمودند: مابين الكفر و الايمان الّا تركُ الصلوة (ميان كفرو ايمان فاصله اي جزترك نماز نيست)»
بر اساس فرمايش رسول گرامي اسلام(ص)، اگر خانواده به وظيفه‌ي خود در هدايت جوانان به نماز عمل نكند زمينه را براي كفر فرزندان خود فراهم نموده است.
كسي كه از جماعت جدا شود نصيب شيطا نمي‌شود
«از حكمت‌هاي نماز جماعت اين است كه شيطان بر يك نفر قوي«مسلط» است  امّا جماعت به راحتي تحت تأثير او قرار نمي‌گيرد. چنان كه آب قليل از تماس با نجاست نجس مي‌گردد. امّا دريا از آن آلوده نمي‌شود بلكه به عكس نجاست در آن نابود مي‌شود. از اين رو رسول خدا (ص) فرمودند: فانّ الشيطان مع مَن فارقَ الجماعةَ» بر اين اساس خانواده وظيفه دارد به گونه اي با فرزندان خود ارتباط عاطفي برقرار كند كه آنها را از تنهايي نجات دهند تا گرفتار شياطين زمانه نگردند و در درياي بيكران جامعه غرق نشوند كه غرق شدن يك نفر به مثابه غرق شدن تمام جامعه است.
نماز و خصوصاً نماز جماعت مهم‌ترين ابزار بازدارنده انسان از لغزش‌هاي دنيوي و عذاب اخروي است. والدين به عنوان اولين الگوهاي عملي فرزندان، نقش بسيار مهمي براي هدايت آنها و ترغيب به نماز و بويژه نماز جماعت و مسجد دارند.
خدايا ما را از برپا دارندگان نماز قرار بده.
 
تأثیر عملكرد واحدهای مذهبي و فرهنگي تربيتي (مدارس و مساجد) در كاهش انحرافات و ناهنجاريهاي اجتماعي جوانان و نوجوانان

رقیه میری جهرمی

همچنانكه سلامت و طراوت حيات فرد و جامعه، در گرو بهداشت، پيشگيري و درمان و معالجه بيماريهاي واگير و خطرناك است، همانگونه سلامت و بقاء و حيات اخلاقي و انساني فرد و جامعه نيز در گرو دو اصل تعالي بخش، دعوت به حق و ارزشهاي والاي انساني، و مبارزه مداوم و پي گير، با فساد و ظلم و ميكروب‌هاي مرگبار ضد ارزشها، به بهترين شيوه و اسلوب ممكن است.
در حقيقت مكاني كه متضمن پيوند خانه و مدرسه است و در تمامي دوران و شرايط زايل‌كننده انحرافات و موجب هدايت و سعادت مي‌شود، مسجد است، پيوند خانه، مسجد و مدرسه در واقع پيوند استوانه‌هاي تربيت صحيح و منطقي است. نه خانه بدون مسجد الگويي سالم ارائه مي‌دهد و نه مدرسه بدون ارتباط با مسجد، مسجد محل سجده‌گاه و مركز عبادت و نماز، سازنده و نگهدارنده روح سالم است. وقتي خانه و مدرسه با حلقه مسجد به هم پيوست و مستحكم شد هم خانه فضاي سالم و ارزش‌هاي معنوي او مي‌شود، و هم مدرسه نتيجه الگوي سالم و سازنده و هدايتگر خواهد شد و چون فضاي معنوي حاكم و اصول ارزشهاي موجود در مدرسه و خانه يكسان و مشترك مي‌گردد در اينصورت كاهش انحرافات اجتماعي را به دنبال خواهيم داشت . بنابراين مسجد در رأس آن نماز چنانچه به عنوان يك حركت آگاهانه و مستمر و از آغاز در نظام تربيتي خانه و مدرسه با جديت به عنوان بزرگترين اصل و اصول تربيت مورد نظر قرار مي‌گيرد. فطرت خداگرايي جوان چنان پرورش خواهد داد كه هيچ عامل و شرايطي موجب  انحراف او نمی‌گردد.
و اين امر مهم را بايد به واسطه مدارس و مساجد و كانون هاي فرهنگي و تربيتي در نوجوانان تقويت و نهادينه كنيم . تنها در اين صورت است كه جامعه و تمدن از يك سو به يك نيروي محركه شگرف و افتخارآفرين بسوي والائيها و برازندگيها و تعاليم مجهز است و از ديگر سو به يك نيروي دفاعي شايسته و بايسته در برابر ميكروبها و آفتها، و حيات آن از هجوم عوامل انحطاط و عقب ماندگي مصون است.
هدف اين تحقيق بررسي تأثير عملكرد واحدهاي مذهبي و فرهنگي تربيتي (مدارس و مساجد) در كاهش انحرافات و ناهنجاري‌هاي اجتماعي جوانان و نوجوانان و رابطه آن با متغييرهاي مستقل جنسيت، سن، ميزان تحصيلات، وضعيت تأهل ،ميزان تحصيلات و شغل پدر و مادر، محل جغرافيايي سكونت و ميزان امكانات رفاهي مي‌باشد. كه با استفاده از روش نمونه‌گيري خوشه‌اي و تصادفي ساده با توجه به حجم نمونه محاسبه شده براساس سرشماري سال 1385 كه جامعه آماري نوجوانان و جوانان 14 تا 30 سال كه 265 = n نفر از جوانان شهر جهرم (اعم از مؤنث و مذكر) را شامل مي‌شود.
و با استفاده از پرسشنامه و مصاحبه و روش آماري تجزيه و تحليل توصيفي و جداول توزيع فراواني و شاخص هاي مركزي و پراكندگي و جهت تعيين همخوان بين متغيرهاي موجود از آمار استنباطي به ويژه محاسبه خي دو متغيري در سطح اعتبار 95% محاسبه و به بررسي نتايج پرداخته شده است.
با بررسي  فرضيات در رابطه با متغیرهای جنسيت، وضعیت تا هل، افزایش میزان تحصیلات، شغل پدر، افزایش میزان تحصیلات پدر و ماد، محل سكونت و میزان تحصیلات عوامل واحدهای فرهنگی و مذهبی و انجام فرائض دینی بین فراوانی مشاهده شده و فراوانی مورد انتظار تفاوت معنی داروجود دارد و این متغیر‌ها عامل مهمی در پیشگیری ناهنجاری‌ها و انحرافات اجتمایی می‌باشند ولی در متغیرهای افزایش سن افراد، شغل مادر و امكانات رفاهی تفاوت معنی‌دار وجود ندارد و تأثیر این عوامل در پیشگیری از ناهنجاری‌ها و انحرافات كمتر می‌با شد و عوامل تأثير گذار عملكرد واحدهاي مذهبي و فرهنگي تربيتي در پيشگيري از انحرافات اجتماعي رابطه معني‌دار وجود دارد.
واژگان كليدی: ناهنجاريهای مدارس، كانونهای فرهنگی تربيتی و مذهبي، مساجد، كاهش انحرافات اجتماعی، هويت ملی و دينی، ناهنجاريهای اجتماعی، نوجوانان و جوانان، فرصت‌ها و تهدیدها
 
 
نقش والدين در هدايت جوانان به نماز جماعت

رقيه جمشيدي - رقيه يوسفي

جوانان عزیزترین، آسیب‌پذیرترین و مؤثرترین اقشار جامعه هستند. الگوسازی و معرفی الگوهای صحیح از نیازهای اساسی نوجوانان و جوانان است. در تأثیر پذیری جوانان از الگوها جای تردیدی وجود ندارد و وقتی جوان با افرادی مواجه می‌شود كه دارای ارزش انسانی بالا باشند سعی می‌كند خود را به آنها شبیه سازد و از آنها الگو بگیرد.
همه‌ی دانشمندان اذعان دارند كه تربیت از خانواده شروع می‌شود و جامعه شناسان خانواده را اجتماع كوچك به حساب می‌آورند و جوانان به كمك فكری پدر و مادر خود نیازمند هستند. اولین مربی برای كودك خانواده و مهمتر از همه مادر است كه با اعمال عواطف و محبت كودك را به سوی خود جلب می‌كند و با كمك پدر می‌تواند موجودی ارزشمند بپرورد.
از جمله ویژگی‌هایی كه والدین در رابطه با هدایت جوانان، بایستی داشته باشند می‌توان به عشق به هدایت، صبر و استقامت، عامل به قول بودن اشاره نمود.
علاقه و عشق به هدایت فرزندان انگیزه‌ای بسیار قوی برای پدر و مادر ایجاد می‌كند تا در امر تربیت به پیشرفت و موفقیت دست یابند. زیرا اگر پدر و مادر انگیزه‌ی قوی نداشته باشند هم خود و هم فرزندان را دچار نا امیدی خواهند كرد.
در دین اسلام صبر از اهمیت خاصی برخوردار است. صبور بودن پدر و مادر در راه هدایت فرزندان است كه می‌تواند به نتیجه‌ی مطلوب منجر شود.
 تأثیرگذاری پدر و مادر در تعلیم و تربیت فرزندان زمانی است كه با عمل همراه باشد. مثلاً در رابطه با نماز جماعت در مسجد عامل بودن خود والدین و تكریم و تعظیم عملی اقامه‌ی نماز و حضور به موقع آنها در مسجد اثر مطلوبی در روح و جان جوان خواهد گذاشت تا توصیه‌های پی درپی و بدون عمل.
والدین می‌توانند برای تأثیر بیشتر از عواطف بهره بگیرند از جمله:
تشویق و تحسین كه خشنودی و رضایت شخص از عملكردش را فراهم می كند به طوری كه با دلگرمی بیشتری به انجام آن عمل می‌پردازد گویی با تشویق و تمجید نیرویی تازه به كالبد آدمی دمیده می‌شود. البته تشویق موقعی مؤثر واقع می‌شود كه به موقع و به جا باشد در غیر این صورت تأثیرخود را از دست می‌دهد.
روش دیگر بهره‌گیری از عواطف محبت و مهرورزی به فرزندان است از این رو كه محبت اطاعت‌آور است و سبب همسانی و همراهی می‌شود. 
روش دیگر بهره‌گیری از عواطف، احساس تعلق می‌باشد. جوانان با احساس تعلق به گروه نمازگزاران به تدریج خود را با گروه هماهنگ می‌كنند برای اینكه این احساس تعلق در آنها عینیت پیدا كند باید در تمام امور مربوط به برگزاری نماز جماعت مشاركت داشته باشند.
روش دیگر بهره‌گیری از عواطف، شعر و قصه می‌باشد كه وسیله‌ای برای انتقال ارزش‌های اخلاقی و معنوی از نسلی به نسل دیگر می‌باشد.
از روش‌های دیگر برای هدایت جوانان به نماز بیان اهمیت نماز و بیان آثار و فواید نماز می‌باشد. مانند: نماز ستون دین است، نماز اولین سؤال در روز قیامت است، آن كه برای شركت در نماز جماعت از خانه بیرون می‌رود یا در مسجد به انتظار برپایی نماز جماعت به سر می‌برد در طول این مدت پاداش پرداختن به نماز را می‌گیرد.
البته در امر خطیر هدایت جوانان باید اصولی را رعایت كرد:
هدایت و تربیت امری تدریجی است و مبتنی بر استعدادهای آدمی.زیرا استعدادهای انسان به تدریج بر مبنای توانایی‌هایش شكوفا می شود.اگر تدریج صورت نپذیرد دین و دینداری آسیب می‌بیند.
اصل دیگر سهولت است و سخت‌گیری‌های بی‌مورد موجب گریز آنها از نماز و مسجد می‌شود.
انتظار ما از فرزندان باید متناسب با سن و توانمندی آنها باشد و اگر در این مورد سخت بگیریم زمینه¬ی سستی و یا گریز از نماز در آنها به وجود می‌آید.
یكی از سفارش‌های اسلام میانه روی در عبادت است به ویژه در مورد جوانان، نماز و دیگر اعمال عبادی برای آنان، نباید خسته كننده باشد. در صورت سستی ورزیدن فرزندان در اقامه‌ی نماز باید با آرامش و یادآوری به هنگام، ایشان را به نماز فرا خوانیم.
 
    
 
 
نقش عوامل داخلی مسجد در جذب جوانان به مسجد

زرين¬تاج سميع¬پور - معصومه نجف¬زاده

جامعه كنوني ما بيش از هر زمان ديگر نيازمند دگرگوني در روش‌هاي تربيتي به منظور پرورش نسلي سازنده، خلاق، مستقل، خداجو و آزاده است و اين نياز هنگامي برآورده مي‌شود كه ما نگاه خود را به تربيت و روش‌هايي كه به نام تربيت ديني و جذب جوانان به مساجد و نماز جماعت، در خانه و مدرسه به كار مي‌رود، تغيير دهيم. نماز زيباترين جلوه‌ي بندگي انسان‌هاست، رابطه‌اي است پنهان كه اعماق دلها را مي‌كاود و سرشار از مفاهيم جاودانه مي‌كند، از تعلقات و دلبستگي‌هاي دنيا رها مي‌كند و عشق به معبود سرتاپاي وجود انسان را فرا مي‌گيرد. هرچه اين زيباييها بيشتر درك شود، رازهاي بيشتري براي انسان آشكار مي‌شود و جان و روح را سرشار از شادي و طراوت مي‌كند.
جماعت يكي از مظاهر عظمت مسلمين و اتحاد و يگانگي آن‌هاست، اما اين فلسفه‌ي جماعت‌ها عمدتاً در ميان مردم غريب و ناآشناست؛ چه بسا آشنايي جوانان با اين مفاهيم عظيم و درك فيض معنوي آن علاقه‌مندي مضاعف درآنها ايجاد كند.
جوانان به عنوان آينده سازان جامعه اسلامي از بزرگ‌ترين سرمايه هاي اين كشور به شمار مي‌روند و تلاش در جهت توسعه آگاهي‌هاي ديني آنان از اهميت به سزايي برخوردار است.
اگر ميزان معرفت جوانان به آموزه‌هاي ديني و زلال معارف دين از رشد و نمو مطلوبي بهره مند باشد، شخصيت ديني آنان به گونه‌اي شايسته شكل خواهند گرفت و هنگام ورود به جامعه اسلامي تاثير به سزايي درآن جامعه پديد خواهند آورد، اما اگر خداي ناكرده از تربيت لازم برخوردار نباشند زمينه اصلاح جامعه   فراهم نخواهد شد.
يكي از مكان‌هايي كه مي‌تواند شخصيت جوان را مطابق آموزه‌هاي ديني بارور و روح خداجويي و عدالت خواهي را در اعماق وجود آنان ريشه دار سازد مسجد مي‌باشد كه كانون انسان سازي است.
مسجد نمايشگاه  نماز و مركز تبليغ و تثبيت حاكميت آن در جامعه است. وقتي جوانان صف‌هاي زيباي نماز جماعت را مشاهده مي‌كنند، بي‌اختيار به سوي آن مي‌گرايند و راه پايشان به مسجد باز مي‌شود.
در اين پژوهش كه به شيوه‌ي كتاب خانه‌اي و با استفاده از منابع قابل دسترس انجام شده
سعي شده است «بررسي راههاي تقويت ارتباط وتعامل عوامل انساني مسجد در جذب جوانان به نماز جماعت و مسجد «مورد توجه و اهتمام قرار گيرد و شامل 4 فصل است:
 فصل اول: فلسفه ي نماز و اهميت نماز جماعت
فصل دوم : عوامل بازدارنده‌ي جوانان از مسجد و نماز جماعت
فصل سوم: مكارم اخلاق و نقش آن در جذب جوانان به مساجد و نماز جماعت
فصل چهارم: شامل پيشنهادها، نتيجه‌گيري و منابع و مآخذ است.
براي جذب جوانان به مساجد و نماز جماعت بايد مكارم اخلاق از قبيل پرهيز از غرور و تكبر
اعتقاد به معاد، پرهيزكاري، راستگويي و صداقت، پرهيز از خشم و تندي و ...... را در آنان تقويت كرد و آنان را از موانعي كه بر سر راه است از قبيل تهاجم فرهنگي آگاه كرد.
پس لازم است راه كارهاي جذب جوانان و هدايت آنان به مساجد از قبيل: اهتمام در پاسخ گويي به شبهات فكري و ديني آنان، مشاركت دادن جوانان در فعاليت هاي جمعي و گروهي، آراستگي، نظافت و بهداشت مساجد، ملال آور نبودن سخنراني‌هاي واعظان، آرامش مسجد و..... مورد اهتمام قرار گيرد تا رفته رفته زمينه‌هاي حضور فعال تر جوانان در مساجد فراهم شود. اميد است كه اين پژوهش بتواند، گامي در راه پيشبرد انقلاب و اهداف آن برداشته باشد و تا حدي در جذب جوانان به مساجد و نماز جماعت مؤثر واقع شود.
 
 
شیوه‌های تشویق نوجوانان و جوانان به نماز

زهرا اكبرزاده

نماز در لغت: پرستش، بندگی و خم شدن برای اظهار بندگی و اطاعت است و در اصطلاح شرع عبارت است از عملی مخصوص، مركب از ركوع و سجود و قرائت و ذكر توأم با نیت و شرایط خاصی كه به تكبیر آغاز و به سلام ختم می‌شود.
نماز جلوه‌ای از بندگی انسان در پیشگاه خدا و مظهر عبودیت و عبادت است نماز می‌خوانیم تا یاد خدا در طول شبانه روز و در همه‌ی عمر، در دل ما زنده باشد و توجه به خدا، ما را به یاد آن اندازد كه «بنده‌ایم» و او صاحب و رب و سرپرست ماست و هیچ بنده‌ای نباید بر خلاف میل و خواسته و فرمان صاحب اختیار خودش رفتار كند.
آنكه بنده‌ی خداست و این بندگی را احساس می‌كند و می‌داند، در برابر او، مطیع فرمان است و در پیشگاهش سر به خاك می‌نهد و به سجده می‌افتد و با وی راز می‌گوید و آن خالق بی‌همتا را كه سررشته دار اوست، به عظمت و پاكی می‌ستاید.
هدف ما از خواندن نماز این است كه ما می‌دانیم كه خدای بزرگ، نه از نماز خواندن ما سود می‌برد، و نه بی‌نیازی ما به او زیان می‌رساند. اگر بخوانیم، خودمان به پاكی جان و دوری از پلیدها می‌رسیم و اگر بی‌اعتنا به نماز باشیم، محروم شدن از بركات و آثار معنوی و اجتماعی آن، دامنگیر خودمان خواهد شد و در آخرت هم به خاطر ناسپاسی و دوری از خدا كیفر خواهیم دید پس كمال و سعادت ما در «بندگی خدا» است، و این بندگی و عبادت هم در شكل«نماز» آشكار می‌شود بنابراین انجام این عبادت ما را همواره به یاد خدا می‌اندازد، یاد خدا هم ما را از پستی و ستم و گناه و فساد، باز می‌دارد و دیگر اسیر شیطان و هوا و هوس نمی‌شویم بلكه فرمان خدا را گردن می‌نهیم و تسلیم می‌شویم و دیگر سر تسلیم در برابر طاغوت‌ها و قدرت‌های شیطانی فرود نمی‌آوریم.
نمازی كه می‌خوانیم طبق آنچه خدا و پیامبر و امامان فرموده‌اند:
باید:1- آگاهانه باشد.2- عاشقانه باشد .3- خالصانه باشد.4-خاشعانه باشد. به این ترتیب وقتی كه انسان نماز پیامبران و امامان و انسان‌های پاك را با نماز خودش مقایسه می‌كند از خود و نمازش شرمنده می‌شود .پس باید نماز را همیشه و مرتب خواند چون كه سهل‌انگاری در امر نماز و بی‌اعتنایی كردن و گاهی خواندن و گاهی نخواندن گناه است.
اما بی‌توجهی نوجوانان و جوانان به نماز علت‌های زیادی دارد كه مهمترین آنها با توجه به تحقیقات انجام شده و كسب اطلاع از والدین و معلمان عبارتند از:
1- علل مربوط به خود نوجوان2- علل مربوط به خانواده3-علل مربوط به گروه همسالان 4- علل مربوط به جو و محیط
بنابراین برای واداشتن نوجوان و جوان به نماز می‌توان از فنون و شیوه‌هایی استفاده كرد كه علمای روانشناسی و تربیت بدانها تكیه كرده‌اند كه از جمله‌ی آنها:
1- روشهای آگاه ساختن چون اعلام و اشعار، امر به معروف، ارشاد...
2- روشهای عاطفی چون روش حب، روش رحمت، روش همراهی...
3- روش جلب چون پذیرش، احترام، التفات...
4- روشهای خیرخواهانه چون وصیت، نصیحت، وعظ، حكمت
5- روشهای امید ساز چون وعده، رجاء، بشارت‌ها
6-روشهای هشدار دهنده مثل اخطار، عقاب، افشاء
7-روشهای غیر مستقیم...
در زمینه‌ی توجه دادن نوجوانان و جوانان به نماز، والدین و مربیان وظیفه دارند از اقدام به اموری بپرهیزند كه عبارتند از:
1-عدم تحمیل عقیده اگرچه تحمیل در عمل باشد كه در اسلام تحمیل عقیده نداریم ولی تحمیل در عمل می‌تواند باشد تا در سایه‌ی آن كراهت در عمل از میان برود.
2- جریحه‌دار كردن عواطف مثل افشاگری، رسواكردن‌ها، تحقیر و نیشخند زدنها.
3-امر و نهی شدید و تذكرات مكرر نیشدار تا زمینه ی ایجاد روح مقاومت در فرد فراهم نگردد.
4-به خود رها كردن و به خود وانهادن او كه در آن صورت قبح ترك وظیفه از میان می رود.
5-تنبیه بدنی، آن هم در حضور جمع كه شعله‌ی سركشی و عصیان را شدیدتر خواهد كرد.
بنابراین در زمینه‌ی توجه دادن نوجوان و جوان به نماز خانواده‌ها سعی كنند كه با آنها رابطه‌ی دوستی و انس برقرار كنند و به پرسشهای مذهبی آنها پاسخ دهند و در تربیت نوجوانان و جوانان جانب اعتدال را رعایت كنند و رفتار و كرداری كه مناسب با روحیات و توانایی آنهاست از آنها بخواهند و خواسته‌های خود را به آنها تحمیل نكنند.
در نتیجه شخصیت بخشی به نسل نو، احترام در جمع خانواده و دیگران به آنان و نظرخواهی به صورت مشورت كه بهترین نماد به حساب آوردن نوجوان و جوان است صفات ارزنده‌ای است كه پدران و مادران باید بدان توجه كنند و خلأ فكری شخصیتی فرزند خود را به اینگونه پر كنند.
 

 
آسیب‌شناسی حضور جوانان در مسجد

زهرا قوامی راد - سمانه سالاری مقدم
 
مسجد زیباترین نمادجلوه‌ی ایمان است و قوی‌ترین ستونی كه می‌شود سقف دین را بر آن بنا كرد. با نگاهی گذرا به تاریخ صدر اسلام تاكنون در می‌یابیم كه مسجد از آغاز پیدایش تاكنون به عنوان مركز ثقل رسالت پیامبران و منشا تحولات و خدمات و پایگاهی برای ابلاغ پیام الهی و وحی و بسط رسالت به شمار می‌رفت و نقش بسیار حساس و خطیری در ایجاد تحول وتشكیل هسته‌های اولیه‌ی نهضت پویا و اصیل احیای اسلام انقلابی جهت‌دهی برحركت‌ها و جریانات مردمی در تاریخ معاصر كشورهای مختلف داشته و دارد و بستر توسعه فرهنگ دینی نماد اصلی ایجاد تعامل همكاری وحدت بین اقشار مختلف مردم می‌باشد.
مسجد عمده‌ترین حلقه اتصال محتوای تاریخ را با اسلام تشكیل می‌دهد و مكانی است برای آماده‌سازی یك تحرك و پویائی در همه زمینه‌ها. امام علی(ع) می‌فرمایند: مساجد فعال حرز و پناهگاه جامعه در برابر نفوذ شیاطین و دژ محكم در برابر توطئه گران است. در تعالیم دینی اموری بعنوان آفت دینی و آسیب دینی اشاره شده است. از جمله پیغمبراكرم(ص) می‌فرمایند:
آفت دین سه چیز است: 1.دانشمند به عمل فاسق و فاجر 2.زعیم و پیشوای ستمكار 3.مقدس نادان. بخشی از این آسیبها متوجه اماكن مقدسی است كه در هر دین و آیینی از قداست و احترام و توجه خاصی میان معتقدین به آن مكتب و شریعت برخوردار است. از آنجا كه همین مكان‌ها و معابد و مساجد می‌تواند در اشاعه وگسترش فرهنگ دینی در جامعه سهمی به سزا و پراهمیت داشته باشند. شناخت این آفات و موانع وآسیبها و برخورد اصولی با آنها امری لازم وضروری
 می‌باشد در این مقاله سعی برآن است تا با شناخت آسیب‌ها راهكار مناسبی جهت مقابله با ضعف‌ها و نواقص وحضور  جوانان در مسجد رادر دو بخش بررسی كرد:
1.آسیب‌شناسی عوامل انسانی مساجد 2.آسیب‌شناسی عوامل مادی و فیزیكی مساجد.

كلید واژه: آسیب ساختاری- مدیریتی- خانواده - جامعه

 
نماز، مسجد، جوانان، فرصت‌ها و تهدیدها

سعيده خوشخو

همه می¬دانیم اصل و پایه و اساس و ستون دین نماز است اگر نماز به درجه قبولی برسد سایر اعمال شایسته  واجب  یا مستحب قبول می‌شود و چنانچه نماز قبول نشود. هیچ عملی  قبول نیست. نماز یك نیاز حقیقی و ضروری انسان است. وجود نماز منشاء بركات و خیرات است.
فقدان آن زیانبار خواهد بود. حال بدانیم چگونه نمازی مقبول و دارای آثاراست نماز ناب نمازی است كه با  بالاترین درجه‌ی از عشق و معرفت و بیشترین خشوع و حضور خوانده  شود. چنانچه آفات نماز یعنی (جهل) و (ضعف) و (سهو) و (ریا) به اگاهی ایمان و توجه و اخلاص بدل شود تا زمان موثری خواهد بود. نماز مقبول مادر تمام نیكی‌هاست و نمازگذار را از فحشا و منكر باز می‌دارد. نماز كلید شرعی حل مشكلات است و برای حل مشكلات عمومی عقل عمومی لازم است و عقل عمومی حاصل شور و مشورت است و چه جایی بهتر از مسجد  برای جمع شدن و شور و مشورت و یاری و همكاری یكدیگر؟
مرحوم دولابی می¬گوید: خداوند (یك تار و یك تور و یك تیر دارد) تار خداوند قرآن است كه زمزمه  هدایت  و رحمت و محبت است و تور خداوند  همان  مسجد و مكانهای جلسات  نماز و دعا و مراسم‌های دعای كمیل و توسل و توبه و غیره است و تیر خداوند همانا  بلاها و مشكلات و ناراحتی هاست و اكثر بلاها و گرفتاریها و مشكلات و دردها برای محبوب خداست و سبب رشد و نمو و صبر و درجه¬ی الهی خواهد بود.
علاوه بر نماز قرین شدن علم و عبادت در مكان مقدس  مسجد  زیبایی  و لطف ویژه‌ای دارد و تشكیل حوزهای علمیه دركنارمسجد و همكاری مسجد و حوزه و دانشگاه  همه و همه  سبب پیشرفت اسلام و مسلمین و جامه‌ی مسلمین خواهد  شد و این خواسته با تلاش یك یك ما و اراده ی قوی با  توكل به خدا امكان‌پذیر خواهد بود. همان طور كه امام عزیزمان امام خمینی(ره) فرمودند: مساجد سنگر دیگری  باشد برای  مبارزه و مقابله با ضد  دین و ضد خداشناس. جوانی كه به مسجد روی می آورد خود را در خانه خدا حس می‌كند و می‌داند نظاره‌گر واقعی او خداست پس مشكلات  و درد و دل‌های خود را به جای این كه با بیگانه در میان بگذارد با خدا در میان میگذارد و از او یاری طلب می‌كند جوانی كه به مسجد روی می‌آورد به خدا اعتماد دارد و با او مشورت می كند و از الهامات الهی بهره‌مند میگردد و از تهدیدات دشمن چه داخلی و چه خارجی هراسی ندارد زیرا وقت خدا با اوست دیگر هیچ قدرتی توان مقابه ندارد.
نماز ساعت ملاقات و راز و نیاز با خالص است میعادگاه حق است و جوانان مسجدی با زوان توانای امام عصر و یاوران امام  زمانند و باید كه فرصت‌های طلایی
 پیدا شده در انقلاب را تشخیص داده و در مقابل هجوم دشمنان سنگر سازی كنید تا انشاء‌الله كشور اسلامی ما به حكومت ولی عصر برسد.
 
عوامل موثر بر حضور نخبگان در نمازهاي جماعت و تأثير آن در گرايش جوانان به نماز جماعت و مسجد

سيامك راشد - حديده معبودي

 نخبگان وجوانان به عنوان آینده‌سازان جامعه اسلامی از بزرگ‌ترین سرمایه‌های این كشور به شمار می‌روند و تلاش در جهت توسعه آگاهی‌های دینی آنان از اهمیت به سزایی برخوردار است. اگر میزان معرفت نخبگان به آموزه‌های دینی و زلال معارف دین از رشد و نمو مطلوبی بهره‌مند باشد، شخصیت دینی آنان به گونه‌ای شایسته شكل خواهند گرفت و هنگام ورود به جامعه اسلامی تاثیر به سزایی در جامعه پدید خواهند آورد، اما اگر خدای ناكرده از تربیت لازم برخوردار نباشند زمینه اصلاح جامعه فراهم نخواهند شد. یكی از مكان‌هایی كه می‌تواند شخصیت نخبه و جوان را مطابق آموزه‌های دینی بارور سازد و روح خداجویی و عدالت‌خواهی را در اعماق وجود آنان ریشه دار سازد مسجد می‌باشد كه كانون انسان‌سازی است. پس لازم است راهكارهای جذب جوانان هدایت آنان به مساجد از طریق نخبگان شناسایی شود و مورد اهتمام قرار گیرد تا رفته رفته زمینه‌های حضور فعال‌تر جوانان در مساجد فراهم شود. این مقاله به مهم‌ترین موانع و راهكارهای لازم می‌پردازد.

 
 
مساجد و جوانان، فرصتها و تهدیدها
(جوان، كانون آموزه‌های دینی و مسجد كانون دین است)

سيمين لاچيني

ارتباط میان مسجد و مردم، مثل ارتباط میان اسلام و مسلمانان است. ارتباط مسجد كه با مردم كم شود، انگاردهای اسلام به روی مردم بسته شده است. مسجد همان پایگاه و سنگر حفظ و پرورش جوان است. در این مقاله ابتدا به موانع حضور جوانان در مسجد كه شامل 1- بحران هویت دینی 2-ناهنجاریها 3-روحیات وخواسته های جوان ومسجد4-تهاجم فرهنگی 5-دین‌گریزی میباشد، پرداخته شده است و سپس به توضیح اجمالی هركدام اشاره شده است.
مسجد از مهم ترین مفاهیم و موضوعات دینی است كه بحران هویت دینی جوان، سبب پایین آمدن اعتقاد به آن و ضعف گرایش به حضور در جمع نمازگزاران می‌شود.
جوانان، روحیات و خواسته‌های دارندكه از ویژگی‌های دوران جوانی است به همین دلیل جوانان در برخی مراسم دینی كه شور و هیجان بیشتری دارد حضور چشم‌گیری دارند.
در تهاجم فرهنگی پایگاههای دینی همچون مسجدها مورد حمله قرار می‌گیرند و دشمن با این شیوه می¬كوشد فرهنگ ضدارزشی غرب را در میان جوانان گسترش دهد و آنان را نسبت به مفاهیم و احكام دینی بی‌عقیده كند.
عوامل بسیاری نظیر بیان نامعقول از برخی مفاهیم دینی، عملی نشدن عدالت اجتماعی و... سبب دین‌گریزی در جوان می‌شود. زنگ خطرها و تهدیدهای در رفتار با مساجد و جوان است كه باید به آن توجه كرد مانند: مسجد تنها محل تجمع افراد مسن گردیده است. مسجد تنها محل عبور و مرور سرویس‌های بهداشتی‌اش شده است. بسیاری از اوقات صدای موذن و مكبر بسیار ناخوشایند است. احداث بعضی مساجد در كوچه‌های سوت و كور. برخورد نامناسب بعضی از متولیان مساجد با جوانان. و بسیاری موارد دیگر زنگهای خطری است كه به صدا درآمده‌اند كه باید به آن توجه كرد. در ایجاد فرصتها برای حضور جوانان در مساجد ائمه جماعت ركن اساسی است باید با جوانان دوست باشد از آنان احوالپرسی و دلجویی كند تا جوان او را دوست داشته باشد و به بهانه او به مساجد بیایند.
بار محبت از همه باری گران‌تر است
آن كس كشد كه از همه ناتوان‌تر است
باید در مساجد به جوان بها داد. نباید از جوان توقع داشت فقط در مراسم گریه و زاری شركت كند. باید با برنامه‌های شاد و تفریحات سالم زمینه حضور هرچه بیشتر جوان را فراهم كرد.
خانواده و دوستان از مهم‌ترین عوامل تشكیل دهنده شخصیت افراد هستندكه باید به باید به گونه‌ای غیرمستقیم بر جوان نظارت داشته باشند تا با افراد ناباب و دور از  مسجد همنشین نباشند.
امكانات و فعالیت‌های مسجد باید برای جذب جوانان چیزی از موسسات تفریحی كم نداشته باشد و به گونه‌ای صحیح با مدیریت كارآمد از آن بهره‌گیری شود تا هم برای مسجد درآمدزا باشد و هم جوان را ساعاتی در مسجد مشغول و سرگرم كند. مساجد نیز باید مانند سایر مراكز و ارگانها از ابزار تبلیغات و اطلاع‌رسانی بصورت گسترده بهره گیرد.
مسئولین مساجد باید با دعوت از شخصیت‌های مهم و محبوب جوانان، باعث حضور آنها در این اماكن شوند. نظافت و تزیین مسجد در جذب جوانان اثر بسیار زیادی دارد كه باید به آن توجه شود. بیان مباحث مورد نیاز جوانان كه جنبه آموزشی و معرفتی دارد باعث پربارترشدن مجالس و حضور بیشتر جوانان است.
رهبر كبیر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی (رحمه ال علیه‌) میفرماید: طبقه‌ای كه میخواهند مردم را ارشاد كنند اینها باید، اقوالشان با اعمالشان موافق باشد. آنچه در پایان این خلاصه میتوان گفت این است كه ما چگونه برای فروش كالاهایمان و یا خدمات دیگر تبلیغ می¬كنیم  باید برای مسائل فرهنگی مان به خصوص مسائل مربوط به نماز و مسجد تبلیغات گسترده داشته باشیم. اگر مردم به ویژه جوانان بدانند كه بعضی از مشكلاتشان در مسجد رفع میشود، طبیعتا به آن روی می‌آورند. باید بدانیم كه این كار كار بزرگی است و امیدواریم در تمام زمانها و عصرها دلسوزان واقعی پا پس نكشند.
 
 
اهميت مجموعه سرويس‌های بهداشتی مساجد

صديقه عابديني پاريزي - عبدالحميد ميمندي

 النظافةُ من الايمان
مسجد مكاني است كه همه مومنان فارغ از تمامي مسائل گرد هم مي‌آيند. نظافت و تميزي مسجد مي‌تواند به همه آنها روحيه ببخشد. همه مردم دوست دارند براي نيايش و عبادت، پا به محيطي بگذارند كه در آن آرامش برقرار بوده محيطي پاك، معطر و خوشبو باشد. هر سال، دهه آخر شعبان به عنوان دهه بهداشت و نكوداشت مساجد مورد توجه قرار مي‌گيرد و طي آن به نظافت و پاكيزگي مساجد پرداخته مي‌شود تا مومنان در مكاني آراسته به ضيافت الهي رمضان قدم بگذارند. بي ترديد بهداشت مساجد به هيچ وجه نبايد منحصر به دهه آخر شعبان باشد. در تمام ايام سال بهداشت مساجد و نظافت بخش‌هاي مختلف اين پايگاه هاي معنوي و انسان ساز بايد مورد توجه بوده و اين اماكن همواره از فضايي پاكيزه، شايسته و دلچسب براي حضور پرشور برخوردار باشند.
هرچند بهداشت مساجد از جنبه‌هاي گوناگون قابل بررسي است. مسجد قسمت‌هاي مختلفي دارد مانند شبستان، صحن، آبدارخانه، توالت، وضوخانه، آبخوري كه هر كدام به بهداشت و پاكيزگي خاص نياز دارند. اما يكی از قسمت‌هاي مهم هر مسجد  كه بيشتر جلب توجه مي‌كند، مجموعه‌ی سرويس‌های بهداشتی آن  شامل توالت و وضوخانه است چون نظافت و طهارت يكي از مقدمات مهم عبادت در مسجد است. گرچه هر يك از قسمتهاي مسجد جاي بررسي و كنكاش فروان دارد ولي اين مقاله بر روي يك قسمت مهم يعني سرويس‌هاي بهداشتي متمركز شده است. به جاي پرداختن به همه قسمت‌هاي مسجد و كلي‌گويي درباره همه چيز فقط به سرويس‌هاي بهداشتي با جزئيات پرداخته شده است. اميد است مورد استفاده برنامه‌ريزان قرار گيرد.
در واقع يكی از نقاط ضعف اكثر مساجد، مجموعه‌ی بهداشتی شامل توالت و وضوخانه است. مي‌توان گفت استاندارد قابل قبولي در مجموعه‌های بهداشتی اكثر مساجد رعايت نشده است. اكثر مجموعه‌ها بسيار نا زيبا، بدقواره، داراي سقف‌هاي كوتاه، بدبو و روشنايي نامناسب مي‌باشند. هر كسي با ديد و سليقه خودش و بدون كارشناسي اين قسمت از مسجد را ساخته است كه متاسفانه كمترين توجه به اين قسمت از مسجد معطوف شده است. هفته‌ای يك بار هم بعضی از مجموعه‌هاي بهداشتي شسته و ضدعفونی نمي‌شوند و بعضی از قسمت‌های آن سالی يك بار و يا چندسال يك بار هم به طور كامل تميز نمي‌شوند. به همين خاطر بعضي از افراد به خاطر دستشو ئي‌هاي كثيف رغبت نمي‌كنند كه به مسجد بيايند. اگرچه براي وضع مطلوب و ايده آل اين مجموعه نظرات و ايده‌هاي زيادي قابل بيان و تصور است لكن نكات مهمي كه به نظر نگارندگان رسيده ذيلا اشاره شده است:
1- اين مجموعه همانند ساير قسمت‌های مسجد بايد هم دارای زيبايی باشد و هم كاملا بهداشتی. براي اين منظور بايد در درجه اول از طراحی و مهندسي مناسبی برخوردار باشد كه با ساير قسمت‌های مسجد هم خوانی داشته باشد. 2-لازم است بهترين، محكم‌ترين و زيباترين مصالح در مجموعه بهداشتی به كار برده شوند. محكم از اين جهت كه در مقابل آب، مواد شوينده و مواد ضدعفونی كننده مقاوم باشند و تغيير رنگ ندهند و نيز از سطح كاملا صيقلی برخوردار باشند كه اجرام ميكروبی و ساير مواد سريع و كامل شسته شوند. همه مصالح بايد اين خصوصيات را داشته باشند از درب ورودی مجموعه بهداشتی گرفته تا كاشی ديوارها، سراميك كف، سنگ دستشويی، سنگ و سينك روشويی وضوخانه، شيرآلات ،پنجره‌ها و شيشه‌ها. 3-هر توالت بايد دارای يك فلاش تانك مناسب باشد.4- در قسمت وضوخانه حوله‌های يك بار مصرف دست خشك‌كن و يا دست خشك‌كن برقی نصب شود. 5- يك قسمت از وضوخانه با چوب‌كاری شيك براي آويزان نمودن وسايل و البسه‌ی نماز گزاران لازم است. همچنين نصب آينه‌هاي مناسب. 6- مخازن صابون مايع نيز بايد شكل زيبايی داشته باشند. همچنين مايع صابون كاملا بهداشتی و با رايحه‌ی مناسب باشد. 7- نصب حداقل يك توالت فرنگي براي افرادي كه مشكل دارند. 8- در بعضي از مساجد اين مجموعه در پايين يا زير زمين قرار دارد كه مي‌بايست در زمان طراحي براي استفاده افراد پير و معلول هم چاره‌انديشي شود. 9- نكته مهم ديگر، تهويه است كه اكثر مجموعه‌های بهداشتی مساجد فاقد تهويه مناسب مي‌باشند. در زمان طراحی مجموعه‌ها بايد به اين موضوع توجه شود. هواكشها بايد به تعداد كافی نصب شوند كه به طور مداوم هوای بدبو و كثيف خارج و به جاي آن هوای تميز وارد شود.10- شايد از همه موارد فوق مهمتر سرويس نمودن مجموعه بهداشتی است. لازم است حداقل روزی يك بار تمام قسمت‌ها شسته و ضد عفونی شود و در مواقعی كه تراكم جمعيت زياد است مانند ماه مبارك رمضان روزی چند بار بايد اين كار انجام شود.11- از تكنولوژيهاي جديد در اين مجموعه استفاده شود. تكنولوژيهاي جديد معمولا در جذب جوان‌ها بسيار موثر است. همچنين از تكنولوژيهاي جديد در جهت صرفه‌جويي در مصرف برق و آب و اصلاح الگوي مصرف مي‌توان بهره جست.
 مجموعه سرويس‌هاي بهداشتی مساجد بسيار مهم است و برای آن بايد هزينه كرد. بعضی خرج‌ها كه در مساجد مي‌شود مانند لوسترهاي گران قيمت ضرورت ندارد در حالي كه خرج كردن در سرويس‌هاي بهداشتي يكی از ضروريات است. شايسته است كه بخشي از بودجه مسجد فقط براي نگهداري اين قسمت در نظر گرفته شود.
اميد است كه اين مسئله‌ی مهم با يك رويكرد جديد و دقت نظر اداره اوقاف، هيات امناي مساجد و ساير متوليان و با كمك مردم به طور شايسته‌اي ساماندهي شود.
 
راهكارهاي جذب جوانان به مسجد
طيبه ماهر

«یكی از پایدارترین و قدیمی‌ترین تجلیات روح آدمی و یكی از اصیل‌ترین ابعاد وجودی انسان حس پرستش است» (پرستش آگاهانه،1376،ص 51)
تاریخ آفرینش گونه‌های گوناگونی از عبادت انتخابی انسانها را در خود ثبت نموده است. نیاز انسان به پرستش معبود و دین داری امری روشن وهمگان هر یك به نحوی كم‌وبیش با آن سرخوش‌اند.
«حسن دینی یا تقدیس ارزش‌ها و قبیح ضدارزش‌ها در نوجوانی سر بر می‌آورد وتمامی وجود او را تحت تأثیر قرار می‌دهد به گونه‌ای كه دریافت‌ها و ادراك‌های وی بابینش فطری و گرایش به نیكی مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد.
توجه دادن نوجوان به این گونه گرایش‌ها و ایجاد روحیه‌ی علاقمندی و تقدیس ارزش‌های اخلاقی زمانی صورت می‌گیرد كه غرایز در حد قدرت وچیرگی بر نوجوان مسلط می‌شود و مایل است تمامی وجود او را مالك شود و هنگامه تقابل ارزش‌ها وضد ارزش‌ها فرا می‌رسد.» (دنیای نوجوان،1380، ص240)
لذا با توجه به اهمیت نقش پدر و مادر به عنوان معماران سعادت یا شقاوت فرزندان و مدرسه در جهت‌دهی به این گرایش فطری و وجود آفت‌ها و عوامل انحرافی موجود بر سر راه مذهب، با بیان معضل جهانی بحران هویت  كه به مفهوم بیگانگی فرد با هویت جمعی (ساختار اجتماعی، نظام ارزشها، هنجارها، اعتقادات دینی ومذهبی و...) می‌باشد و ذكر نشانه‌ها و معیارهای تشخیص آن از بیماری اضطراب فراگیر جامعه و بررسی بحران هویت در علوم مختلفی چون روان شناسی، جامعه‌شناسی و مردم شناسی به این مهم پرداخته شد و سعی شد با تبیین راه‌كاری عملی جذب جوانان به كارهای نماز تاحد امكان، جامعه اسلامی مورد انتظار حضرت مهدی(ع) را پایه‌ریزی كرد و به این نتیجه رسید كه خودشناسی و معرفت نفس موجود در عالم است كه به فرد كمك می كند در مسیر خودشناسی و خودباوری گام بردارد و اقدامات لازم را برای مقابله و درمان پیش گیرد.
گزیده‌ای از این راهكارهای عملی:
- تقویت جنبه‌های فطری جوانان و نوجوانان از طریق توصیه‌های سازنده‌ی اخلاقی
- تبیین اثرات دین در زندگی وتقویت روحیه‌ی امید به آینده
- استخراج ومعرفی الگوهای بدیع وجذاب فرهنگ اعتقادی اسلامی
- بیان اهمیت دوست‌یابی و به كارگیری فرهنگ تشویق به جای تنبیه
- شناسایی و حذف گروههای مرجع مولد بحران هویت در جامعه
- آموزش خانواده در نحوه‌ی برخورد با مسائل و احكام بلوغ جوانان و نوجوانان
- ایجاد فضای معنوی كلاس و آكنده نمودن اندیشه وباور جوانان از لذت ایمان و نشئه عرفان وایجاد سدی استوار در برابر انحرافات

كلید واژه‌ها:
بحران هویت، حس پرستش، ایمان دینی، گرایش فطری، مذهب
 
 
تأثیر نظام آموزش و پرورش بر جذب جوانان به نماز و مسجد

عادل خالقي ثمرين- فرشته كامراني

نتایج این پژوهش ميداني نشان می‌دهد ارتباط معناداری بین نمادهای تربیت دینی و پیشرفت‌های تحصیلی، عمومی، پایه و مهارتی وجود دارد. یك جوان مذهبی در موقعیت‌های مختلف، توكل بیشتری به خدا داشته و در نتیجه آرامش مطلوبتری از خود نشان می دهد.
در بررسی میدانی این مقاله، دو پژوهش همسان برای تعیین نقش تربیتی نمازجماعت و تاثیر آن در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دختر و پسر منطقه‌ی 16 تهران  به شرح زیر انجام گرفته است.
جوامع مورد پژوهش:
الف) دانش‌آموزان دبیرستان پسرانه‌ی رشد به تعداد 286 نفر و به سرپرستی عادل خالقی ثمرین
ب) دانش‌آموزان دبیرستان دخترانه‌ی پویا به تعداد 345 نفر و به سرپرستی فرشته كامرانی ثمرین
روش پژوهش: پس رویدادی
انتخاب نمونه: شامل گروه آزمایش و گواه
ابزار پژوهش: پرسش‌نامه، بررسی نتایج مكتسبه توسط گروه گواه و گروه آزمایش
شیوه‌ی پژوهش: شركت در نماز جماعت به عنوان یك نماد دینی انتخاب شده و شركت‌كنندگان در نماز جماعت، به عنوان گروه آزمایش در نظر گرفته شده است. آخرین نتایج مكتسبه توسط گروه گواه با نتایج كل جامعه مقایسه شده و مشخص می‌شود كه ارتباط مستقیم بین تربیت دینی و پیشرفت تحصیلی وجود دارد.
نتایج پژوهشی مقاله:
میانگین معدل‌های گروه آزمایش (شركت كنندگان در نماز جماعت) به صورت معنی‌داری از گروه گواه (كل جامعه) بیشتر است. (09/82 % شركت كنندگان در نماز جماعت داراي معدل و رتبه‌ي بالاتر از ميانگين جامعه‌ي آماري هستند)
میانگین رتبه‌های كسب شده توسط گروه آزمایش از گروه گواه كیفی‌تر است.
میانگین نمرات درس ریاضی گروه آزمایش (به عنوان یك درس پایه) ازمیانگین نمرات ریاضی گروه گواه بیشتر است.
میانگین نمرات درس دین و زندگی (به عنوان یك دروس عمومی) در بین افراد گروه آزمایش از گروه گواه بیشتر است.
میانگین نمرات درس تربیت بدنی (به عنوان یك درس مهارتی) در بین افراد گروه آزمایش از گروه گواه بیشتر است.
توصیه‌های پژوهش
با توجه به تاثیرات عمیق تربیت دینی مثل شركت در نماز جماعت و حضور در مساجد در ابعاد مختلف زندگی فرد، لازم است دست‌اندركاران تعلیم و تربیت توجه ویژه‌ای به جذب جوانان به این امر مهم داشته باشند.
برای جذب موثرتر جوانان به نماز و مسجد موارد زیر توصیه می‌شود:
1- متناسب بودن وقت نماز .
2- رعايت اختصار در برگزاري نماز جماعت و اجتناب از سخنراني‌ها و ... در  بين نماز.
3- دعوت از امام جماعت روحانی باظاهری آراسته، متدین، خوش صوت و وقت‌شناس.
4- توجه به فضاي مسجد و نمازخانه از جهت نور، بهداشت و امكانات رفاهي(مهر، ‌سجاده‌ي مفرش و تهويه ).
5- استفاده از تبليغات و بروشورهاي مناسب براي بيان فضيلت نماز جماعت.
6- استفاده از روان‌شناسي‌هاي مختلف، به خصوص روان‌شناسي رنگ‌ها در تزئينات و شاداب نمودن محیط مسجد و نمازخانه.
7- برگزاري جشن عبادت برای دختران در دوره‌ی ابتدایی و پسران در دوره‌ی راهنمایی.
8- اهداي مسئوليت‌هاي مسجد و نمازخانه به جوانان از قبیل تزئين، تعیین موذن و مكبر و ... .
9- خوشبو كردن مسجد و نمازخانه به وسيله گلاب و عطر و... .
10-  تشكيل انجمن هايي مانند گروه حی علی الصلوة، انجمن دوستداران نماز، و تشكل های مشابه.
11-  برگزاري ورزش و اردوي تشويقي جهت نمازگزاران.
12-  برگزاري اردوهايي با نام اردوي نماز جهت تشریح فضایل شركت در نماز جماعت و مساجد برای مخاطبین.
13-  استفاده از روش‌های غیر‌مستقیم به جای  روش‌های مستقیم و تحكمی برای جذب حداكثری جوانان.
14-  فرصت دادن به جوانان، تا از زبان خود در خصوص اهميت نماز جماعت براي همسالان خود توضيح دهند.
15-  ارائه‌ی الگوهای عملی از جوانان نمازگذار و موفق.
16-  انجام فعاليت‌هاي فرهنگي و هنري در ارتباط با نماز مثل مقاله‌نويسي، روزنامة ديواري، نقاشي خطاطي، عكس‌هاي هنري و....
17-  ایجاد ارتباط بین مدرسه و مسجد و حضور جمعی همراه با دانش‌آموزان در نمازهای جماعت مساجد.
18-  ارایه‌ی نتایج پژوهش‌های موثر درخصوص تاثیرات تربیتی حضور در نمازهای جماعت و مساجد.
 
 
راهكارهای تقویت كاركرد مساجد دانشگاهی

عبدالرضا باقي

این مقاله در صدد است با تكیه بر متون اسلامی به ارایه راهكارهایی برای ارتقاء سطح كاركرد مساجد به طور عام و مساجد دانشگاهی به طور خاص، بپردازد همانگونه كه رويكرد حاكم بر دانشگاه با غير آن متفاوت است، رويكرد رسالتي مسجدي كه در دانشگاه است با غير آن يكسان نمي باشد زبان، مطلب، روش، موضوع و رسالت يك مسجد غيردانشگاهي چيزي است و زبان، ‌مطلب، روش، موضوع و رسالت يك مسجد دانشگاهي نيز چيز ديگري است. اينكه امام جماعت مسجد دانشگاه كيست و رتبه علمي او چيست و آيا واجد شرايط و صلاحيت هاي لازم جهت هدايت و تربيت ديني در مسجد دانشگاه هست يا نه؟ آيا امام جماعت در فضاي دانشگاه زيسته است؟ در اين فضا تحصيل نموده است؟ از نزديك با استاد و دانشجو در ارتباط بوده است يا نه؟ ازجمله سوالاتی است كه این مقاله بدان پرداخته است.خلاصه مقاله فوق چنین است:
2- عبادت جاوید تنها عنواني كه در اسلام سبك تشريع آن هميشه و همه جا يكسان است عبادات است. شكل عبادت با وجود پيشرفت و تحولات دامنه دار پايدار و ثابت و جاويد است و هرگز رنگ زمان و ترقيات آن را به خود نمي‌گيرد در اسلام عبادات داراي عنصر شمول هستند يعني تمام جوانب متنوع و مختلف زندگي را پوشش مي‌دهند، جريان و سريان روح عبادت در همه كارهاي يك انسان يعني شمول. اگر روح مسجد با انسان همراه شود انسان در تمام ميادين كه عملي انجام مي‌دهد ،از فضاي محدود مادي و شخصي بيرون مي‌رود، بر همين اساس است كه گفته مي‌شود اگر مساجد دانشگاهي نتواند روح مسجد را به دانشگاه بدمد و دانشگاه مسجدي نشود، اين مساجد به آنچه مورد انتظار است نرسيده است.
3-آبادانی مسجد: در این جا این پرسش قابل طرح است كه، برای تحقق بخشیدن به عنصر شمول در عبادات اسلامی و  انتقال روح عبادت به تمام تار و پود زندگی چه باید كرد؟ باید به عمران مسجد پرداخت و عمران در گرو امور زير است:
1- مسجد جاي مومنان به خدا و جهان آخرت است.2-مسجد جايگاه اداي حق الله و حق الناس است. 3- مسجد جايگاه آنست كه انسانها ياد بگيرند از احدي غير از الله نبايد ترسيد. 4- مسجد جاي منازعه و بالا بردن صدا نیست. 5- مسجد بيت خداست و خدا حق است و در خانه او جز حقيقت نبايد عرض اندام كند. 6- مسجد بنگاه معاملات و جايگاه خريد و فروش نيست.7- انساني كه حريم و ادب و آداب مسجد را پاس مي‌دارد،  مايه عمران و آبادي مسجد است. پس مسجد مي‌تواند راه را به انسان‌ها بنماياند و انسان‌ها را از آسيب‌هاي مختلف مصونت بخشد. برای تحقق و رسیدن به مساجد آباد و سازنده‌ی انسان، در این عصر و زمان چه باید كرد؟ به نظر می‌رسد برای پاسخ این پرسش لازم است در نحوه و نوع مدیریت مساجد دست به تاملی دوباره زد و ویژگی‌ها و شرایط گردانندگان مساجد دانشگاهی را، مورد بازخوانی و بازشناسی قرار داد.
 4- ويژگي و شرايط مديران مساجد دانشگاهي: اگر در انتخاب امام جماعت دانشگاه، در ابعادي كه ذيلاً بيان مي‌شود شاخص‌ها و صلاحيت‌هاي لازم لحاظ شود، كاركردهای مساجد به ویژه دانشگاهی، دوچندان می‌شود و بر شادابی و عمران مسجد  به طور واقعی افزوده می‌شود. از این رولازم است در انتخاب امام جماعت به نكات ذیل توجه جدی شود:
1-4 - علمي و دینی: 1-1-4- احاطه علمي به تمام جوانب دين: كسي كه داعيه نصرت و ترويج و شناساندن دين را دارد، ابتدا خود بايد از دو بعد علمی و دینی، دست پر باشد، جهت علمی‌اش می‌تواند افراد را به خضوع وا دارد و جهت دینی‌اش می‌تواند فضا را نورانی و عناد‌ها و اختلاف‌ها را از بین ببرد.
2-1-4- آموزش دين با استناد به قرآن و سيره معصومين و نه باستناد اشخاص.
امام جماعت بايد زمينه و بستر آموزش دين را به گونه‌اي تمهيد و مهيا كند كه افراد از طريق كتاب و سنت علاقمند به دين شوند نه از طريق اشخاص كه در معرض زوال و تغييرند.
3-1-4- ارايه تصويري دلپذير و محبوب از خداوند: معرفي چهره رحماني خداوند به نحو صحيح و ضابطه‌مند در جذب افراد به دين بسيار كارساز است، اگر دين چيزي جز حب نيست آيا در راس اين حب نبايد خدا قرار داشته باشد.
4-1-4- ترويج زيبائيهاي گفتار اهل بيت: كلام زيبا حاكي از روح زيبا است، حكايت از كمالات صاحب سخن دارد، با انعكاس صحيح سخنان زيباي اهل‌بيت مي‌توان روح تعالي يافته و شخصيت كمال يافته ايشان را، بهتر معرفي كرد. 
5-1-4- مستند و مستدل سخن گفتن: در مساجد دانشگاه به ويژه بايد عالمانه و محققانه سخن گفت. از این رو تشخيص صحيح معيارها و مرزهاي معارف اسلامي، در گرو شناخت و تسلط كافي بر مباني و منابع اصيل اسلامي است.
 2-4- اخلاقي و عملي:
1-2-4- نگاه غير انتفاعي به دين: اگر كسي با دغدغه سود شخصي، به امر هدايت ديني انسانها بپردازد،  مخاطب مي‌پندارد اين دين است كه به ما محتاج است، در حاليكه در امر هدايت ديني نياز است براي مخاطب اين تلقي واقعاً ايجاد شود، آنكه محتاج به دين است مائيم زيرا دين عامل مصونيت است نه محدوديت
2-2-4- يكساني دل و زبان: هرگاه سخني از دل برآيد لاجرم بر دل نشيند و هرگاه از زبان بيرون آيد از مرز گوش‌ها فراتر نرود.
 3-2-4- عملگرايي اخلاق مدارانه: هنگامي كه دل و زبان يكي شود بيش و پيش از آنكه زبان بجنبد و سر صاحب‌خانه را بر ملا كند فرد با عمل خود از باور قبلي خود خبر مي‌دهد.
 3-4- روشي:
1-3-4- بلاغت و فصاحت: رسايي و شيوايي در گفتار و بيان. حضرت علي (ع) فرمودند: بلاغت آنست كه گفتار روان و فهم آن آسان باشد.
2-3-4- مخاطب شناسي: بلاغت در كلام اقتضا مي‌كند، گوينده مخاطب خود را بشناسد و بداند او در چه سطح و جايگاه و مرتبه علمي قرار دارد، وضعيت رواني و عاطفي او چگونه است؟ نياز او چيست؟  او در چه زمانه‌اي به سر مي‌برد؟
 5- برخی ديگر ازعوامل موثر در ارتقاء كاركرد مساجد دانشگاه: دیگر عوامل موثر در ارتقای كاركرد و ظرفيت و رسالت مساجد دانشگاه را مي‌توان در چهار عامل زير فهرست نمود: 1-عامل فيزيكي2- عامل آموزشي و فرهنگي3- عوامل انساني 4-عوامل اجرايي
6- كلام آخر:
بر حيات رواني انسان قوانيني حاكم است كه يكي از اين قوانين اين اصل است: هرگاه رفتاري را با يك محرك مطلوب و خوشايند همراه كنيم احتمال بروز مجدد آن افزايش مي‌يابد و تقويت مي‌شود، ‌اين قانون در همه جنبه‌هاي رواني و ذهني انسان حاكم است. (تفصیل نكاتی فوق در اصل مقاله آمده است)  
راهبردها و راهكارهای جذب جوانان به مسجد و نماز جماعت

عبداله عزيزي  - كاوه قادرنژاد

جهانی كه ما امروز در آن زندگی می‌كنیم، به شدّت در مادیات و جاذبه‌های دنیوی و نفسانی غرق گردیده و به وسیله فساد، بی‌عدالتی، جنگ، مشكلات اخلاقی و روانی تهدید می‌گردد. در این میان هدایت نسل جوان به سوی معنویت و ارزش‌های والای اسلامی و انسانی، با توجّه به این كه این دوره زمان پایه‌گذاری است، می‌تواند خیلی مهم و تأثیرگذار باشد.
تنها داروی شفابخش و نجات دهنده انسان از ناملایمات كه می‌توان تجویز نمود، ارتباط با ذات لایزال الهی و پیوستن به چشمه‌های رحمت وی می‌باشد. این نماز است كه جوانان را در برابر حوادث و طوفان‌های زندگی و جزر و مدهای آن بیمه و ایمان آنان را كامل و اراده‌شان را پولادین می‌نماید.
این نوشتار به بررسی راهبردها و راهكارهای جذب جوانان به مسجد، تبیین اهمیّت و فضیلت نماز جماعت و مسجد، اصول لازم در جذب جوانان به مسجد و عوامل مؤثّر در جذب جوانان به مسجد می‌پردازد. امید است كه راهكارها و پیشنهادهای آن مورد توجّه مخاطبان و به ویژه مسئولان امر قرار بگیرد تا همگی با یاری هم بتوانیم در رسیدن به جامعه اسلامی و آرمانی متشكّل از جوانانی با ایمان و اراده آهنین موفّق شویم.
واژگان كليدي: نماز، نماز جماعت، جوانان، مسجد
وحدت و نمایش قدرت امّت اسلامی از جمله شعایر و مسایلی است كه اسلام به آن اهمیت بسیار داده است و برای حفظ و ادامه آن، برنامه‌های ویژه‌ای از قبیل نیایش‌های دسته جمعی، نماز جمعه، نماز عیدین و... دارد.
از جمله این برنامه‌های ویژه نماز جماعت است كه روزانه پنج نوبت وحدت و قدرت امّت مسلمان در هزاران مسجد در سراسر دنیا به نمایش گذاشته می‌شود. از این رو نماز جماعت، نمایش عظمت و قدرت اسلام بوده و آن قدر اهمیّت دارد كه وقتی در صدر اسلام عدّه‌ای در نماز جماعت شركت نمی‌كردند، پیامبر خدا(ص) به دیگر مسلمانان دستور دادند كه با آن‌ها همنشینی و رفت و آمد نداشته باشند تا این كه تنبیه شده به سوی مسجد و جماعت روی آورند (همان منبع، ص141).
راهكارهای جذب جوانان به نماز جماعت و مسجد
1- همدلی با جوانان به جای نصیحت و موعظه
2- پرهیز از پرگویی، درازگویی و مكرّرگویی‌های كسالت آور
3- جوان‌گرایی و آراستگی ظاهری امام جماعت
4- بهره‌گیری از زمان مناسب برای ارتباط عاطفی میان امام جماعت و جوانان
5- آراستگی، پاكیزگی و جوان پسند بودن مساجد
 

پیشنهادات
1. برای جذب جوانان به مسجد باید به جهان احساسی، عاطفی و روانی جوان نزدیك شد و با آنان ارتباط پیدا كرد و مشكلات آنان را بفهمیم و با آنان همدل و همراه شویم.
2. تشریح فلسفه، آثار و اسرار نماز جماعت و اهمیت مسجد در جامعه اسلامی برای جوانان.
3. تكریم شخصیت جوانان و تشویق آنان به شركت در نماز جماعت.
4. ارتقای بینش مذهبی جوانان.
5. توجّه مداوم مسئولان امر تعلیم و تربیت، مدیران، معلّمان و مربّیان پرورشی پیرامون مسائل اعتقادی، مذهبی نوجوانان و جوانان.
6. ائّمه جماعت محترم با حضور به موقع خود برای اقامه نماز جماعت و با گفتار و رفتار مناسب می‌توانند جوانان را به سوی مسجد و نماز جماعت جذب نمایند.
7. آموزش و تربیت ائمه جماعت و آشنایی آنان با مخاطبان و گزینش ائمه جوان.    
 
جايگاه قرآن كريم در مواد درسي آموزش و پرورش

عزت¬رضي اردكاني - محمود ابوالقاسمي

مقام معظم رهبري: «آن چيزهايي كه لازم است، آن مطالبي كه مفيد است و ما را به فهم قرآن نزديكتر مي‌كند آنها را به اين كودكان ياد بدهيد تا مثل نقشي كه در سنگ مي‌ماند، تا آخر عمر در ذهنشان باقي بماند و مايه بركت شود، جامعه اسلامي ما از اين طريق رشد مي‌كند و استحكام مي‌يابد و با اين روش استقلال خود را تضمين و توجه مسلمانان دنيا را جلب مي‌كند تا راه هدايت خود را در اسلام پيدا كند.»
قرآن كريم كلام جاويد يگانه‌اي بي‌همتا است كه از طريق وحي، بر قلب مبارك خاتم نبوت، جوهره‌ي هدايت، رسول رحمت و منجي بشريت محمد ‌بن ‌عبدالله نازل و پيام‌‌بخش‌ رهايي انسانها از تباهي و شقاوت، به رستگاري و هدايت است، هر كجا و هر زمان در طول تاريخ حيات بشر خاكي به اين عصاره افلاكي دست يافت، به فلاح و رستگاري رهنمون و به صراط مستقيم هدايت يافت.
تاريخ در طول زمان چرخيد و در گردش ايام به دوران كنوني رسيد، به قرني كهن آنرا عصر تكنولوژي و فن‌آوري نام نهاده و از شواهد چنين برمي‌آيد كه بشر در اين قرن، پيش از هر زماني نيازمند آموزشهاي الهي است تا ارتباط خود را با خالق هستي‌بخش مستحكم نموده و از آسيب‌هاي ناشي از نابسامانيهاي روحي و رواني مصون بماند، پس بايد بياموزد كه چگونه از اين كتاب آسماني و خوان نعمت الهي بهره‌مند گرديده و دستوراتش را سرلوحه برنامه زندگي خود قرار دهد. اين‌ها نيازمند آموزش است، آموزشي متناسب و با اين عصر و دوران.
آموزش و پرورش كه نظامي است هدفمند و پايبند به حبل‌المتين و متولي امور آموزش قشر جوان كشور است. بايد بتواند به‌مكتب وحي الهي تمسك جسته و خوشه‌چين دستورات و قوانين الهي كه در اين كتاب فناناپذير آورده است، باشد و جايگاه خاصي در آموزش و پرورش به آن اختصاص دهد كه اين كتاب مي‌فرمايد: «اين كتابي كه بر تو نازل كرديم كتاب مباركي است كه مؤمنان در آياتش تدبر كنند.»
نظام آموزشی هر كشوری متأثر از مكتب فلسفی و فلسفه‌ی آموزش و پرورش آن كشور است. در این نظام دولتمردان اهداف كلی را تعیین می‌كنند و برنامه‌ریزان در قالب آن اهداف راهبردها و روش وصول به آنها را مشخص می‌نمایند. یكی از اهداف مهم نظام آموزشی، تربیت دینی كودكان و نوجوانان است، كه از اهداف مهم  و استراتژیك به شمار می‌رود. در جهان معاصر كه ویژگی بارز آن كمرنگ شدن ارزش‌های معنوی و شدت بحران هویت انسانی است اهتمام به امور نوجوانان و جوانان كه آموزش و پرورش متولی آموزش آنهاست باید پاسخگویی به نیازها و سؤال‌های آنان باشد. برای آن كه بتوانند نیازها و احتیاجات دینی آنها را برآورده نماید باید در آن تدبر كرد. با توجه به عصر و تكنولوژی جدید از روشهای فن‌آورانه استفاده نماید تا  فراگیران ما به اسرار و قعر و عمق آیات الهی آشنا گردند.
 

كليدواژه: قران، آموزش و پرورش، تدبر، تفكر، انسان‌ساز، تكنولوژي، آموزش.

 
بررسی نقش مؤلفه‌های آموزشی و عوامل تأثیرگذار در زمینه  آثار
فردی و اجتماعی نماز در جذب بیشتر جوانان به سمت نماز و مساجد

علي آهنگر - سمانه صفاراني

 مقدمه و هدف: یكی از پایدارترین و قدیمی‌ترین تجلیات روح آدمی و یكی از اصیل‌ترین ابعاد وجود آدمی، حس نیایش و پرستش است، مطالعات آثار زندگی بشر نشان می‌دهد هر زمان و هر جا كه بشر وجود داشته، نیایش و پرستش هم وجود داشته است هرچند شكل آن و معبود آنها متفاوت بوده است. در حقیقت پرستش پاسخ به بسیاری از نیازهای آدمی است. عبادت و پرستش خداوند یكتا و ترك پرستش هر موجود دیگر، یكی از اصول تعلیمات پیامبران الهی است، تعلیمات هیچ پیامبری از عبادت خالی نبوده است. عبادت راز آفرینش است چراكه خدا انسان را آفرید كه تنها او را بپرستد و فرمان او را بپذیرد. ریشه‌ی همه آثار معنوی اخلاقی و اجتماعی كه در عبادت است در یك چیز است: یاد حق و غیر او را از یاد بردن. ذكر خدا و یاد او دل را جلا می‌دهد. عبادت در سرلوحه برنامه پرورشی و تربیتی اسلامی قرار گرفته است و در رأس همه عبادت‌ها نماز است. نماز از مهمترین سفارش‌های انبیا بوده و از بارزترین مصادیق عبادت است. هدف از ارائه‌ی مقاله حاضر ارائه تعیین نقش مؤلفه‌های آموزشی و عوامل تأثیرگذار در زمینه  آثار فردی و اجتماعی نماز در جذب بیشتر جوانان به سمت نماز و مساجد می‌باشد.
روش پژوهش: مقاله حاضر بصورت مروری - توصیفی بوده و از منابع كتابخانه‌ای و اینترنتی برای گردآوری داده‌های آن استفاده شده است.
یافته‌ها: نماز، وسیله تشكر از خداوند بر نعمتهای بیكرانی  است كه برایمان فراهم كرده است. نماز گناهان را از بین می‌برد. نماز اهرم استعانت در غم‌ها و مشكلات است. نماز راه پیروزی بر مشكلات، برنامه‌ای برای انظباط، عامل پیشگیری از كبر و غرور، عامل خود شكوفایی و خودسازی و وحدت جهت، تسكین دهنده‌ی دردها، موثر بر حافظه و تمركز حواس، درمان اخلاقی و بازدارنده، عامل تحصیل طهارت ظاهری و باطنی،  جلوگیری از افراط و تفریط و عامل رستگاری است، بعلاوه هنگام برپاداشتن نماز رعایت نكاتی كه به آداب آن مربوط است (همچون مسواك، نظافت، توجه به خدا و...) در كمال این عبادت مؤثر است. هر كدام از اجزای نماز دارای رموزی‌اند كه خیلی از آنها بر ما پوشیده‌اند اما با پیشرفت علم و آگاهی ما به برخی از اسرار آن می‌بریم. علاوه بر آثار روحی و معنوی، نماز در درمان و پیشگیری خیلی از بیماریهای جسمی، مشكلات روانی و مسائل مختلف یك جامعه كمك شایانی می‌كند و مردم و جامعه را به سوی زندگی بهتر، راحتترو پربارتر هم در این دنیا و هم در آخرت سوق می‌دهد چیزی كه هریك از ما به نوعی خواهان آن هستیم.
بحث و نتیجه‌گیری: در حقیقت می¬بایست نماز را سرود توحید و یكتاپرستی، سرود حفظ شخصیت انسان، سرود پاكی و فضیلت و سرود صلح و صفا با همه‌ی
 بندگان نیكوكار خدا نامید. سرودی كه همه‌ی مسلمانان روزی ۵ بار باید بخوانند تا:
یاد خدا و ملكات عالی انسان همواره در آن‌ها زنده بماند.
1. از انحراف از راه راست، مصون بمانند.
2. از آلودگی به شرك در امان باشند.
3. از خود باختگی در برابر زیبایی‌ها مصون باشند.
4. از مرعوب شدن در برابر قدر‌ های خودكامه مصون باشند.
5. از ناسازگاری با بندگان نیكوكار خدا جدا باشند و از مفاسد دیگر روحی مصون بمانند.
6. نماز به آدمی نشاط معنوی خاص می‌دهد و از پژمردگی و افسردگی جلوگیری می‌كند.
درست مانند سرودی كه سربازان، صبح و شام می‌خوانند تا روح سلحشوری در آنان زنده بماند، یا سرودی كه پیشاهنگان می‌خوانند تا روح نیكوكاری در آنان تقویت شود.
«اقم الصلوة ان الصلوة تنهی عن الفحشاء والمنكر و لذكر الله اكبر و الله یعلم ما تصنعون. عنكبوت/۴5»
علاوه بر آثار روحی و معنوی كه برای نماز گفته شد دیدیم كه علم بسیاری از آثار جسمی آن را نیز برای ما ثابت كرده و هرچه بر علم و دانش ما افزوده می‌شود بیشتر به آثار خوب آن پی می‌بریم بخصوص به آثاری كه خیلی از كشورهای قدرتمند جهان بدنبال آن‌اند مثل افزایش روحیه‌ی مردم هم برای كار و حضور در جامعه، هم برای زندگی سالمتر، افزایش سلامتی مردم كه یكی از بزرگترین دغدغه‌های جوامع امروزیست و... كه همگی اینها هم از نظر اقتصادی، هم اجتماعی، هم معنوی و دنیوی و اخروی به نفع ما می‌باشند چون كسی كه سالم زندگی كند بهترین خدمت را به دیگران و خود كرده است و مهمتر اینكه خدا از او راضی خواهد بود، بنابراین یك انسان عاقل و دانا خود را از این همه بهره بی‌نصیب نمی‌سازد، چنین انسانی می‌تواند پلكان كمال را یكی پس از دیگری بسرعت بالا رود و به اوج خوشبختی برسد.
این بود بیان اجمالی از آثار و نتایج اقامه نماز برای نمازگزاران، نه تنها جوانان بلكه همه با دانستن چنین اطلاعاتی درباره نماز به سمت آن جذب می‌شوند، هرچه از طرق مختلف آموزشی بیشتر آموزش داده شود گرایش جوانان هم بیشتر خواهد شد و آموزش در جهتی یاشد كه برای جوان جذاب باشد مانند مسایل مربوط به آرامش و... بنابراین با دانستن بیشتر درباره نماز كمتر كسی از آن روی برمی‌گرداند و یا آن را سبك می‌شمارد.
كلید واژه‌ها: مؤلفه های آموزشی، آثار فردی و اجتماعی نماز،  جذب جوانان،  نماز و مسجد.
بارالها!
به حق محمد و آل محمد صلوات الله علیهم اجمعین توفیق درك حقیقت نماز و گرایش بیشتر یسمت آن را به ما عطا بفرما.                                                  
 
نماز جماعت و تربيت اجتماعي دانش¬آموزان

علي اصغر اصغري - اشرف باي

نماز از اولي¬ترين و مهمترين واجبات شريعت مقدس اسلام و پايه¬ي اساسي از براي ساير عبادات است، همان¬گونه كه در احاديث و روايات آمده، بدون آن هيچ عملي پذيرفته نيست.
از طرفي نماز جماعت به عنوان يكي از مناسكي كه جلوه اجتماعي دارد در فرآيند رشد اجتماعي نوجوانان مؤثر است. نماز جماعت مي¬تواند در حداقل تأثيرگذاري خود فرآيند رشد اجتماعي را تسريع و تسهيل كند.
از اين‌رو ابتدا يك تصوير كلي از اين فريضه¬ي الهي بدست مي¬آوريم و از سويي با علم به اينكه نماز در ابعاد گوناگون تأثيرات مثبتي دارد صرفاً به تحليل تأثير اجتماعي نماز جماعت كه نوعي از نماز مسلمين است، در غايت همبستگي و اخوت مسلمين را تضمين مي¬كند، بر رشد اجتماعي مطالعه¬اي نظام يافته را انجام دهيم. بر اين اساس جامعه-ي مورد مطالعه كليه دانش آموزان دختر و پسر پايه¬هاي دوم و سوم نظري شهرستان آزادشهر كه 672 نفر به عنوان نمونه انتخاب و بصورت پيمايشي انجام گرديد.
از جمله نتايج نيز مي¬توان گفت كه تأثير نماز جماعت بر رشد و تربيت اجتماعي دانش آموزان دختر بيشتر از پسران است همچنين سن و افزايش آنها مي¬تواند در تأثيرگذاري نماز در رشد و تربيت اجتماعي مؤثر باشد.
حال هدف از نوشتار حاضر اين است كه «آيا شركت دانش آموزان در نماز جماعت مي¬تواند بر رشد و تربيت اجتماعي آنان تأثير داشته باشد؟»
لذا نويسندگان جهت پاسخ به مسئله محوري اقدام به يك مطالعه¬ي منظم و سيستماتيك مي¬نمايند.
كليد واژه¬ها: نماز جماعت، تربيت اجتماعي، رشد اجتماعي، دانش آموزان، شهرستان آزادشهر
 
مديريت فرهنگي مسجد
باز مهندسي مديريت كلان مسجد با رويكرد مردم و با محوريت جذب جوانان به مسجد
علي باقري سولا

با بعثت رسول مكرم اسلام فصل جديدي در نوع نگرش و تلقي انسان نسبت به زندگي ايجاد شد كه برگرفته از شيوه¬هاي تربيتي حضرت ختمي مرتبت در مسجد بود. به طوري كه اين محل مقدس در حيات با بركت آخرين فرستاده خدا پايگاه مردمي براي حل مشكلات و تعليم و تربيت اسلامي(وزارت آموزش و پرورش) و تأمين نيازهاي ديني و دنيوي مردم(وزارت كشور) محل قضاوت و اجراي حدود(قوه قضاييه) تشكيل بسيج عمومي و اعزام به جبهه(وزارت دفاع)، جايگاه وعظ و ادبيات و مسابقه فرهنگي(وزارت ارشاد) گرديد. بعد از رحلت پيامبر عظيم الشأن ائمه معصومين عليهم السلام و در غيبت كبري امام زمان(عجل الله في فرجه) مساجد به عنوان گسترده ترين و فراگيرترين تشكيلات به وسيله مراجع عظام تقليد و علما در چهارده قرن گذشته محفل آموزش و انتقال معارف اسلامي و انساني و تجربي و تجارت گرديد تا مردم در سايه دين زندگي شرافتمدانه داشته باشند.
معماري مساجد در طول قرون گذشته جلوه‌گاه زيباترين ذوق و هنر هنرمندان گرديد و آثار ماندگار آن امروز هر بيننده را به تجليل وا مي¬دارد. در نهضت حضرت امام خميني(رحمه‌الله عليه) و در هشت سال دفاع مقدس نبض حيات انقلاب اسلامي و دستاوردهاي آن در زمينه‌هاي علمي،‌ تربيتي، اجتماعي در صفوف نماز جماعت به صدا درآمد. چنانچه مساجد امروز هم مي¬تواند براي مقابله با تهاجم رهنگي فعاليتهاي خويش را با مديريت كلان فرهنگي(كه عبارت است از فرايند برنامه‌ريزي،‌ سازماندهي، هدايت و رهبري و نظارت بر مجموعه‌اي از فعاليتها در راستاي انتقال،‌ تثبيت و ترويج و تكامل فرهنگي مي¬باشد) با رويكرد مردمي دنبال كند و براي تامين نيازها و كاركردهاي فرهنگي و اجتماعي كه باعث تعالي، آرامش روحي و رواني و معنوي جوانان است با استفاده از ظرفيتها و قابليت‌هاي موجود زمينه‌ساز حضور جوانان عزيز در مساجد باشد.
در اين مقاله به كلياتي درباره وريكرهاي مردمي و جذب جوانان به مسجد پرداخته شده است مانند:
الف- ترغيب هيئت امناء‌ مساجد به سمتي كه علاوه بر كارهاي اجرايي به كارهاي فرهنگي نيز بپردازند زيرا معناي واقعي فعاليت در مساجد در بعد فرهنگي آن است.
ب- همكاري و همراهي روحاني و امام جماعت مسجد به عنوان محور فعاليتها با هيئت امناء مسجد، پايگاه بسيج، كانون‌هاي هنري و فرهنگي، موسسات عام المنفعه و...

ج- شناسايي و ارتباط با فرهيختگان (اساتيد دانشگاه، حوزه علميه، پزشكان، دبيران، هنرمندان اعم از آقا و خانم و بقيه) كه در محله اطراف مسجد زندگي مي¬كنند و جلب مشاركت آنان در برگزاري مراسم.
د- مشورت با جوانان همانطور كه خداوند به پيامبر اكرم(صلي الله عليه و آله) دستور مي¬دهد كه با مردم درباره مسائل سياسي، اقتصادي، خدماتي و غيره مشورت كند.
به هر پديده¬اي كه مايه تباهي و فساد چيزي مي¬شود آفت يا آسيب گفته مي¬شود و در اين خصوص در مقاله حول اين موارد بحث شده است:
الف- بحران در مديريت فرهنگي مساجد
ب- عوامل بحران ساز در مديريت فرهنگي مساجد كدامند؟
ج-روشهاي مقابله با بحران با استفاده از تعاليم اسلامي

رفتارهاي فرهنگي
مدل فعاليت فرهنگي در مساجد براساس نظر شهيد مطهري
(تخليه انسان‌ها از فرهنگ‌هايي كه دارند ونبايد داشته باشند و تحليه آنها به آنچه ندارند و بايد داشته باشند و تثبيت آنها در آنچه دارند و بايد داشته باشند)
مديريت فرهنگي مي¬تواند دو بخش مهارتي و معرفتي داشته باشد و نيز، مديريت فرهنگي مساجد بر اساس مفاهيم كاربردي و وظايف و شيوه¬هاي مديريت فرهنگي در اين مقاله مورد بحث واقع شده¬است.
در اين مقاله سعي گرديده است تلفيقي از مفاهيم موجود درباره فرهنگ و مديريت و فعاليتهاي فرهنگي كه در مساجد انجام مي¬شود صورت گيرد و راهكاري براي مديريت فرهنگي مساجد به منظور جذب جوانان به اين وسيله تجربه شود. توجه به ابزارها و يافته هاي علمي و كاربردي علم مديريت مي¬تواند بر اثربخشي و كارايي مديريت كلان بيش از 70 هزار مسجد در سراسر كشور و در ارتباط با ميليونها مسجد در دنيا مفيد و موثر باشد ان شاء‌الله
 
بررسي رابطه عوامل درون دانشگاهي با ميزان مشاركت دانشجويان در نماز جماعت دانشگاه آزاد اسلامي تويسركان

عليرضا ذوالفقاري

پژوهش حاضر به بررسي تأثير عوامل درون دانشگاهي بر ميزان مشاركت دانشجويان در نماز جماعت دانشگاه مي‌پردازد. جامعه آماري اين پژوهش 3400 نفر بودند كه از بين آنها 300 نفر به روش نمونه‌گيري طبقه‌اي انتخاب شدند تا به سئوالات پرسشنامه محقق ساخته از نوع بسته پاسخ جواب دهند، كه نتايج آن به شرح زير است:
الف: بين مشاركت كاركنان دانشگاه و آموزش دانشكده مسائل نماز با ميزان حضور دانشجويان در نماز رابطه مستقيمي وجود دارد.
ب: بين مكان، زمان و امكانات فيزيكي مناسب با ميزان مشاركت دانشجويان رابطه مستقيم وجود دارد.
ج: بين روحاني بودن امام جماعت و تشويق دانشجويان به نماز با ميزان مشاركت آنها رابطه مستقيم وجود دارد.

واژگان كليدي:
عوامل درون دانشگاهي، مشاركت دانشجويان در نماز جماعت.
 

 
تأثیر نظام آموزش وپرورش در گرایش جوانان به نماز جماعت و مسجد
غلامرضا جلالي

جوانان به عنوان آینده‌سازان جامعه اسلامی از بزرگ‌ترین سرمایه‌های این كشور به شمار می‌روند و تلاش در جهت توسعه آگاهی‌های دینی آنان از اهمیت بسزایی برخوردار است. اگر میزان معرفت جوانان به آموزه‌های دینی و زلال معارف دین از رشد و نمو مطلوبی بهره‌مند باشد، شخصیت دینی آنان به گونه‌ای شایسته شكل خواهد گرفت و هنگام ورود به جامعه اسلامی تاثیر به سزایی در آن جامعه پدید خواهند آورد، اما اگر خدای ناكرده از تربیت لازم برخوردار نباشند زمینه اصلاح جامعه فراهم نخواهد شد. یكی از مكان‌هایی كه می‌تواند شخصیت جوان را مطابق آموزه های دینی بارور سازد و روح خداجویی و عدالت خواهی را در اعماق وجود آنان ریشه‌دار سازد، مسجد كانون انسان‌سازی است. آنچه در مسیر جذب جوانان به مساجد بیش از هر چیز دیگر حائز اهمیت می‌باشد، شناخت روحیات جوانان و سنجش نیازهای آنان است. خانواده یكی از مهترین عوامل تربیت است. در خانواده، كودك نخستین چشم‌انداز را از جهان می‌آموزد و احساس وجود می‌كند. به آداب ورسوم ملی، مراسم دینی، وظایف فردی و حدود اختیارات و مسئولیت‌ها پی می‌برد. وقتی كودك در خانه زمزمه نغمه الهی را در پنج نوبت از والدین خود می‌شنود و حركاتی را كه در نماز به صورت ركوع و سجود انجام می‌دهند باعث می شود كه روح كودك لذت ببرد. در مدرسه و جامعه، حضور فعال سازمان‌ها و نهادهای مؤثر در امر تعلیم و تربیت برای هدایت نسل جوان به سوی نماز و مسجد بسیار مؤثر می‌باشد. رسانه‌ها به خصوص صدا و سیما  در تنویر افكار عمومی نقش بسزایی دارند، این نهاد با ساخت فیلم، كارتون، انیمیشن، سرود، نماهنگ، مصاحبه، جلسه پرسمان و... می‌توانند فضای فرهنگی و عمومی را به ترویج نماز گسترش دهند. محصولات فرهنگی كه تولید می‌شود با توجه به سنین مختلف به صورت زیبا و مؤثر می‌باشد. رفتار ائمه جماعات و مساجد و خادمین و نماز گزاران برای جلب بیشتر جوانان به مسجد و شركت در نماز جماعت بسیار مؤثر می‌باشد. غالباً خانواده‌ها آن چنان در مسائل روزمره و مشكلات زندگی غرق شده‌اند كه كمتر فرصت می‌نمایند به مسائل روحی واخلاقی و تربیتی فرزندان بپردازند. لذا فرزندان، سن بیداری مذهبی را در مدرسه سپری می‌نمایند، به همین علت معلمان و مربیان ودیگر مسؤلان مدرسه الگوی تمام عیار برای دانش¬آموزان نوجوان و جوان می‌باشند. برنامه‌ریزان فرهنگی مخصوصاً در حوزه  فرهنگ دینی باید به تناسب شرایط محلی هر استان روحیات جوانان را مورد مطالعه قرار داده و با اعزام كارشناسان، نیازهای آنان را در حوزه فرهنگ دینی مورد عنایت جدی قرار دهند. انتظارات آنان را به منظور مشاركت در فعالیت‌های فرهنگی مساجد با جدیت هرچه تمام‌تر دنبال كنند. از آنان بخواهند درباره مسجد هرچه می دانند عنوان كنند و علت حضور یا عدم حضورشان در مساجد را بازگو كنند. در این صورت بسیاری از واقعیت‌ها كه در ذهن آنها نقش بسته است آشكار خواهد شد و با این تمهیدات و مقدمه چینی‌ها می‌توان اقدام‌های بعدی را پیگیری كرد. آموزش و پرورش به عنوان اولین نهاد پس از خانواده در جهت پرورش دینی و مذهبی كودكان ونوجوانان وجوانان نقش موثری دارد. امام جماعت مسجد و یا مدرسه یكی از اركان اساسی جهت برپایی نماز به شمار می‌رود. جوانان امام جماعت را به عنوان آیینه تمام نمای خوبی‌ها و مكرمت‌های انسانی و سمبل پاكی، صداقت، صفا، شجاعت، مروت، انسانیت، شكیبایی، ایثار و گذشت می‌شناسند.  برای جذب جوانان به مسجد، امام جماعت باید با جوانان دوست شده با آنان بجوشد، در غم و شادی آنان شریك شود، از آنان احوالپرسی كند، با آنان به اردو رود، حتی‌الامكان در میادین ورزشی آنان حضور یافته و آنان را مورد تشویق قرار دهد. اگر امام جماعت چنین كند جوانان او را دوست خواهند داشت و هیچ گاه او را فراموش نكرده و در صف‌های جماعت حاضر شده و در فعالیت‌های فرهنگی مسجد تعامل و همكاری خواهند داشت. از جمله راهها و روشهایی كه نظام آموزش وپرورش می‌تواند در ایجاد انگیزه و انس به نماز و مسجد در جوانان و نوجوانان نقش موثری  داشته باشد می‌توان به موارد ذیل اشاره كرد:
معرفی الگو و نمونه‌های مطرح جامعه و مردان وزنانی كه قله‌های سلوك را پیموده‌اند.
معرفی آثار تربیتی نماز و بیان اهمیت و فلسفه نماز و جایگاه نماز به عنوان برترین عبادت در جذب نوجوان و جوان به نماز.
معرفی نقش و جایگاه و اثرپذیری امر به معروف و نهی از منكر با ظرافت خاص در ایجاد انگیزه و انس به نماز در بین جوانان و نوجوانان جامعه.
تعریف داستانهای عرفانی در خصوص سیر و سلوك در نماز و پخش سیره بزرگان در مورد نماز توسط مربیان و نمایش فیلم زندگی بزرگان در نماز.
آشنا نمودن مخاطبان با مفاهیم اولیه واهداف و مسائل تكلیف و اسرار و آثار نماز و ایجاد الگوی رفتاری در بین جوانان و نوجوانان.
 
 
بررسی راه‌های تقویت ارتباط جوانان به سوی نماز جماعت و مسجد

غلامرضا ميردوستي

اصولاً ایجاد هر رفتاری نیاز به زمینه‌هایی دارد و ارتباط جوانان با مساجد نیز از این قاعده مستثنی نیست. همچون بسیاری رفتارهای دیگر باید زیرساخت‌های چنین رفتاری در خانواده پی‌ریزی شود. درواقع هر جا سخن از مسائل تربیتی است اولین و مهمترین پایگاهی كه باید مورد توجه قرار گیرد خانواده است و در تربیت كودك خانواده، آنچنان اهمیتی دارد كه گروهی از روانشناسان معتقدند كه شخصیت بچه‌ها در 5 سال اول زندگی شكل می‌گیرد و ریشه تمامی مسائل و مشكلات را باید در این دوره جستجو نمود. والدین با رفتار كلامی و غیركلامی خود می‌توا نند باعث تقویت گرایش مثبت به سمت نماز شده و این رفتار را در فرزندان نهادینه كنند و در تحكیم این آموزش‌ها، باید مدرسه، رسانه‌ها، و سایر عوامل تاثیرگذار  با خانواده همراه باشند و نتیجه همسو بودن عوامل اثرگذار در تربیت تقویت و تثبیت رفتار است.
یكی از جنبه‌های مهم یادگیری كه در خانه اتفاق می‌افتد  یادگیری مشاهده¬ای است كه بنا به این نظریه روان شناسان رفتارگرا معتقدند: ما انسان‌ها با دیدن رفتار دیگران یاد می‌گیریم به گونه‌ای خاص عمل كنیم. فرزندان نیز با دیدن رفتارهای والدین یاد میگیرند كه اعمال خاصی را انجام دهند تقلید رفتار والدین در دوران بیش عملیاتی (7-2سالگی) به وضوح دیده می‌شود مثلا دختر خانمی با انداختن چادر بر سر؛ به تقلید نماز خواندن مادر می‌پردازد. در چنین موارد وا لدین با تشویق مناسب می‌توانند نگرش مثبت نسبت به نماز در ذهن كودك ایجاد نمایند مثلا لبخند مادر و گفتن جملاتی شیرین به او. عامل مهم دیگر كه مورد تاكید روان شناسان است اینكه تقویت در تثبیت و شكل‌گیری رفتار بسیار اثرگذار است. هر رفتاری كه تقویت شود فراوانی آن افزایش می‌یابد و هر رفتاری كه تقویت نشود تضعیف و نهایتا خاموش می‌گردد پس ضروری است رفتار مناسب تقویت گردد
مسئله مهم دیگر در تربیت؛ الگوپذیری است. ما انسانها به الگو نیازمندیم در خانواده الگوی بچه‌ها می‌تواند پدر و مادر باشد و در شكل‌گیری رفتارآنها بسیار اثرگذار هستند. بچه‌هائی كه شاهد حركت سپندگونه والدین در وقت نماز هستند قطعاً بر این مهم توجه بیشتری خواهند داشت. البته هر چه پدر و مادر رابطه عاطفی بهتری با فرزندان برقرار نمایند اثر گذاری آنها بیشتر است. هرچند پند و نصیحت هم اثراتی دارد اما رفتار الگو اثرگذاری بیشتری دارد كه گفته‌اند صدای عمل بلندتر است در روش الگوئی اصل بر این است كه مربی با عمل خود و یا نشان دادن راه و رسم مورد قبول بخواهد كه متربی همان راه و رسم را پیروی كند این روش عینی، محسوس، زود اثر، دارای جنبه كارائی و دارای صورت عملی است.
از كارهای مثبتی كه والدین می‌توانند انجام دهند همراه بردن فرزندان برای شركت در نماز جماعت و سایر مراسم است كه می‌توانند مزایای بسیاری داشته باشد كه از جمله آنها گرایش مثبت به مسجد و مناسك دینی، تقویت اعتماد به نفس و عزت نفس و همچنین ارتقاء سطح ارتباطات اجتماعی است. البته شایسته است كه همراه بردن فرزند به مسجد با بار عاطفی مثبت همراه باشد و خاطرات خوشایندی در ذهن او ایجاد كند.
سایر عوامل اثرگذار در تربیت هم باید همخوان با والدین باشند، در مدرسه بهتر است مدیر و كاركنان مدرسه و معلمین بزرگوار الگوی خوبی برای شاگردان باشند. حضور معلمین محبوب در نماز جماعت گرایش به سمت نماز را در دانش آموزان تقویت می‌كند. فضای مسجد هم در ترغیب جوانان به سمت نماز بسیار موثر است و جا دارد به نكاتی مهم در این باره توجه كرد:
روحانی نقش مهم در ترغیب جوانان دارد. روحانی ضمن توجه به آراستگی و پاكیزگی، باید با روان‌شناسی نوجوانی و جوانی آشنا باشد تا بتواند ارتباط بهتری با آنها برقرار كند و او را در این دوره بحرانی و پر تلاطم راهنمائی كند و مهم است كه مسجد تمیز و مرتب و برنامه‌های آن در مناسبت‌های مختلف بر انگیزاننده باشد. با بررسی وضعیت یكی از مساجد شهرمان كه در ماه مبارك رمضان حضور پرشكوه جوانان در مسجد را شاهد بودیم در یافتیم كه روحانی جوان مسجد، ظاهری آراسته و جذاب داشته و آنچنان فضای ارتباطی را با جوانان دلپذیر ساخته كه رابطه‌اش با آنان بی‌شباهت به رابطه مراد و مرید نیست.از جوانان در كارهای مختلف استفاده شده بود. برنامه‌های تفریحی و زیارتی متعدد با شركت جوانان و نوجوانان تدارك دیده شده بود و مسابقات جذاب در مناسبتها برگزار می‌شد و حتی زیرزمین مسجد را به نوباوگان اختصاص داده بودند تا در سایه مربیان دلسوز به آموزش قران , نقاشی و یا به بازی‌های مورد علاقه و جذاب بپردازند و نتیجه این اقدام تقویت گرایش به سمت مسجد، آموزش سودمند و ایجاد خاطرات مثبت در ذهن آنهاست. نتیجه صحبت اینكه اگر شرایط را آماده سازیم جوان حقیقت‌جو است و دنبال حقیقت و دل آماده آنها پذیرا خواهد بود.

 
 
چگونگی‌ها در جذب نسل جوان در گسترش اقامه نماز

فاطمه الياسي

پس از حمد آن ذات لایزال كه دوام و بقا وابسته به اراده¬ی لایتناهی است بحث در مورد نماز و چگونگی ترغیب جوانان به نماز مطرح  می¬گردد. در این مقاله سعی بر آن است كه نماز به عنوان یك نیاز برای زندگی در تمامی شرایط، اعصار و موقعیت‌ها مورد بررسی قرار گیرد؛ چرا كه فلسفه¬ی وجودی نماز عشق به آن ذات لایتناهی است، باید اذعان داشت در قرن فرامدرن دنیا دارای یك خلا بزرگ است كه با تجویزهای دانشمندان وپزشكان این دوران قابل توصیف و درمان نیست و هرچه به جامعه¬ی صنعتی و فراصنعتی به پیش می¬تازیم متوجه می¬شویم این خلا عاطفی بیشتر نمود می‌یابد.
جوانان ما از یك خودبیگانگی (الیناسیون) در رنج هستند و هر روز كه مي¬گذرد خلا عاطفی بیشتر و گودال به سوی منجلاب بزرگتر مي¬گردد. نماز در شخصیت جوانان تاثیر به‌سزایی دارد. جوان دراین برهه‌ی حساس زمانی درحال چالش با خود است و این مبارزه با نفس بسیار پیچیده‌تر از دوران‌های ماقبل می‌باشد.
اهمیت و فلسفه و چرایی نماز در این آیه از كلام وحی تشریح گردیده است: خدا را؛ خدا را در نظر بگیرید در توجه به نماز، كه پایداری دینتان به نماز می‌باشد.
نماز در شخصیت جوان؛ موجد چه آثاری بوده و نقش و تاثیر آن تا چه حدّی است؟ نخست حقیقت و روح نماز است و دیگری اهمیت دوران نوجوانی و جوانی و نیز روحیه‌ی انفعالی و تاثیرپذیری این نسل (نسل جوان ) در مقابل عوامل خارجی است.
روح و حقیقت نماز حقیقت و روح نماز در باطن آن نهفته شده كه این قالب وصورت را پذیرا شده است؛ هرگاه آن حقیقت بخواهد در عالم خارج تحقق یابد، قطعاً مسئولیت و همت رهبران دین و... را مي¬طلبد.
نیازهای غریزی و فطری جوانان و پاسخ آن: فلسفه¬ی همه¬ی عبادات دینی آن است كه متاثرترین قشر یعنی جوانان را رهنمون سازد چون احساس به یك تكیه گاه و دژ محكم باعث می‌شود جوان از اضطرابات درونی و تشویشات ذهنی رها شود.
نقش نماز و تعالیم دینی در شخصیت جوانان جان و جوهر پاسخ اسلامی به دنیای متجدد در جهات دینی و معنوی و فكری زندگی بشر نهفته است؛ همین جهات است كه كردار بشر و نحوه¬ی تلقی او را از جهان پیرامون رقم می¬زند كه جوان باید قوت ایمان خود را حفظ نماید و اعتمادش را به صدق و اعتبار وحی اسلامی از دست ندهد.
یاد خدا و ذكر خدا مایه‌ی آرامش دلها: انسان موجودی است كه زندگی او با انواع اضطرابات و نگرانی‌ها رو به روست؛ گاهی این نگرانی‌ها برای برخی محدود به مسائل مادی است و گاهی جنبه‌ی غیرمادی و معنوی هم پیدا می‌كند كه برخی افراد خاص با تدبیری خاص جلوی این حالات درونی خود را گرفته و ناآرامی درونی خود را آرامش می‌بخشد. عامل این آرامش همان یاد و ذكر خداست.
نماز بارزترین مصداق ذكر خدا: در قرآن مراد از ذكر الهی نماز است. «نماز را بپادار تا به یاد من باشی».
آیا نماز انسان را از زشتی باز می‌دارد؟ نماز تنها عامل بازدارنده از همه‌ی لغزشها و تنها تكیه گاه و ما من مستحكم برای انسانها خصوصا جوانان است.

آفات و موانع آثار نماز:
الف: اكتفا به صورت و ظاهر نماز: نماز علاوه بر صورت و ظاهر دارای سیرت و باطن نیز هست و حقیقت نماز بسی گسترده‌تر از تصور عده‌ای است كه آن راز در حركات ظاهری محدود دانسته‌اند و حقیقت و روحی دارد.
ب: عدم اخلاص و حضور قلب: ملاك و میزان هر عملی در خلوص و حضور است] حضور قلب یعنی فارغ ساختن دل از همه برای عملی كه به آن مشغول است تا این كه بداند به چه مشغول است؛ چه می‌گوید و...
پیشنهادها:
توجه بیشترمسئولین مدارس به جنبه‌ی عملی نماز و مقیدبودن به آن در حضور دانش‌آموزان، عدم اجبار و تحكّم برای دانش‌آموزان در خصوص شركت در نماز و توجه بیشتر اولیا به انجام این فریضه و توصیه آن به فرزندان خود، برگزاری نماز در وقت شرعی و ساعت رسمی آموزشگاه؛ وجود نمازخانه مناسب در مدارس؛ دقت در طولانی نشدن برگزاری نماز؛ پخش اذان با صوت زیبا؛ شركت افراد مختلف در نماز مدارس از قبیل كارمندان اداره؛ اهمیت دادن به مساله‌ی نماز در اردوهای علمی و تفریحی از اهم موارد پیشنهادی درخصوص افزایش رغبت دانش‌آموزان و جوانان به نماز این نور چشم پیامبر(ص) می‌باشد.
بارالها به حق محمد و آل محمد(ص) توفیق درك حقیقت نماز را به ما عطا بفرما.
 
 
راهبردها و راهكارهای جذب جوانان به مسجد

فاطمه قدس¬نيا

از زماني كه بشر پا به عرصه وجود گذاشت و خداوند براي هدايت او انبيا را فرستاد تمام تلاش پيامبران الهي آن بود تا كجروي‌هاي بشر را برطرف كرده، افكار و انديشه‌هايشان را ترقي داده و خداي حقيقي را به او معرفي كنند و با توجه به اينكه انسان فطرتاً خداجوست لازم است كه با تذكر روش‌هاي صحيح اين فطرت را در وجود جوانان بيدار كنيم و به طرف پذيرش دين سوق دهيم و در اين روش بهتر است جوانان را به دينداري مجبور نكنيم بلكه بنا بر اصل ميانه روي در آموزش مسائل ديني با آنها برخورد شود تا باعث تثبيت و تكرار عمل عبادي در آنها گردد و هيچ عامل و شرايطي نتواند موجبات انحراف او را فراهم سازد.
بنابراين در اين مقاله كوشش شده است تا شيوه‌ها و عوامل جذب جوانان به مساجد بررسي گردد.
شيوه‌ها و عوامل جذب جوانان به مساجد:
براي جذب جوانان مسجد و نماز جماعت و شركت در ساير برنامه‌هاي فرهنگي آن شيوه‌ها و عواملي وجود دارد كه به برخي از آنها اشاره مي‌شود:
الف) كانون خانواده اسلام سفارش مي‌كند فرزندان را از كودكي به نماز و روزه عادت دهيم تا تقيد به فرايض در بزرگسالي بر آنان دشوار نگردد.
ب) امام جماعت: امام جماعت چنانچه داراي شرايط ذیل باشد تاثير به سزا در تغييرات مثبت در جوانان و در نتيجه گرايش آنان به مسجد را خواهد داشت و مزین به صفات ذیل باشد:
- ثابت بودن - توانايي علمي - نظم- بيان ساده و شيوا - دوستي با جوان - احترام و تواضع - توانايي جسمي
ج) مسجد:
ويژگي‌هاي مسجد مي‌تواند از عوامل جذابي براي نوجوانان و جوانان باشد كه عبارتند از:
فضاي مناسب و ظواهر خوب آن 2-  نظافت 3- تصميم‌گيري متمركز (امور مسجد را با صلابت و برنامه‌ريزي اداره كردن) 4- ايجاد امكانات فرهنگي و ورزشي (تا جايي كه حرمت مسجد به طور كامل محفوظ بماند)5- استفاده از افراد خوش صدا و خوش برخورد
كاركردهاي مسجد: كاركردهايي كه مي‌توانند در جهت جذب جوانان موثر باشند از اين قرار است:
1) كاركرد عبادي (اولين و بنيادي‌ترين نقش اين مكان مقدس) 2) كاركرد تربيتي (كه شامل تربيت ديني، تربيت عملي و تربيت الگويي است) 3) كاركرد آموزشي 4) كاركرد فرهنگي 5) كاركرد اجتماعي 6) كاركرد سياسي 7) كاركرد دفاعي
ج) هيات امناي مسجد: در پيشبرد امور مسجد همت والاي هيات امناء براساس سن و تخصص و علاقه و همفكري و همدلي به نيت قرب الي ا... نيز باعث جذب جوانان مي‌گردد.
د) برخورد نمازگزاران: برخورد خوب و گرم نمازگزاران و برخورد با گروه گرايي و تفاخر و ايجاد محيط انس و محبت از موجبات پيوند دو زيبايي به نام مسجد و جوانان است.
نتيجه‌گيري:
فرهنگ انس گرفتن با مسجد و در راس آن نماز به عنوان يك حركت ارادي، آگاهانه و مستمر بايد از آغاز دوران كودكي در نظام تربيتي خانه و مسجد به عنوان يك اصل مهم تربيتي مد نظر قرار بگيرد تا فطرت خداجويي كودك به گونه‌اي رشد و پرورش يابد كه هيچ عامل و شرايطي نتواند موجبات انحراف او را فراهم سازد.
امامان جماعت نيز با در نظر گرفتن اصل آسان‌گيري در آموزش بايد طوري برخورد كنند كه جوانان تصور نكنند دينداري مشكل است و آنها را از رفت و آمد به مسجد فراري دهند بلكه امامان جماعت با به روز كردن اطلاعات خود در سخنراني‌ها مي‌توانند از تكرار مسائل كسالت‌آور و نامانوس بپرهيزند و با ابتكار و خلاقيت و رعايت نكات روانشناسي جوان به گونه‌اي زيبا و جذاب‌تر مطالب علمي خود را عرضه كنند.
پيشنهادات:
از آنجايي كه داشتن آگاهي و مراتب علمي امامان جماعت يكي از مهمترين راه‌هاي جذب جوانان به مسجد است و از آنجايي كه جوامع بشري روبه پيشرفت بر پايه علم دارند، امامان جماعت بايد بر سطح علمي خود بيافزايند و اين در صورتي  امكان‌پذير است كه مسئولين ذيربط از امامان جماعت بخواهند در ظرف مدت معيني تحصيلات دانشگاهي و حوزوي خود را بالا ببرند تا محتواي سخنراني‌هاي آنها بر پايه علم استوار باشد.
يكي از راهكارهاي پيشنهادي اين است كه در رسانه‌هاي جمعي، در مورد اهميت نماز و خواندن آن در مساجد تبليغات كرده تا خواندن نماز جماعت به صورت يك فرهنگ در آمده، تا از بزهكاري‌ها و انحراف جوانان در جامعه جلوگيري شود.
امامان جماعت مي‌توانند همراه هيات امناي مسجد با دعوت از جوانان در برنامه‌هايي مثل: كوهنوردي، رفتن به اردوهاي زيارتي و يا غبارروبي مساجد دوشادوش آنان باشند، تا برخورد امام جماعت و هيات امناي مسجد با جوانان منحصر به خواندن نماز و يا پرسش احكام و سخنراني‌ها نباشد.
 
 
تأثیر نظام آموزش و پرورش در گرایش جوانان به نماز جماعت و مسجد
فاطمه كلانتري

در این نوشتار به  «تاثیر نظام آموزش و پرورش در گرایش جوانان به نمازجماعت و مسجد» پرداخته شده و شامل درد دل‌ها و پیشنهادهای یكی از دانش‌آموزان جوان این سرزمین بوده كه دلسردی دوستان و همسالانش به نماز و سبك شمردن آن دغدغه خاطر اوست، زیرا در دنیای امروز برای نجات بشریت و بخصوص جوانان از غوطه‌ور شدن در گرداب بی‌دینی و هجوم فرهنگی تنها نمازی شدن آن‌ها می‌تواند راه‌گشا باشد. بنابراین پژوهشگران و دل سوختگان دینی باید در فكر پیدا كردن راه های جدید برای جذب جوانان به نماز باشند. آنچه در گرایش آنان به نماز مهم است وجود انگیزه می‌باشد و آنچه در تربیت و آموزش نماز اهمیت دارد رسوخ روح معنوی نماز به قلب آن‌هاست، نه تحمیل فرم و قالب.
در چند سال اخیر به تهیه امكانات و تجهیز نمازخانه مدارس توجه عمده‌ای شده است اما با این وجود پایین بودن درصد گرایش و مشاركت دانش آموزان به نماز باعث نگرانی می‌باشد، گویی جامعه صنعتی و علم زده و مادیگرای عصر حاضر جا را برای خدا پرستی و دین‌داری در قلب كودكان و نوجوانان معصوم تنگ كرده، در تایید این امر رهبر معظم انقلاب می‌فرمایند‌: «حقیقت آن است كه در كار معرفی نماز كوتاهی‌های زیادی شده است و نتیجه آن كه نماز هنوز جایگاه شایسته خود را حتی در نظام اسلامی ما بدست نیاورده». برای تعلیم و تربیت نماز زمینه‌سازی و فضاسازی مناسب در خانواده لازم است زیرا گام‌های نخستین ارتباط با خدا و كسب تعالیم مذهبی در خانواده برداشته می‌شود. پس از خانواده آموزش وپرورش متولی تربیت مذهبی دانش‌آموز است و در شكل‌گیری شخصیت و ایجاد عادات سازنده و پیشگیری از بروز مشكلات، مسئولیت بسیار سنگینی را به عهده دارد لذا بایستی شیوه‌های مناسب و روش‌های علمی و عملی برای هدایت رفتارهای جوانان بیندیشد چرا كه رفتارهای ناهنجار دینی و مذهبی از مسایل حاد و عمده جامعه اسلامی گردیده و همواره مشكلات عظیم و غیر قابل جبرانی را به وجود می‌آورد. این دو مكان آنچنان به هم مربوط هستند كه نمی توان یكی را بدون در نظر گرفتن دیگری عامل گرایش به نماز دانست. بعد از خانواده و آموزش و پرورش رسانه‌ها نقش مهمی را در جذب جوان به نماز ایفا می‌كنند زیرا اساس تبلیغ زمینه‌ساز تحریك است. تبلیغ درست، توانایی دارد تا جوانان بی‌حال را از جا برخیزاند، آنان را جلب و جذب كند و بی تفاوت‌ها را به حركت وادارد. بنابراین با توجه به معجزه تبلیغات و رسانه‌ها، نتیجه می‌گیریم كه در این حوزه نیز كاری درست و اساسی برای پیوند جوانان با مسجد انجام نشده است، در غیر این صورت تا این اندازه شاهدسست شدن پایه‌های ایمان و له‌شدن عقل در جوانان نمی‌بودیم. همان طور كه از آیات و روایات بر می‌آید مرز بین دین‌داری و بی‌دینی نماز می‌باشد. بر همین اساس، مسجد هم كه محل برپایی نماز است جایگاه ویژه‌ای پیدا كرده تا آن جا كه اولین اقدام پیامبر اسلام(ص) پس از ورود به مدینه و قبل از تاسیس رسمی حكومت اسلامی، ساختن مسجد بود، با این اوصاف باید در مسیر آشتی دادن این نسل با مسجد نهایت تلاش به عمل آید. تقویت احساس مذهبی و آشتی دادن جوانان با مسجد به چند دلیل اهمیت دارد: اول آن كه گسترش آلودگی در جهان امروز به بیماری مسری قرن مبدل شده و مساجد می‌توانند مكان‌های مطمئنی برای جمع شدن جوانان به دور از آلودگی‌ها باشند. دوم آن كه برای سركوبی اسلام در عرصه جهانی تبلیغات زهرآگینی توسعه یافته است و مساجد پایگاه‌های اصلی برای مقابله با این تبلیغات محسوب می‌شوند. سوم آن كه از مذهب‌پذیری جوانان ساده دل سوءاستفاده می‌كنند و مذهب را وارونه جلوه می‌دهند و با ایسم‌های موجود در جهان بنای شك و تردید را در ذهن جوانان پی‌ریزی می‌كنند، كه به دنبال آن تمایل به بی‌قیدی و احساس رهایی از تمام آن چه انسان را محدود می‌كند ایجاد می شود و مساجد می توانند سنگر های محكمی در مقاوم سازی ایمان جوانان و آگاهی آنان باشند. كشوری كه اكثرجمعیت آن را جوانان زیر سی سال تشكیل می‌دهند، برای ادامه حیات معنوی و فرهنگی جامعه نیازمند پرورش روحی و روانی این قشر گسترده و آینده‌ساز می‌باشد، تا نسل جوان را برای شركت در عرصه‌های فرهنگی جهان آماده ساخته و بتواند در جریان برخوردهای فرهنگی كه روز به روز بر دامنه آن افزوده می‌شود در مقابل از خود باختگی و جذب شدن به جریانات فرهنگی بیگانه در امان بماند، زیرا دشمن به خوبی مي‌داند تنها راه غلبه بر مسلمین، سست كردن نماز كه ستون اصلی عمارت دین است مي‌باشد و برای خارج كردن نیروهای فعال و جوان جامعه از صحنه رویارویی با كفر، تمامی تلاش خود را برای كاستن از حساسیت آن‌ها در قبال نماز به كار مي‌بندد و به دنبال شكستن این سد تقوا است تا هر منكر و فحشایی امكان ورود به جامعه مسلمین را پیدا كند. ساده‌انگاری در مورد مسئله نماز خسارات جبران‌ناپذیری را به بدنه اسلام وارد خواهد ساخت و تاریخ گویای این حقیقت است كه هر زمان اسلام ضربه های كاری خورده، از بی‌خیالی و ساده‌اندیشی مسلمین بوده است. با توجه به این كه در كشور ما دانش آموزان بهترین و مفیدترین ساعات عمر خود را در مدارس مي‌گذرانند، مدارس در پیوند آن‌ها با نماز و مسجد نقش بسزایی را بازی مي‌كنند. معلم و مربی علاقه مند و دلسوز، برنامه مناسب آموزنده، آگاهی از خواسته‌ها و شرایط خاص نسل حاضر، دانستن خصایص روانشناسی و عاطفی نوجوانان، آموزش های سازنده و جذاب، فضای دلپذیر و شاداب مساجد، آراسته بودن و بیان شیوا و جذاب مبلغ و آگاهی وی از زمان از جمله عواملی هستند كه در ایجاد انگیزه و بر پایی نماز جماعت در مدارس موثر مي‌باشند. در مقابل بی توجهی به تاریخ اسلام، ناآگاهی از فلسفه نیایش و نماز و اهمیت مساله، عدم درك تعالیم مذهبی و ارزش آنها، ناآشنایی به وظیفه و تكلیف، تن پروری و تنبلی، مسامحه كاری، رخوت و بی‌حوصلگی كه نشانه عدم درك لذت ارتباط با خداست، احساس گناه از لغزش گذشته، عدم عادت به عبادت و در نتیجه نداشتن روحیه لازم برای نماز، برخورد نادرست و استفاده از راه‌های كهنه و قدیمی در تبلیغ و گروه همسالان نامناسب عواملی هستند كه زمینه دوری جوانان را از مساجد فراهم مي‌سازند. این نوشتار سعی در ارائه راه‌كارهایی دارد تا آموخته‌های دینی با تجارب و احساسات خوشایند، در جوانان شكل گیرد.
 

 
راهبردهای جذب جوانان به مسجد
فتاح ربيعي

در این تحقیق برای تقویت فرهنگ مسجد و راهبردهای جذب جوانان به مسجد باید از یك الگوی روان شناختی و جامعه‌شناسی استفاده شده است تا دید منفی علیه مسجد و اهل مسجد ایجاد نشود؛ زیرا بازتاب آن بی‌تفاوتی عمومی نسبت به مسجد خواهد بود. فیلم سازان مي‌توانند الگوهای مطلوبی از مسجد و اهل مسجد ارائه دهند:
1- مسجد را با شغلهای مطلوب و مقبول اجتماعی مرتبط كنند.
2-هیئت امنا مسجد از میان افراد با تحصیلات بالا انتخاب شوند تا معلوم شود كه علم و دین با هم تضاد ندارد.
3- اهل مسجد از افرادی با سلامت روانی مناسب باشند.
4-جذب، به گونه‌ای باشد كه مخاطبان را فقط در موقع گرفتاری به مسجد هدایت نكند.
5- مسجد‌ها را منظم و مرتب نشان دهند.
در ابتدا بیان میشود مسجد نمونه اسلام و
عهده‌دار نقش‌های مهمی در عرصه‌های عبادی، تربیتی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و نظامی است. اكنون در چند فراز در این مقاله به بررسی این شاخصها و سازمان‌های تقویت‌كننده مسجد وجذب جوانان مي‌پردازیم.
شاخصهای مؤثر بر تبلیغات:
- نصب پوستر و پلاكارت با موضوع مسجد در قسمت‌های پر رفت و آمد شهر و پلها و متروها:
فرد با دیدن تابلو، بدون اینكه مورد خطاب قرار گیرد، ذهنش با موضوع مسجد درگیر مي‌شود.
2- استفاده از هنر در تبلیغات: استفاده از هنر در تبلیغات دینی، اثرگذار بوده است و استفاده از شیوه‌های سنتی تبلیغ به صورت خطاب مستقیم و بدون توجه به زمینه‌های روانی و فرهنگی مفید نیست. استفاده از هنر مثل: استفاده از تابلو یا برچسب زیبا، قابل نصب در خانه  و معرق و منبت و تهذیب وتشعیر و اثرات خوشنویسی مي‌توان مؤثر باشد.
3- تأمین نیرو :
یكی از اركان مهم مسجد درجذب جوانان، امام جماعت است كه در جهت دادن فعالیتها مؤثر می‌باشد. اما در سراسر كشور در مسجدها روحانی ثابت و همیشگی وجود ندارد و این یك نقطه ضعف مسجد است. سازمان تبلیغات با همكاری حوزه علمیه مي‌تواند با تأمین امام جماعت، مسجدها را تقویت كند. مثلاً در نزدیكی هر مسجد وسایل زندگی و معیشتی را برای روحانی فراهم آورد تا همیشه وی در آن مسجد باقی بماند.
4- پژوهش:
پژوهش، یكی از راههای تبلیغات است كه با ساختار سازمان تبلیغات كاملاً تناسب دارد. تهیه كتاب، جزوه، بروشور، مجله درباره آثار و اهمیت مسجد در مقاطع سنی گوناگون و ارسال آن به مدارس و مهد كودكها و مراكز پژوهشی در تقویت جایگاه مسجد در نظام دینی بسیار مؤثر است. در پژوهش، باید نیازها و ملاكهای مخاطب به خوبی در نظر باشد. برای مثال، در پژوهش برای ارسال به مهد كودك، استفاده از نقاشی با رنگ‌های شاد و گوناگون در قالب شعر و داستان كودكانه مفید است
5- فعالیت فرهنگی:
برای گسترش یك فرهنگ مثل فرهنگ مسجد، علاوه بر پژوهش و تبلیغ، برخی فعالیت‌های فرهنگی لازم است مثل:
- برگزاری نمایشگاه عكس، نقاشی، خطاطی، فیلم‌های آموزشی از تاریخ اسلام و كتاب و.... با موضوع مسجد. كه در داخل یا خارج مسجد و یا در مكان‌هایی مثل پارك و دانشگاه و... مي‌توان آن را برگزار كرد.. نوشتن دعاها مانند دعاى امام رضا(ع) بعد از نمازهاى واجب
از آن حضرت روايت شده است كه فرمود: براى روزى خواستن، بعد از هر نماز بگو: اي كسي كه نيازهاى نيازمندان در اختيار اوست!
- مسابقه نقاشی، خطاطی، داستان‌نویسی در مورد مسجد. در برگزاری مي‌بایست موقعیت زمان، مكان، سن، روحیات افراد در نظر گرفته شود برای مسابقه نقاشی از كودكان و مسابقه خاطره‌نویسی از بزرگسالان مي‌توان استفاده كرد.
6- سمینار (كنگره): برگزاری كنگره در یك موضوع، نشان‌دهنده اهمیت آن است. سازمان تبلیغات مي‌تواند كنگره‌ای درباره جنبه‌های گوناگون مسجد مانند نقش ماهواره در متلاشی كردن باورهای دینی مردم و خانواده‌ها با فراخوان گسترده مقاله از سراسر كشور برگزار كند و نتایج آن را به صورت كتابی چاپ كند.
 
اعجازهای علمی قرآن كریم

فروزنده خادمي - فرانك خادمي

بهترین معجزه، معجزه‌ای است كه مشابه صنعت و فن رایج در زمان خود باشد. زیرا دانشمندان هر فن با اشراف و احاطه‌ای كه به رموز و جزئیات و اصول كار خویش دارند بهتر از دیگران قادر به تشخیص و تصدیق معجزات پیامبران خواهند بود. به همین دلیل با توجه به اوضاع محیطی هر پیامبر، حكمت الهی ایجاب نموده است كه هر پیامبری به معجزه‌ای خاص نظیر آنچه در عصر خویش رایج است مجهز گردد.
در زمان حضرت موسی(ع) كه دوران رواج جادوگری بود، خداوند معجزه¬ای چون «عصا» و «ید بیضا» به او می¬دهد و در عصر حضرت مسیح(ع) به علت رواج طبابت اعجاب‌انگیز در میان یونانیان، معجزه آن حضرت بینا نمودن كوران و درمان امراض ناعلاج و بلكه احیای مردگان است.
در عصر ظهور اسلام، آنگاه كه فنون ادب در میان عرب به اوج خود می¬رسد و خطیبان و ادیبانی كه از فصاحت و بلاغت بیشتری برخوردارند، به عنوان خداوندان سخن مورد تشویق  قرار می‌گیرند و تقدیر از آنان تا بدان جا می¬رسد كه هفت قصیده از بهترین اشعار آنان كه با آب طلا نوشته شده است بر خانه كعبه آویزان مي‌گردد. پیامبراكرم با سلاحی قدم در این كارزار مي‌گذارد كه همه اربابان سخن را به حیرت وامی‌دارد، آنچه اوعرضه مي‌كند به همان هیأت و قابلی است كه خود را در آن، سرآمد روزگار مي‌دانستند. آری عظیم‌ترین معجزه پیامبر اسلام(ص) قرآن است. قرآن نوری است كه خاموشی ندارد، شفادهنده‌ای است كه بیماریهای وحشت‌انگیز را بزداید. قدرتی است كه یاورانش شكست ندارند، قرآن معدن ایمان واصل است چشمه‌های دانش و دریای علوم است و ما در این غوص قرآن به دنبال اعجازهای شگفت انگیزش باشیم تا از آن بهره‌ای ببریم.
اعجاز علمی قرآن:
به مطالب و اسرار علمی گفته مي‌شود كه در قرآن كریم ذكر شده است و در عصر نزول قرآن برای انسانها ناشناخته بوده و پس از پیشرفت علوم در قرنهای اخیر اكتشاف شده است، هرچند تفسیر علمی قرآن كریم سابقه‌ای 1400 ساله دارد ولی ادعای اعجاز الهی قرآن در دو قرن اخیر مطرح شده است:
- چون پیدابش هستی، كه در چند مرحله صورت گرفته است. جهان در آغاز به شكل توده گازی ابرمانند فشردهای بود كه بر اثر گردش به دور خود، پاره‌های از آن جدا شده و به اطراف پراكنده گشته است و این پاره‌ها تدریجا سرد شده و به شكل مایع و در موارد زیادی به صورت جامد در آمده، وتشكیل كرات مسكونی و غیرمسكونی را داده است و این انبساط جهان به قدری شدید رخ داده است كه از اندازه كوچكتر از یك هسته اتم در یك لحظه به اندازه كره زمین بزرگ مي‌شده یعنی انبساط و تورم بعد از بینگ بنگ شروع شده بود اما هنوز كهكشان‌ها به وجود نیامده بودند. نور
 آغاز كائنات بود بعد از نور، ماده ایجاد شد و شاید بعد از دو میلیارد سال از انفجار بزرگ كهكشان‌ها شكل گرفتند و خورشید ما یكی از ذرات كوچك آنها است. فرضیات دانشمندان نجوم در مورد سحابی‌ها این مسئله را تائید مي‌نمایند.
دوگانگی یا دو قطبی بودن همه چیز، اعتقاد بر این است كه زوجیت تنها در میان انسانها و حیوانات وجود دارد، علم جدید ثابت كرده است كه نری و مادگی در نباتات و جمادات حتی كوچكترین جرم و برق هم وجود دارد.
-علم ثابت كرده است كه جنین در رحم مادر محاط به سه پرده است این پرده‌ها تنها با تشریح دقیق علمی قابل درك میشود كه درقرآن در سوره زمر از آن یاد نموده است، این پرده‌ها را خالق یكتا طوری آفریده كه مانع رسیدن نور وروشنی به جنین مي‌شود.
- ژن‌های زنده در منی: طب امروزی كشف كرده است كه منی دارای زنده جانهای كوچكی است كه آن را به نام ژن یاد مي‌كنند (سوره علق) بیانگر این ادعا است.
- نطفه‌گذاری در درختان به واسطه باد: علم ثابت كرده است، باد نطفه‌های مذكر را به مونث در درختان میوه‌دار منتقل مي‌كند و بدین واسطه درختان بارور مي‌شوند كه قرآن كریم به دقت از آن حكایت كرده است.
تجزیه اتم: تا اواخر قرن نوزدهم اعتقاد بر این بود كه كوچكترین ماده هستی اتم است كه در یكی از عناصر وجود دارد و اتم غیرقابل تجزیه است، این نظریه چندین قرن وجودداشت و در چندین دهه گذشته دانشمندان توجه بیشترشان بر اتم بود تا اینكه موفق به تجزیه آن شدند. در قرآن كریم اشاره به همین امكان (تجزیه اتم) شده اند.
-كمبود اكسیژن: از زمانی كه انسانها توانستند در آسمان‌ها به پرواز در آیند دانشمندان به یك پدیده طبیعی پی بردند كه عبارت از كمبود اكسیژن در طبقات بالای فضاست وقتی فردی در فضا قرار میگیرد احساس خفگی مي‌كند. قرآن كریم در چهارده قرن قبل و قبل از كشف عملیه پرواز به این امر اشاره كرده است.
-تاثیر نماز در بدن نمازگزار: نماز پل ارتباطی قوی بین خداوند و نماز گزار ایجاد مي‌كند. در هنگام نماز انسان با حالتی تمنا گونه درخواست خود را ابراز میدارد. با بررسی چندین مورد مشخص شده است كه نماز و دعا بر روی پایایی مغز و نحوه كاركرد آن تاثیر بسزایی دارد و همچنین مشخص شده است كه تاثیراتی بر روی بدن مي‌گذارد. در بین این تاثیرات اثر تنظیمی خون در بعضی قسمت‌های مغز است.
-سیستم خود دفاعی مورچه كشف معجزه‌ای جدید در قرآن كریم: قرآن كریم در برگیرنده معجزات علمی زیادی است كه خداوند برای محمد(ص) آنها را بیش از هزار سال پیش آشكار كرد. این معجزات امروزه كشف شده‌اند كه باعث تقویت ایمان آورندگان شده است. در سوره نمل آیه 18 نحوه‌ی ارتباط مورچه‌ها با یكدیگر كشف گردیده است خصوصاً هنگامی كه محل زندگی آنها در خطر باشد.
-حقایقی جدید در مورد مگس: از اوایل قرن بیستم جهت استفاده از پادزهر حشرات آغاز شد خانم دكتر (جوان كلارك) در استرالیا به این مساله اهتمام ورزید و در اثر تجزیه فهمید كه در سطح خارجی مگس پادزهر وجود دارد كه برخی از امراض را درمان مي‌كند. چنانكه پیامبراسلام مي‌فرماید در بال‌های مگس درد و هم درمان وجود دارد.
مراحل شكل‌گیری تگرگ و رعد: كه در سوره نور به آن اشاره شده است.
-مناطق ریزش آبها: جای كه دو دریای شور وشیرین به هم مي‌رسند آب آنها به طور عمودی درجه به درجه در هم مخلوط مي‌شوند كه خداوندفرموده: (مرج البحرین) بیانگرحاجز و یا مانع دو دریا مي‌باشد.
قرآن معجزه‌ای كه مرزهای زمان و مكان را درهم شكسته و تا روز واپسین ماندگار است.

 
 
بررسي ويژگي‌هاي مساجد موفق موجود درجذب جوانان به نمازجماعت و مسجد
فريبا شايگان

مقاله حاضر نتيجه تحقيقي است كه از بعد جامعه‌شناختي به مطالعه رابطه مساجد و جوانان مي‌پردازد. اين تحقيق از ديدگاه كاركردگرايي به مطالعه اين رابطه پرداخته است و براساس اين رويكرد، مسجد به‌عنوان يك سازمان اجتماعي كه بيش از 1400سال در جامعه اسلامي پابرجا و برقرار مي‌باشد، كاركردهاي ‌ويژه‌اي را ايفاء مي‌نمايد كه يا از عهده سازمان‌هاي‌ ديگر برنمي‌آيد و يا انتظار انجام آن از سوي ديگر سازمانها نمي‌رود و همين كاركردهاست كه موجبات بقاء و دوام چند صد ساله آن را فراهم نموده است؛ ولي از آنجا كه كاركردهاي مساجد در ارتباط با مردم مي‌باشد، جهت موفقيت، نياز به حضور مردم و مشاركت آنان در امور مسجد دارد.
در اين زمينه نظريات بسياري بيان شده است. از جمله مي‌توان به نظر هاري آلپرت اشاره كرد كه چهار كاركرد عمده دين را از نظر دوركيم به‌عنوان نيروهاي اجتماعي انضباط بخش، انسجام ‌بخش، حيات‌ بخش و خوشبختي ‌بخش طبقه‌بندي كرده است. درسلر نيز كاركردهاي دين را به دو دسته كاركردهاي روان‌شناختي (كمك به پذيرش نامطلوب‌هايي مثل فقر، نابرابري و ايجاد نوعي وجدان جمعي) و كاركردهاي جامعه‌شناختي (كند نمودن تغييرات اجتماعي، انسجام و همبستگي گروهي و كمك به جامعه‌پذير نمودن) تقسيم كرده است.
مساجد به ‌عنوان يك سازمان ‌اجتماعي مذهبي از بدو تأسيس در صدر اسلام تاكنون يكسري عملكردهاي‌ اصلي و جانبي داشته است. عملكرد اصلي مسجد همانگونه كه از نام آن پيداست (محل سجده) عبادت و راز و نياز با پروردگار است ولي مساجد در اسلام كاركردهاي ديگري را نيز ارائه مي‌كنند. در صدر اسلام مساجد چهار كاركرد اساسي را ايفاء مي‌نمودند: نقش عبادي، فرهنگي و آموزشي، اجتماعي- سياسي و نقش نظامي. در زمان انقلاب‌اسلامي مساجد تبديل به پايگاه و سنگر مبارزه برعليه رژيم ستم‌شاهي شده بودند و بعد از انقلاب بسياري از وظايف و عملكردهاي سياسي- اجتماعي جامعه را مساجد انجام مي‌دادند. بعد از پايان جنگ تحميلي با سامان‌يابي سازمان‌ها و افزايش تقسيم كار اجتماعي، بسياري‌از وظايف و عملكردهاي مساجد به سازمانهاي مربوطه واگذار گرديد. درحال حاضر مساجد علاوه ‌بر انجام عملكردهاي اصلي، عملكردهاي جانبي چون تشكيل پايگاه بسيج، كلاس‌هاي گوناگون آموزش علمي و هنري، برگزاري اردوهاي سياحتي- زيارتي و فعاليت‌هايي جهت پركردن اوقات ‌فراغت جوانان انجام مي‌دهند.
اين تحقيق با توجه به مباني‌ نظري داراي چهارفرضيه مي‌باشد كه در آن ميزان حضور و مشاركت جوانان در مساجد را با كم و كيف عملكردهاي اصلي مسجد، كميت عملكردهاي‌جانبي مسجد، مقبوليت امام‌جماعت و سطح فني مسجد مي‌سنجد. روش  اين تحقيق پيمايشي است كه بصورت «تصادفي طبقه‌بندي شده نامتناسب» به تكميل پرسشنامه‌ها از افرادي كه در شعاع 250 متري مساجدي بودند كه براي مطالعه انتخاب شده‌اند، پرداخت. ملاك انتخاب مساجد، ميزان فعاليت آنها بود كه با توجه به دسته‌بندي سازمان رسيدگي به امور مساجد به فعال و غيرفعال تقسيم مي‌شدند.
نتايج تحقيق بطور كلي نشان مي‌دهد كه 7/40 درصد ساكنين اطراف مساجد غيرفعال در يك ماه گذشته اصلاً حضور و مشاركتي در مسجد محل خود نداشته‌اند، در حاليكه اين رقم در بين ساكنين اطراف مساجد فعال 26 درصد مي‌باشد.
فرضيه اول تحقيق به رابطه بين ميزان حضور و مشاركت در مسجد و كم و كيف عملكردهاي اصلي مسجد مي‌پرداخت كه آمارها حاكي از همبستگي نسبتاً قوي 62 درصد بين اين دو متغير است؛ يعني كه عملكردهاي اصلي مسجد بيشتر، مشاركت مردم در آنها بيشتر مي‌شود. فرضيه دوم تحقيق نشان مي‌دهد با همبستگي60/0 هرچه عملكردهاي‌جانبي مسجد بيشتر باشد، ميزان حضور و مشاركت مردم نيز در مسجد بيشتر خواهد بود. همچنين نتايج نشان داد كه ميزان مقبوليت امام‌جماعت در بين مردم و ميزان حضور و مشاركت‌آنان در مسجد رابطه ‌نسبتاً قوي 63/0وجود دارد. فرضيه چهارم نيز نشان داد كه همبستگي سطحي بين‌ ميزان حضور و مشاركت ‌در مسجد و ويژگي سطح‌فني آنها وجود دارد. در جمع بندي كلي با توجه به نتايج حاصل از تحقيق مساجدي در جلب حضور و مشاركت جوانان موفق‌تر هستند كه علاوه ‌بر كيفيت بالاي عملكردهاي‌ اصلي، عملكردهاي‌ جانبي و خدمات اجتماعي ديگري نيز در دستور كار خود قرار دهند و امام جماعت هم ويژگي‌هاي قابل قبولي براي جوانان داشته باشد و از مقبوليت بالايي برخوردار باشد؛ لذا توصيه مي‌شود كه مساجد علاوه‌بر عملكردهاي اصلي با انجام كارهاي جانبي چون پايگاه بسيج، كلاس‌هاي آموزشي، تفريحي و.... به جذب جوانان بپردازند.
 
 
تعامل مسجد و دانشگاه
فريبرز منصوري

مسجد اولین پایگاه تعلیمات دینی در اسلام است. پیامبر عظیم الشأن اسلام(ص)كه صرف نظر از اتصال به منبع فیض ربوبی از نبوغ سیاسی و درایت اجتماعی بالایی برخوردار بود؛ بعد از هجرت به مدینه و تأسیس دولت اسلامی در اولین اقدام به بنای مسجدی همت گماشت كه در انسجام و وحدت امت اسلام و تربیت دینی مسلمانان كانونی منحصر به فرد بود. اگر چه در ابتدا مسجد برای اقامه¬ی نماز وانجام فرائض دینی احداث شد اما در اندك زمانی به یك جایگاه عمومی برای حل وفصل امور مبدل گردید، پیامبر اسلام(ص) در این مكان مقدس علاوه بر ابلاغ آیات قرآن وتعلیم احكام دین، به صدور احكام قضایی ،تقسیم بیت المال و اتخاذ تصمیمات حكومتی مبادرت ورزید. بنابراین مسجد مهمترین كانون فعالیتهای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در اسلام بود. مسجد در دوران پیامبر(ص) بنائی ساده و منحصر به شهر مدینه بود كه با گسترش فتوحات در دوران خلفای راشدین و گرایش اقوام و ملتهای ممالك مفتوحه به اسلام و ضرورت آشنائی نومسلمانان با احكام و تعالیم اسلامی مساجد متعددی برای ترویج آئین جدید در شهرهای تازه تأسیس و ولایات فتح شده  ساخته شد.
مسجد تا پایان قرن اول هجری مكانی برای تشكیل مجالس وعظ و ارشاد وادای نماز و دیگر فرائض دینی واحیاناً حل وفصل مسائل سیاسی درجامعه بود. اما در آغاز قرن دوم هجری تحولات جدیدی در حیات علمی مساجد به وجود آمد. این تحولات نتیجه¬ی حوادث متعددی بود كه به دنبال فتوحات گسترده ی دهه¬های آغازین طلوع اسلام اتفاق افتاد. در اثر آمیزش اعراب با مسلمانان غیر عرب زبان فصیح عربی دستخوش تغییر ودگرگونی شد. در بین اعراب گروهی پدید آمد كه زبان عربی را به خوبی ندانستند و در میان مسلمانان غیر عرب خصوصاً ایرانیان كسانی پیدا شدند كه با جدیت و رغبت برای فهم آئین جدید یا با انگیزه‌ی رسیدن به مقامات سیاسی  به فراگیری زبان عربی پرداختند. مجموعه¬ی عادات، افكار وضرب‌المثل‌های كهن عربی كه با ظهور اسلام كم رنگ شده بود با پوشش اسلامی اما با انگیزه‌ی جاهلی در زندگی اعراب مسلمان اثر گذاشت. این مشكلات آثار خود را در امر آموزش اسلامی برجای نهاد. دیری نپائید كه مطالعات لغوی مانند قواعد صرفی و نحوی مانند سایر علوم اسلامی در مسجد آغاز شد. شكل گیری فرق و مذاهب اسلامی و اختلاف در مبانی و فروع دین منجر به پیدایش علم كلام شد. با ظهور هر پدیده ی جدید علمی در جامعه ی اسلامی زمینه‌ی آموزش و اشاعه‌ی آن در مسجد به عنوان كانون اصلی تعلیمات اسلامی فراهم شد.
در قرن دوم هجری مسجد در حكم دانشگاه عمومی وظیفه‌ی پاسداری از علوم عربی واشاعه‌ی فرهنگ اصیل اسلامی را برعهده گرفته و علی‌رغم اختلافات فكری و گرایشات متعدد عقیدتی در عالم اسلام مركز تجمع افكار و اندیشه های دینی و علمی گردید. اوایل قرن دوم تا پایان قرن سوم هجری را مي‌توان درخشانترین دوره‌ی پویائی و شكوفایی آموزش مسجدی یا به عبادت دیگر فعالیت دانشگاه‌های عمومی دانست هر چند خواجه نظام الملك طوسی وزیر نامدار سلجوقیان برای تقویت مذهب شافعی و مقابله با شیعه‌ی اسماعیلیه مدرسه نظامیه بغداد را تأسیس كرد و از این زمان به بعد تعلیم وتربیت دولتی شد و دیگر امراء نیز در مقابله با اقدام نظام الملك مدارس جدیدی را برای تقویت مذهب خود احداث كردند. با این وجود مراكز آموزشی راه خود را از مساجد جدا كردند البته تخصصی شدن علوم و تقسیم‌بندی آموزش به سطوح مختلف در عصر حاضر، وجود نهادهای آموزشی مانند آموزش و پرورش، دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزشی عالی را ضرورت بخشیده است اما با توجه به اینكه مقوله‌ی تعلیم و تربیت انفكاك‌ناپذیر بوده وسعادت وتعالی جامعه‌ی اسلامی در گرو توجه عمیق به هر دو بعد قضیه است؛ رسیدن به این هدف مستلزم تعامل بین دانشگاه و مسجد به عنوان دو نهاد فرهنگ ساز است. این تعامل در برگیرنده ی ابعاد آموزشی و تربیتی است. دانشگاه‌ها و مساجد مي‌توانند با برنامه‌ریزی درست و كارشناسانه اهداف آموزشی و تربیتی خود را همسو و هماهنگ در مسیر تحقق جامعه آرمانی و ترویج فرهنگ اسلامی طراحی كنند.
 
 
نقش امام جماعت در جذب جوانان به مسجد

فريده موحدي

اين مقاله با عنوان نقش امام جماعت در جذب جوانان به نماز جماعت به‌طور مختصر به بررسي نقش امام جماعت در جذب و علاقه‌مند‌ كردن جوانان به شركت در صفوف به ‌هم فشرده‌ي نماز جماعت‌ پرداخته است‌. نماز جماعت علاوه بر محقق كردن اهداف عالي و مقدس نماز، آثار و بركات دنيوي و اخروي زيادي به همراه دارد كه از جمله مي‌توان به ظاهر شدن اخلاص، توحيد، اسلام و عبادت در جامعه، اتمام حجت بر مردم، امكان گواهي به صلاحيت يا عدم صلاحيت افراد، شكسته شدن ديوار تفاخرها و تكبرها به سبب قرار گرفتن غني و فقير و وضيع و شريف، در يك صف واحد و در كنار هم، بهره برداري مثبت اجتماعي و سياسي از نماز جماعت و تأثير آن در سياستهاي‌ جهاني و بر هم زدن معادلات سياسي دشمنان اسلام و... اشاره كرد. پيامبر اكرم(ص) در اهميت شركت در نماز جماعت فرمودند: «به يهود و نصاري سلام كنيد ولي به يهود امت من سلام نكنيد.» سؤال شد يهود امت تو كيست؟ فرمود: كسي كه صداي اذان و اقامه را بشنود و در نماز جماعت حاضر نگردد (مجموعة الاخبار، ص226 ).
در جذب جوانان به نماز جماعت عوامل متعددي دست به دست هم مي‌دهند تا بستري را مهيا كنند كه جوانان با علاقه‌مندي و ميل باطني به شركت در نماز جماعت روي آورند. اين عوامل را بايد در خانواده، دوستان، اجتماع، محل زندگي، كتاب و... جستجو كرد. اما به يقين در بين اين عوامل امام جماعت نيز نقش مؤثري دارد. امام  جماعت اگر بخواهد مسؤوليت خود را به بهترين نحو انجام دهد بايد بتواند رابطه‌اي صميمانه با جوانان برقرار كند تا بتواند آنها را به هدف مورد نظر سوق دهد. براي اين كار بايد به سه عنصر زير مجهز باشد:
1) مقبوليت  2) محبوبيت  3) موفقيت
1) مقبوليت: گاهي ما فردي را ارزيابي مي‌كنيم از نظر عقلي نقص عمده‌اي در او تشخيص نمي‌دهيم و او را مي‌پذيريم و حاضر مي‌شويم پشت سر او نماز بخوانيم. از جمله عوامل مؤثر در مقبوليت امام جماعت اين است كه روشنفكر، آگاه و برخوردار از مراتب علمي بوده و مهربان و خوش برخورد باشد.
2) محبوبيت: گاهي نيز علاوه بر پذيرش فرد، احساس مي‌كنيم كه قلباً با او ارتباط برقرار مي‌كنيم و او را دوست داريم. در اين موقع مي‌گوييم كه او محبوبيت دارد. آري، جوانان به آن اندازه از درك و فهم رسيده‌اند كه امتيازات روحي فرد را درك كنند و مي‌بينيم امامان جماعتي را كه بدون نياز به تبليغ ديگران در بين مردم محبوب و ممتاز تلقي مي‌شوند. از جمله عوامل مهم ايجاد محبوبيت عبارتند از: دوري از خودخواهي، تكبر و خشك و متحجر بودن و جايگزين كردن صداقت، محبت، صميميت، انعطاف‌پذيري و شوخ طبعي و فروتني به جاي آنها.
3) موفقيت: در اين عنصر امام جماعت بايد ابتدا به قوانين حاكم بر روح جوان كه خود موضوع مبحث روانشناسي است آگاه باشد تا توانايي برقرار كردن ارتباط و همزباني و همدلي با آنها را داشته باشد و دوم اينكه با تكنيك‌هاي آموزشي و تربيتي آشنا باشد و بتواند با استفاده صحيح، آنان را به مقاصد مورد نظر راهنمايي كند. امام (ره) فرمودند: «اين تأثير قلبي و حضور باطني در ايام جواني بهتر حاصل مي‌شود، زيرا كه قلب جوان لطيف و ساده است و صفايش بيشتر است و واردات آن كمتر و تزاحمات و تراكمات در آن كمتر است، پس شديد الانفعال و كثيرالقبول است. بلكه هر خلق زشت و زيبايي در قلب جوان بهتر داخل شود و شديدتر و زودتر از آن متأثر و منفعل گردد. بسيار اتفاق افتد كه حق يا باطل يا زشت يا زيبا را به مجرد معاشرت با اهل آن بدون دليل و حجت قبول نمايد (تبيان موضوعي، دفتر شانزدهم، 1378، ص10)».
به اميد روزي كه جوانان ما همانطور كه به رفتن به سينما، ورزشگاهها و... علاقه‌مندند و حاضرند ساعات زيادي را براي قدم گذاشتن در اين مكانها و ديدن برنامه‌هايشان به انتظار بنشينند، با عشق و علاقه و پرشكوه منتظر شروع نماز جماعت بخصوص در مساجد بشوند و راه اصلي غلبه بر مشكلات، سختي‌ها و غصه‌هايشان را شركت در نماز جماعت بدانند.
 
 
بررسی گرایش و عدم گرایش جوانان به نماز، مسجد

فهيمه باوندي
مومنان را روز و شب چون پله¬های نردبان
می‌برد هر ركعتش یك رتبه بالاتر نماز
شور عشق و حال تسلیم خضوع و خشوع
نور چشم احمد است و آل پیغمبر نماز
شد از آن اجر علی وقت شهادت بیشمار
    كشته در محراب شد، مي‌خواند چون حیدر نماز

نماز بهترین و عالی‌ترین اعمال دینی است كه دین اسلام به آن توجه زیادی كرده است و همینطور یك نیاز حقیقی و ضروری انسان است به میزان ضرورتی كه برای افراد و اجتماع دارد دارای فواید و آثار فردی و جمعی است و همان نسبت كه وجود آن منشاء خیرات و بركات است و فقدان آن نیز زیان بار است.
اگرچه عبادت در تمام ادیان الهی وجود دارد ولیكن بهترین نماز و زیباترین نوع عبادت نماز است كه در اسلام آمده است و همینطور اكمل عبادت خدای تعالی نماز است.
از آنجایی كه امروزه در حوزه نظام دینی كشور ما پس از 30 سال پیروزی انقلاب اسلامی كم توجهی به نماز و نماز جماعت مخصوصاً در بین قشر جوان، از مسائل مهم كشور ما مي‌باشد.
این نوشتار با طرح اهمیت این مسئله در زندگی فردی و اجتماعی در ابتدا به دوره جوانی و نوجوانی پرداخته و آن را مهم ترین فصول مربوط به حیات انسان مي‌داند و آن را بهار زندگی و روزگار، ارزندگی معرفی كرده است و از این رو ارزش و جایگاه جوان در آیات و روایات نیز چنین آمده است:
این خداوند بزرگ است كه شما را از نطفه ضعیف آفریده و در شرایط ضعیف و ناتوانی دوران كودكی پرورش داده است پس از دوران ضعف به شما قوت و نیروی جوانی بخشیده و سپس برای شما روزگار ضعف و پیری مقدر فرموده است.
یا علی(ع) فرموده‌اند:
دو چیز است كه قدر قیمت شان را انسان نمی‌شناسد مگر كسی كه آن دو را از دست داده باشد یكی جوانی و دیگری تندرستی و عافیت است.
با توجه به اهمیت دوران جوانی، و ضرورت توجه به نماز در نوجوانان و جوانان كه قشر تكیه‌گاه جامعه هستند عوامل مختلفی در بی‌رغبتی به آن، دخالت دارد كه این عوامل عبارتند از:
1- عوامل فردی بی‌رغبتی به نماز كه خود دارای علل مختلفی مي‌باشد از جمله:
عدم آشنایی به فلسفه نماز، و همینطور احساس اینكه مذهب و دین از زندگی جداست و دین را عامل عقب ماندگی مي‌دانند و دیگری عدم توجه به نماز تنبلی و تن‌پروری مي‌باشد. و علل دیگر مسامحه و غفلت و همینطور عادت به ترك نماز مي‌باشد.
2- از عوامل دیگر، خانواده مي‌باشد كه خود ریشه متعددی دارد كه عبارت است از:
نبودن الگوی مناسب در منزل، نبودن جو معنوی در منزل، اعمال روش نادرست معنویات مي‌باشد.
3- از عوامل دیگر بی‌توجهی به نماز در نوجوانان و جوانان دوستان و همسالان مي‌باشد كه خود دلایل گوناگونی دارد كه عبارت است از:
دوست فاسد و بی‌نماز، دوستی با افراد متضاد مي‌باشد.
4- از عوامل دیگر بی توجهی به نماز جوانان و نوجوانان مربوط به اجتماع و محیط زندگی مي‌باشد كه عبارت است از:
اجتماع فاسد و محیط آلوده، محیط اثرگذار و جو غالب، وجود الگوهای نامناسب دینی و جامعه است.
با توجه به علل عدم گرایش جوانان به نماز، برای جذب آنها باید چه كرد. و چه اقداماتی را باید انجام داد كه در اینجا نقش والدین در گرایش جوانان به نماز بسیار حائز اهمیت مي‌باشد و به جای موعظه تكراری به اهمیت آن توجه داشته باشند و بعد نقش مربیان و مدیران مدارس كه در آموزش و پرورش نقش زیادی را در این زمینه به طرز مستقیم یا غیرمستقیم دارند و بعد وظایف الگوهای دینی و مبلغان شریعت و بعد نقش معاشران (دوستان) مي‌باشد چون نوجوان و جوان اسیر رفاقت است و این حالت در نوجوانی بسیار شدید است.
و بعد هم توجه به اصلاح جو و شرایط محیطی مي‌باشد چون شرایط و محیط فاسد و مسموم، زمینه ساز فساد است و محیط صالح و شایسته، زمینه ساز اصلاح و سعادت است.
پس چرا جوانان نسبت به نماز و مسجد بی‌رغبتی نشان مي‌دهند دلایل مختلفی دارد كه این دلایل بر مي‌گردد به خود نوجوانان و جوانان دوستان و اجتماع و جامعه كه هر كدامشان در این امر نقش موثری را ایفا مي‌كنند كه پیشنهاد مي‌شود برای جلوگیری از چنین مسئله‌ای، انس عادت به نماز در دوران كودكی به او داده شود، خانواده‌ها به برنامه مذهبی مانند اذان، دعا و تلاوت قرآن توجه نمایند ایجاد هماهنگی بین خانواده، مدرسه و اجتماع در این امر وجود داشته باشد و از مبلغان دینی كه بین مردم بسیار محبوب هستند استفاده شود و همینطور بهترین مكان‌ها برای برپایی نماز و دعا در نظر گرفته شود.
روش تحقیق در این مقاله روش اسنادی و كتابخانه‌ای بوده است
به امید آن روز كه، گام‌های موثری در این راه برداشته شود. 
 
 
نقش نهادهاي فرهنگي و اجتماعي در جذب جوانان و نوجوانان به نماز جماعت و مساجد
گودرز محمدي

يكي از نهادهاي انديشه‌ورز كه در تلاشند تا با اجراي برنامه‌هايي راهبردي و جذاب به جوانان و افراد جامعه انگيزه‌ي معنوي همراه با آرامش جسم و فكر را با نماز حاصل نمايند، دست‌اندركاران برگزاري سمينار نماز هستند اما همه آنچه كه امروز جامعه نيازمند آن است، برپايي سمينار نيست، چرا كه از يك دست صدايي مطلوب انعكاس نمي‌يابد. بنابراين جامعه و جوانان و نوجوانان نيازمند همتي جهادي از طرف همه نهادها و مسئولين هستند تا دوباره اخلاص‌ها و ايثارها را به ميدان عمل كشند و دست نياز به درگاه بي‌نياز بلند كنند و پيچ و خم‌ها را يكي بعد از ديگري براي تربيت ديني جوانان در بعد عبادت هموار نمايند.
مي‌طلبد در عصري كه كانون صميميت خانواده‌ها و جوامع بشري به دليل دوري از فضايل ارزشي متزلزل شده، الگوها و ارزش‌ها را با توجه به شرايط زماني و مكاني هنرمندانه به صحنه كشند و در باور جوانان و نوجوانان و والدين در فضايي حركت‌زا با جوشش فطري و تنوع بخشي و نشاط آفرين ايجاد نمايند و حماسه‌هاي معنوي، بكر و دست نخورده و رغبت آفرين به وجود آورند.
راهبرد اول :يكي از راهبردهاي محوري و ضروري والدين براي نزديك شدن به فرزندان برقراري ارتباط صميمي استفاده از نهضت قرآني محبت است، امواجي كه امروز در ميان پدران و مادران دچار پارزيت  شده و حوصله استفاده از اين كيمياي شفابخش را يا ندارند و يا به فراموشي سپرده‌اند و با تحكم امر و نهي، پند و نصيحت‌هاي تكراري را مبنا قرار داده‌اند.
راهبر دوم: نقش مسئولين نهادهاي فرهنگي و دست اندركاران نسبت به والدين، نوجوانان و جوانان و نونهالان در مدارس، مساجد و خانواده هاست، حضور عملي در مدارس، مساجد با داشتن برنامه‌هاي قابل درك و ممكن و مسرت بخش و الگو دهنده براساس اعتقاد و باورهاي مورد پذيرش و جلوه‌هاي زيباي ديني، و اين موضوع را جهت آگاهي‌دهي به عنوان يك نياز اورژانسي در وجود آنان روشن نمايند تا منورهاي بي‌فروغ هجمه فرهنگ فريبنده، داشته‌هاي معنوي و درخشان فرزندان اسلام و انقلاب را به يغما نبرد.
راهبرد سوم: مسئولين و دست اندركاران وزارت آموزش و پرورش، مديران اجرايي در آموزش و پرورش استانها و مناطق است. اگرچه هر انقلابي در سالهاي اوليه سرشار از موج‌ها و حركت‌هاي اعتقادي و ارزش آفرين است و شيب عزت بخشي و ايثارگري و ظهور اخلاص‌ها به سرعت مصونيت مي‌آفريند، اما بايد از وزراي آموزش و پرورش، مديران كل، مسئولين، مديران و مربيان و معلمين پرسيد كه آن اخلاصها، ايثارها و خستگي ناپذيري در دهه اول انقلاب در كدام تور مسافرتي يا فقر مادي به دام افتاد كه هر سال بنيان اعتقادي و معنوي فرزندان معصوم و بي‌گناه انقلاب مورد دست برد دشمن قرار مي‌گيرد و يغماي هويت جسمي و روحي آنان را دچار شك و شبهه مي‌كنند.
راهبرد چهارم: نقش رسانه‌ها در تجزيه و تحليل و اطلاع رساني و طرح شيوه هاي انگيزشي ديني و معنوي در جامعه و باور همه آحاد ملت است، چرا كه هيچ روزنه اي امروز از تيررس رسانه هاي ارتباط جمعي از طريق ماهواره، اينترنت و.... مصون نمانده چه بخواهيم و چه نخواهيم امواج فضا شكن بي‌اجازه وارد فرهنگ جامعه و خانواده و فكر افراد شده، لذا مسئوليت رسانه‌هاي داخلي در ارائه الگوسازي و الگودهي و معرفي آنان و پركردن خلاء‌ها چند برابر شده و نياز به بر جسته نمودن صحنه‌هاي زيباي معنوي جوانان و نوجوانان و نونهالان در جامعه با استفاده از شگردهاي مختلف، حضور در مدارس، مساجد، خيابان‌ها و تهيه سوژه‌هاي معنوي و الگوسازي و پخش و ثبت در رسانه‌ها و جامعه از اولويت خاص برخوردار دارد.
راهبرد پنجم: همگاني كردن حضور خبرنگاران بدون تشريفات و برنامه زمان بندي در دانشگاهها، مدارس، ادارات، سازمانها و نهادهاست، همچنين خلق ابتكارات جديد، حضور مستمر امام جمعه، فرماندار و مسئولين شهر در بين دانشجويان، دانش‌آموزان و ادارات به دور از تشريفات با برنامه‌هاي مدوّن و به تصوير كشيدن صحنه‌هاي زيباي معنوي افراد و نشر آن در جامعه  ضرورتي اجتناب‌ناپذير است.
راهبرد ششم: همتي همه جانبه را از اهالي نظام آموزش و پرورش مي‌طلبد آنانكه مسئول تغذيه فكري، اعتقادي و سياسي و اجتماعي دانش‌آموزان را به عهده دارند، نيازمند نهضتي مقدس، حماسه‌اي حسيني، و جاذبه اي علوي و روحيه انقلابي، عالمانه و عاقلانه منطبق بر شرايط زمان و عصر كنوني دارد تا اعتقادهاي غبار گرفته و مغفول مانده در پس لذتهاي كاذب را گردگيري نمايند، اگرچه جوانان و ملت خدا انديش ايران اسلامي اوج فتنه‌ها و موج توطئه‌ها و ترفندهاي بدخواهان را رسوا نمودند اما هيچ ملتي نبايد ساده انگاري كند و فكر نمايد كه قابل شكست و نفوذ نيست لذا بايد دستگاه تعليم و تربيت راههاي نفوذ و هجمه‌هاي پنهان و آشكار را كه در لفافه‌اي دلسوزانه و لذات چشم‌نواز  و آني را كشف و براي مردم تجزيه و تحليل كرده و  بصيرت و آگاهي آنان را آنچنان بالا ببرد تا در دام فريب بد خواهان نيفتد. همچنين معاونت پرورشي به تغذيه فكري، ذهني و احساسي مربيان بپردازد و اين خمودي و خموشي پنهان را كه در وجودشان لانه كرده به عزت، حماسه، مسئوليت پذيري، خلاقيت و نوآوري تبديل نمايد چون در حقيقت موتور  متحركه و جريان روح بخش، نشاط آفرين و عزت بخشي در مدارس مربيان تربيتي هستند.چون مربيان تنها مانده‌اند و از ناحيه معاونت‌هاي مختلف حمايت نشده اند انگيزه ي جهادي و حماسي و ايثارگري آنان دچار تزلزل گرديده  لذا بي‌توجهي به مربيان تربيتي كه پايگاه، تكيه گاه و سنگ صبور جوانان  و نوجوانان و نونهالان هستند اگر همچنان ادامه پيدا كند  در دراز  مدت خسارت‌هاي جبران ناپذيري وارد خواهد شد.
راهبرد هفتم: مسئوليت مضاعف دست‌اندركاران و برگزار كنندگان سمينار سالانه نماز است. آنانكه در برگيرنده افكار، نظرات، انديشه‌ها، ابتكارات و خلاقيت‌ها و نو آوري‌هايي هستند كه مي‌توانند براساس داشته‌ها و الگوهاي مختلف ارائه شده يك سازماندهي قابل قبول و مورد پذيرش همگان  را به نسل‌هاي متفاوت آينده منتقل نمايند و جاذبه‌هاي نماز، مساجد، دعا و تمام ساعات عمر بشري را به نمايش بگذارند. تحقيقي انگيزشي، رغبت‌آور، حال‌آفرين منطبق بر فطرت الهي را با استفاده از دستگاههاي ارتباط جمعي به ميدان عمل بكشانند.
نمايندگان خود در شهرهاي كوچك و بزرگ را انگيزه ببخشند تا در تشكل‌هاي مساجد، پايگاه‌هاي مقاومت، نماز جماعت‌ها، دعاها ، نماز جمعه‌ها با دست پر و فكر و انديشه‌اي ناب و خلاق  و تعامل و هماهنگي با ساير نهادها ميدان‌داري كنند و به توانمندسازي جوانان و نوجوانان و نونهالان در تمام ميادين آموزشي، درسي، ورزشي، سياسي، فرهنگي و اجتماعي عزت بخشي نمايند و تحسين و تقدير كنند، انس و الفت و صميميت برقرار كنند كه نقطه‌ي  سرخ در جمهوري اسلامي امروز و عصرهاي آينده تأسي به سيره پيامبران، امامان معصوم و علماي دين است، اما نه شكل و شيوه‌هاي كليشه‌اي و كاناليزه گذشته بلكه امروز براي تربيت ديني و ظهور ارزش‌هاي معنوي در جامعه و بين آحاد مردم و خانواده‌ها، داشتن برنامه‌ريزي، رفع نقصيه‌ها و موانع و نشاط بخشي بر دل فرزندان انقلاب و اميد آفريني در آنان براي آينده و نظارت سرور بخش و مخلصانه‌ي دست‌اندركاران در همراهي با جوانان و نوجوانان و نونهالان در مساجد و مدارس و.... با باوري حقيقي و تكليف مدارانه را طلب مي‌كند.
همچنين برآيند نقش شهدا، امام شهدا، جانبازان، آزادگان، رزمندگان، نخبگان، دلسوزان و همه كساني كه از افتخار شيعه بودن و ايراني بودن خود معجوني ساخته اند كه تاريخ تاريك ستم گذشته را درخشان و  به نمايش گذارند و تابلو هزار بعدي از فضيلتها، رشادتها، ايثارها و گذشت‌هاي آنان را به جهان عرضه نمايند تا تاريخ آينده و آيندگان گواهي دهند كه به فرموده‌ي  ستاره درخشان انقلاب، امام خميني(ره): امتي كه شهادت دارد اسارت ندارد.
 
نقش امام جماعت در جذب جوانان به نمازجماعت و مسجد

مجيد سوار

آئين اسلام، از بعد اجتماعى مهمى برخوردار است و با عنايت ‏به ‏بركات آثار وحدت و تجمع و يكپارچگى، در بسيارى از برنامه‏هايش ‏بر اين بعد، تكيه و تاكيد كرده است. برگزارى نمازهاى روزانه واجب نيز به صورت جماعت و گروهى، يكى از اين برنامه‏هاست. در اينجا به اهميت ‏«نماز جماعت‏» و آثار گوناگون آن اشاره‏ مى‏كنيم:
اهميت نماز جماعت: غير از آثار فردى و اجتماعى نماز جماعت (كه به آنها اشاره خواهد شد) پاداش‏هاى عظيمى براى آن بيان شده كه در اينجا به بعضى ازروايات، اشاره مى‏شود. از رسول خدا(ص) نقل شده كه: «من سمع النداء فلم يجبه من غيرعلة فلا صلاة له‏» (1)
آثار نماز جماعت: برپايى فريضه‏هاى دينى به صورت دسته جمعتى، غير از پاداش‏هاى فراوانى كه ياد شد، در زندگى فردى و اجتماعى امت مسلمان نيز، آثارمثبت و فراوانى دارد كه به برخى اشاره مى‏شود:
1- آثار معنوى:
بزرگترين اثر معنوى نماز جماعت، همان پاداش‏هاى الهى است كه گفته شد. روايت است كه شبى، على عليه السلام تا سحر به عبادت مشغول بود. چون صبح شد، نماز صبح را به تنهائى خواند و استراحت ‏كرد. رسول خدا(ص)كه آنحضرت را در جماعت صبح نديد، به خانه او رفت. حضرت فاطمه(ع) از شب زنده‏دارى على(ع) و عذر او از نيامدن به ‏مسجد سخن گفت. پيامبر فرمود: پاداشى كه بخاطر شركت نكردن در نماز جماعت صبح، از دست على(ع) رفت، بيش از پاداش عبادت تمام‏ شب است. (14) رسول خدا(ص) فرموده است: لان اصلى الصبح فى جماعة احب الى من ان اصلى ليلتى‏حتى اصبح (15)
 اگر نماز صبح را به جماعت ‏بخوانم، در نظرم محبوب‏تر از عبادت و شب زنده‏دارى تا صبح است.
آثار اخلاقى، تربيتى: در نماز جماعت، افراد در يك صف قرار مى‏گيرند و امتيازات موهوم صنفى، نژادى، زبانى، مالى و... كنار مى‏رود و صفا و صميميت و نوعدوستى در دلها زنده مى‏شود و مؤمنان، با ديدار يكديگر در صف‏ عبادت، احساس دلگرمى و قدرت و اميد مى‏كنند. نماز جماعت، عامل نظم و انضباط، صف‏بندى و وقت‏شناسى‏است. روحيه فردگرايى و انزوا و گوشه‏گيرى را از بين مى‏برد و نوعى مبارزه‏ با غرور و خودخواهى را در بردارد. نماز جماعت، «وحدت‏» در فتار، جهت، هدف و امام را مى‏آموزد و از آنجا كه بايد پرهيزكارترين و لايق‏ترين اشخاص، به امامت نماز بايستد، نوعى آموزش و الهام دهنده علم و تقوا و عدالت است.
امام جماعت:
 

در نماز جماعت، آنكه جلو مى‏ايستد و مردم به او اقتدا مى‏كنند، «امام‏» نام دارد. بعضى نيز به او«پيشوا» مى‏گويند. در نظام اجتماعى‏ سياسى اسلام، آنكه پيشوايى جمعى را به عهده دارد، بايد از يك سرى‏فضيلت‏ها و برترى‏ها برخوردار باشد، تا فضايل او، الهام‏بخش ديگران نيز باشد. در نماز جماعت نيز، پيشنماز، بايد در علم و عمل و تقوا و عدالت، برتر از ديگران باشد.
در حديث مى‏خوانيم: «فقدموا افضلكم‏» (22) و «فقدموا خياركم‏»، (23) يعنى با فضيلت‏ترين و بهترين خودتان را جلو بيندازيد و به او اقتدا كنيد.
عدالت را در كتب فقهى تعريف كرده‏اند. فقهاى گرانقدر، از جمله‏ حضرت امام خمينى(قدس سره) مى‏فرمايند: عدالت، يك حالت درونى است كه انسان را از ارتكاب گناهان‏ كبيره، و تكرار و اصرار نسبت‏ به گناهان صغيره باز دارد. (37) پاكى، تقوا، دورى از گناه، از نشانه‏هاى عدالت است. بنا به ‏اهميت اين صفت، در نظام اسلامى يكى از امتيازات به حساب آمده و در فقه اسلامى و قانونى اساسى، داشتن آن براى مسئولان بلند پايه و مشاغل حساس، شرط است و كارهاى مهم كشور و امور مردم، بايد به دست افراد عادل انجام گيرد.
راه شناخت عدالت: گرچه برخوردارى از عدالت، و داشتن ملكه ترك گناه، از اموردرونى افراد است، ولى با علائم و نشانه‏هايى كه در زندگى و عمل افراد بروز مى‏كند، مى‏توان به بود و نبود آن در افراد، پى برد. در روايات، برخى از اين علائم به چشم مى‏خورد و بعضى ملاك‏ها بيان شده كه با وجود آنها، مى‏توان كسى را عادل شمرد.
از امام صادق(ع) سؤال شد: عدالت انسان را از كجا بشناسيم؟
فرمود: همين كه كسى اهل حيا و عفت‏ باشد و در خوراك و گفتار و شهوت، خود را به گناه نيالايد، و از گناهان بزرگى مثل زنا، ربا، شراب، فرار از جنگ،...(كه مورد تهديد قرآن است) بپرهيزد، و جز در مواردى ‏كه عذر دارد، از شركت در جماعت مسلمين دورى نكند، چنين انسانى‏عادل است و تفتيش از عيوب او و غيبت او بر مردم حرام است... (40) در روايات ديگرى مى‏خوانيم:
به آنكس كه نمازهاى پنجگانه را به جماعت ‏بخواند، خوشبين باشيد و گواهى او را بپذيريد. (41) شايد آنچه را كه فقهاء، به عنوان‏ «حسن ظاهرى‏» در عدالت ‏بيان‏ مى‏كنند، همين باشد كه با حضورش در مراسم و جماعت مسلمين و نبودنش در مراكز فساد و گناه، مايه اعتماد مردم شود و او را از اين‏ طريق، انسان عادل و درست كارى بشناسند.
چرا بعضى به جماعت نمى‏روند؟
با همه پاداشها و آثارى كه براى نماز جماعت وجود دارد، برخى از اين فيض بزرگ محرومند و با تاسف، شاهديم كه بسيارى، به آن ‏بى‌اعتنا و كم رغبت‏اند و حتى در همسايگى مسجد به سر مى‏برند، ولى‏در جماعت مسلمين حاضر نمى‏شوند و مسجدها، گاهى به صورت ‏ناراحت كننده و دردآورى خلوت است.
علت‏ شركت نكردن افراد در نمازهاى جماعت، گوناگون است. بعضى واقعا عذر دارند و دليلشان پذيرفتنى است، ولى در بسيارى موارد، بهانه‏هايى پوچ، بيشتر نيست. مرورى به اينگونه دلايل و بهانه‏ها مى‏كنيم:
بعضى، از پاداشهاى نماز جماعت، غافلند.
برخى، از بدرفتارى برخى نمازگزاران در مسجد، به نماز جماعت‏ بى‌رغبت مى‏شوند.
بعضى، تنها بداخلاقى امام جماعت را، بهانه عدم شركت ‏خود قرار مى‏دهند و آنرا منافى با عدالت او به حساب مى‏آورند.
بعضى، بخاطر همفكر نبودن امام جماعت، با ديدگاههاى سياسى آنان ‏نسبت ‏به موضوعات و اشخاص و... از شركت در جماعت، دورى ‏مى‏كنند.
البته، صلاحيت‏هاى علمى و اخلاقى پيشنماز، و محيط گرم و آموزنده بودن مساجد، و برخورد شايسته و احترام‏آميز با شركت كنندگان در نماز، به خصوص با جوانان و نوجوانان، مى‏تواند سهم عمده‏اى در جذب‏آنان به مسجد، اين كانون وحدت و معنويت داشته باشد. سهم مسئولان فرهنگى، تبليغى و تربيتى كشور نيز در اين زمينه، مهم ‏است. اگر مربيان محترم و معلمان و پدران و مادران، خود در جماعت‏ها شركت كنند و در برابر شاگردان و فرزندان به نماز بايستند، يا به مساجد بروند، الهام بخش ديگران نيز خواهد بود. اگر مدارس، در كنار مساجد ساخته شود، براى حضور دانش‏آموزان‏ در نمازهاى جماعت، تسهيلى به حساب مى‏آيد.
 
 
بررسي راه‌هاي تقويت ارتباط و تعامل عوامل انساني مسجد در جذب جوانان به مساجد و نمازجماعت
محبوبه صديقي

به طور كلی همه مذاهب الهي و آسماني و بسياري از مكتب‌هاي بشري كه تكيه گاه اجتماعي داشته‌اند، انتخاب و تعيين مكاني را به عنوان يك پايگاه خاص جهت نیایش در انجام برنامه‌ها و مراسم مخصوص خود لازم دانسته و وجود آن را براي پيروان خود يك امرمسلم و ضروري تلقي  كرده و جزء اولين برنامه‌هاي خود  دانسته‌اند. درصورت نداشتن چنين پايگاهي خود را ضعيف و بي‌تكيه گاه و شكست خورده و پيروان خود را بدون تكيه گاه و پراكنده پنداشته‌اند. مسيحيان به كليسا يا كليسه و يهوديان به كنيسه يا كنيسا و زرتشتيان به آتشكده كه پرستشگاه آنان است، مي¬رفتند و گوشه گيران و زاهدان نصاري (راهبان) به صومعه و دراويش و متصوفه درمكاني به نام خانقاه ياخانقه گردهم جمع مي‌شدند.
در مساجد صدر اسلام  نیز، علاوه بر كتابت قرآن كریم كه با نظارت پیامبر(ص) انجام مي‌گرفت، احادیث تفسیری و تأویلی  و همچنین احادیثی كه در موارد گوناگون برای احكام فقهی، اجتماعی، سیاسی، نظامی و تاریخی و...بیان مي‌شد زیر نظر ایشان كتابت مي‌گردید.
بنابراین پیامبر(ص) در مسجد النبی، علوم اسلامی وقرآنی را همراه با علوم روز در حد توان ودانش آن روز مسلمین ارائه مي‌نمودند وبا این اقدام رسماً مسجد را به عنوان اوّلین دانشگاه اسلام معرّفی نمودند و مسجد همچنان هم در بعضی نقاط جهان در حد دانشگاه باقی مانده ویا دانشگاهی را در دل خود جای داده است.
نماز( نیایش) عامل مؤثری در معنویت بخشیدن به انسان در اجتماعات مي‌باشد. وی نیاز دارد در اجتماع به گونه‌ای باشد كه در مقابل ناهنجاریها توان ایستادگی را داشته باشد، چیزی كه برای آینده به عنوان یك چالش و آسیب مطرح شده، یعنی نمی توان با تكیه بر اصل پرهیز و دور بودن از ناهنجاریها سالم ماند؛ زیرا در جهان قدرت تكنولوژی و ارتباطات رسانه‌ای به سرعت در حال جهانی شدن فرهنگها پیش مي‌رود و انسانها در چنین فضایی عزت و هویت خویش را خواهند داشت كه به جای پرهیز، در خود، توانمندی و قدرتی را فراهم سازند كه بتوانند مصون بمانند و نماز چنین جایگاهی را برای انسان فراهم مي‌سازد و نیز باید بپذیریم كه دین یك نظام به هم پیوسته و مرتبط با یكدیگر است و لازم است برای تربیت انسان به همه جنبه‌های دینی پرداخته شود. همچنان كه ایمان مجموعه‌ای از علم، عمل و اخلاقیات است و در زندگی انسان عینیت پیدا كرده و باعث هويت ديني میگردد و این هویت رابطه ميان آدمي و دين را تبيين مي‌كند كه پيامد آن، احساس تعهد در قبال ارزش‌ها و باورهاي آن مكتب است.
اختلال در هويت ديني، سبب مي‌شود فرد نه بتواند ارزش‌هاي ديني گذشته خود را ارزيابي كند و نه صاحب ارزش‌هايي شود كه به كمك آنها بتواند آزادانه براي آينده طرح‌ريزي كند تا انگيزه‌اي براي گرايش به آن داشته باشد. بنابراين، دچار دلزدگي و بي‌تفاوتي و در نتیجه مسئوليت‌گريزي مي‌گردد كه هر كدام آثاری هستند كه سبب تضعيف باورهاي ديني، اختلال نظام ارزشي در عرصه ديني و در قالب‌هاي بي توجهي به فرمان‌هاي الهي، بي‌علاقگي نسبت به ارزش‌ها، اماكن مذهبی، مراسم‌ها و نمادهاي ديني بروز مي‌كند.
برخی عوامل ظهور ناهنجاري‌‌ و ناسازگاري‌های جوانان در جامعه و خانواده عبارتند از:  درك نكردن روحيه آنان، وجود الگوي نامناسب، تضاد در روش تربيتي، فاصله طبقاتي، كم توجهي خانواده‌ها، ناكارآمدي كانون‌هاي ديني، استفاده ابزاري از دين، كم توجهي به مشكلات آنان، تساهل و تسامح می‌باشند  به جهت وجود روح بي‌آلايش در جوانان، گرايش به عبادت و ارضاء نیاز فطری پرستش و از سوي ديگر به جهت انرژي و پتانسيل جسمي فراوان خواهان تحرك و جنب و جوش در آنان كه بايد از اين ناحيه دین سيراب شوند. بنابراين، برخی از آسیب‌ها از جمله وجود تعارض بین گفتار و رفتار انسانهایی كه عهده‌دار ترویج مسائل فرهنگی و یا عهده‌دار مدیریت یك جامعه مي‌باشند، بيان نامعقول از برخي مفاهيم ديني، عملي نشدن عدالت اجتماعي در سطح جامعه، توجه نكردن به نيازهاي اساسي جوانان، استفاده ابزاري از دين به دست برخي سياست بازان، بی‌توجهی به چهره‌های علمی، ادبی و هنری جوانان و عدم توجه در ایجاد رابطه بین تحوّلات درعرصه  فن آوری و اطّلاعات (دانش روز) و مساجد و كانون‌های دینی بطوریكه حس كنجكاوي و تنوع خواهي جوانان را سيراب نكند، این موارد موانعی هستند كه مي‌توانند آسیب‌های جدی برای ایجاد فاصله بین جوانان و مساجد  باشند.
كلید واژه: فطرت جوانان، مساجد، تمایلات جوانان، ارزشها، آسیبها
 
 
پرورش اخلاق و اخلاص در پرتو نماز

محبوبه ميري جهرمي
                                                                                        
نماز سبب پرورش فضايل اخلاقي و تكامل روحي و معنوي انسان است. محراب نماز نردبان صعود نمازگزار به آسمان پاكيها و پاك شدن از آلودگي هاي خاكي است، خروج از دنياي عناصر مادي و علائق خاكي و اولين گام در جهت عروج به آسمان پاكي‌ها و فضيلت‌ها مي‌باشد و نمازگزاران بدون نياز به هيچ واسطه و ابزاري خود را در برابر خدا مي‌بيند.
نماز تكيه گاه معنوي انسان در بحران‌هاي زندگي است.
نماز چكيده مكتب و نمودار اسلام و سرلوحه عبادت است.
نماز واسطه محكمي است كه تمام هستي انسان را به ملكوت هستي پيوند مي‌دهد.
تدبر و انديشه در اسرار نماز، همانند غواصي در اقيانوس ژرف و بيكراني است كه حاصل آن گوهره‌اي بي‌بديل اخلاص در تسليم و فروتني است. و پرورش روحيه مذهبي مناسب براي انتقال فرهنگ نماز را بايد از خانواده شروع كرد. بدون ترديد همه انسانها بطور فطري استعداد گرايش به نيايش دارند. اما آنچه بخصوص درباره نوجوانان مهم است. چگونگي روش‌هاي آموزش و نحوه ارائه انتقال اين ارزشهاست. كه بايد با استفاده از اصل الگوپذيري و همانندسازي (مانند همانندسازي با ستاره‌هاي تلويزيوني و ورزشي) اين اصل را در كودكان و نوجوانان و جوانان القاء كنيم. و اشكالات چگونگي كار خود در گذشته را جبران كنيم؛ و چالش‌هاي بوجود آمده را پر كنيم.

واژگان كليدی: تربيت دینی، تعلیم وتربیت، هويت ملی و دينی، ناهنجاريهای اجتماعی، نماز
 
تأثیر آموزش و پرورش در گرایش جوانان به نماز و مسجد

محسن موحدي

نظام آموزش و پرورش با در اختیار داشتن نیروی عظیم جامعه اعم از دانش آموزان، اولیاء و معلمان تاثیری به سزا در ایجاد گرایش جوانان به نماز ومسجد دارد. این پژوهش بصورت پیمایشی در جامعه 3000 نفري فرهنگيان شهر نجف آباد ودر نمونه اي به حجم 340 نفر در سال تحصيلي 1387-1386برای بررسی تاثیر نظام آموزش و پرورش و بویژه معلمان در گرایش جوانان به نماز و مسجد، انجام گرفته است. براین اساس سوالات مطرح شده در این تحقیق عبارتند از:
1- تاثیر فرهنگی نظام آموزش وپرورش در گرایش جوانان به نماز و مسجد چیست؟
در این سوال اثرات زیر مورد بررسی قرار گرفته‌اند: معرفي و شناساندن آثار نماز و حضور در مسجد و ترك آن به نسل جوان، شناسائی احساس روحیه ایثار وانفاق ناشی از نماز و حضور در مسجد در دانش‌آموزان، ارائه و معرفي جلوه‌هاي زيباي نماز و مسجد در دفاع مقدس به دانش آموزان، بررسي وتوضيح ديدگاه حضرت امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبري در مورد نماز و حضور در مسجد براي دانش آموزان، تشريح و توضيح نقش نماز و مسجد در حوادث تاریخی مانند عاشورا براي دانش آموزان.
یافته‌های تحقیق نشان مي‌دهد تاثیر بررسي و توضيح ديدگاه حضرت امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبري در مورد نماز و حضور در مسجد براي دانش آموزان، مهم‌ترین اثر فرهنگی آموزش و پرورش در گرایش جوانان به نماز و مسجد به حساب مي‌آید و در مجموع 84 درصد اعضای نمونه تاثیر فرهنگی آموزش و پرورش را در گرایش جوانان به نماز و مسجد، مهم و موثر مي‌دانند.
2- تاثیر آموزشی نظام آموزش و پرورش در گرایش جوانان به نماز و مسجد چیست؟
در این سوال اثرات زیر مورد بررسی قرار گرفته‌اند: تشويق و دعوت دانش آموزان به تحقيق وبررسي در كتب و مقالات مربوط به نماز و مسجد، تحليل و بررسی فرهنگ نماز و مسجد در طول تاريخ براي دانش آموزان، آموزش راه‌های رسیدن به ملاك‌ها و معیارهای نماز با حضور قلب، آموزش و معرفی عوامل گرایش به نماز و مسجد، برگزاری دوره‌های آموزشی فوق برنامه در جهت معرفی موانع گرایش به نماز و مسجد.
یافته‌های تحقیق نشان مي‌دهد تاثیر برگزاری دوره‌های آموزشی فوق برنامه در جهت معرفی موانع گرایش به نماز و مسجد، مهم‌ترین اثر آموزشی آموزش و پرورش در گرایش جوانان به نماز و مسجد به حساب می‌آید و در مجموع 78 درصد اعضای نمونه تاثیر آموزشی آموزش و پرورش را در گرایش جوانان به نماز و مسجد، مهم و موثر مي‌دانند.
 

3- تاثیر اجتماعی نظام آموزش و پرورش در گرایش جوانان به نماز و مسجد چیست؟
در این سوال اثرات زیر مورد بررسی قرار گرفته‌اند: ارائه دیدگاه جامعه شناختی از تاثیر فرهنگ نماز و مسجد به دانش آموزان، مواجه نمودن دانش آموزان با روحانیت و افراد موثر در اقامه نماز به عنوان نمادهای فرهنگ نماز و مسجد، بازدید و حضور در مساجد تاریخی كشور از نظر بعد مكانی فرهنگ نماز و مسجد، استفاده از هنرهای تجسمی و نمایشی در ترویج فرهنگ نماز و مسجد، تبیین آثار نماز ومسجد در زندگی فردی واجتماعی حال و آینده دانش آموزان
یافته‌های تحقیق نشان مي‌دهد تاثیر مواجه نمودن دانش آموزان با روحانیت و افراد موثر در اقامه نماز به عنوان نمادهای فرهنگ نماز و مسجد، مهم‌ترین اثر اجتماعی آموزش و پرورش در گرایش جوانان به نماز و مسجد به حساب مي‌آید و در مجموع 69 درصد اعضای نمونه تاثیر اجتماعی آموزش و پرورش را در گرایش جوانان به نماز و مسجد، مهم و موثر مي‌دانند.
بر این اساس در راستای یافته‌های این تحقیق پیشنهاد مي‌گردد:
معرفي و شناساندن آثار نماز و حضور در مسجد و ترك آن به نسل جوان به طرق مختلف اعم از كتب درسی، فعالیت‌های فوق برنامه و اجرای نمایش و...، شناسائی احساس روحیه ایثار و انفاق ناشی از نماز و حضور در مسجد در دانش آموزان با بكارگیری روش‌های علمی اعم از مشاهده، مصاحبه، پرسشنامه و...، ارائه و معرفي جلوه‌هاي زيباي نماز ومسجد در دفاع مقدس به دانش آموزان با استفاده از: خاطرات رزمندگان و فرماندهان دفاع مقدس، مقالات و كتب نوشته شده در مورد دفاع مقدس، يادنامه‌هاي شهدا، وصيتنامه‌هاي شهدا، بررسي و توضيح ديدگاه حضرت امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبري در مورد نماز و حضور در مسجد براي دانش آموزان با برگزاری مسابقات كتابخوانی، مقاله نویسی و...، تشريح نقش نماز و مسجد در حوادث تاریخی مانند عاشورا براي دانش آموزان جهت اطلاع از اهمیت بالای نماز در سیره پیامبر اعظم(ص) و ائمه اطهار(ع)، برگزاری دوره‌های آموزشی فوق برنامه در جهت معرفی موانع گرایش به نماز و مسجد بر اساس مبانی مطرح شده از سوی مقام معظم رهبری در مورد مسئله تهاجم فرهنگی، تشويق ودعوت دانش آموزان به تحقيق و بررسي در كتب و مقالات مربوط به نماز و مسجد به واسطه غنی سازی كتابخانه‌های مدارس ومراكز تحقیقاتی وابسته به وزارت آموزش و پرورش در زمینه نماز و مسجد و.....

 
 
جلوه‌ای از ظاهر و باطن نماز
محمد امين¬فرد

الفاظ، پدیده¬های طبیعی و افعال انسانی از دیدگاه قرآن و روایات دارای ظاهر و باطن هستند. برای مثال پیامبر اعظم(ص) در مورد قرآن فرموده¬اند: ظاهرش زیبا و باطنش عمیق است.
معنای ظاهری در الفاظ عبارت است از: معنای غیر غامض، دلالت مستقیم و مطابقی الفاظ. معنای باطنی الفاظ عبارت است از:معنای غامض و پوشیده در سطوح مختلف دلالت¬های لفظی؛ اعم از معناهای دوم مطرح شده در علم معانی، لوازم عقلی كلام، اهداف سخن، مفاهیم موافق و مخالف، تنقیح مناط قطعی، معنایی كه از الغاء خصوصیت از كلام به دست مي‌آید و...
بحث از معنای ظاهری و باطنی الفاظ، یك بحث زبان¬شناسی و معناشناسی است و جایگاه آن در قسمت مباحث الفاظ درعلم اصول فقه است.
معنای باطنی هرگز متناقض با ظاهر نیست؛ بلكه عمده راه دست¬یابی به باطن الفاظ، همان ظاهر الفاظ و گذر كردن قاعده¬مند از آن است. بشر عادی توانایی دستیابی به حداقل بخشی از معنای باطنی الفاظ را دارد هر چند كه در مورد متون مذهبی از جمله قرآن، سطوح عمیق‌تر از معانی باطنی، حتماً در اختیار پیامبر اعظم(ص) و ائمه اطهار(ع) است.
برخی منحرفان در طول تاریخ، از وجود معنای باطنی الفاظ و ادعای فهم آنها به¬ویژه در حوزه قرآن و شریعت سوءاستفاده‌های زیادی كرده‌اند.
پدیده¬های عالم نیز می¬توانند باطن داشته باشند برای مثال گاهی پدیده‌ی باران بصورت سیل ویرانگر ظاهر می¬شود در حالی كه ممكن است باطن آن رحمت و خیر باشد یا ممكن است باطن آن عذاب الهی باشد؛ و همینطور سایر پدیده‌های عالم...
بخشی از پدیده¬های عالم، افعال انسانی است كه به تعبیر قرآن مجید دارای ظاهر و باطن است. اهداف، آثار، ملاكات و...، می‌توانند از جمله باطن¬های یك فعل محسوب شوند. برای مثال: قرآن باطن غیبت كردن را خوردن گوشت مرده دانسته و باطن خوردن غیرمجاز و به ناحق ِمال یتیم و كتمان ما انزل الله را خوردن آتش معرفی كرده و در انعام 33 می¬فرماید: ای پیامبر آنهایی كه ترا تكذیب می¬كنند، از آنها ناراحت نباش (زیرا باطن كار آنها این است كه) آنها در واقع خدا را انكار می¬كنند.
ظاهر و باطن در هر سه حوزه‌ی الفاظ، پدیده‌های طبیعی و افعال انسانی باهم متناسب هستند یعنی در مبحث الفاظ، باطن از جنس معناست؛ ولی در پدیده¬ها و افعال، باطن از جنس موجودات خارجی است (نه معنا). در ضمن معنای باطنی، در الفاظ نباید در داخل كلام مذكور باشد ولی باطن افعال می¬تواند، در كلام مذكور افتد؛ برای مثال در زیارت جامعه آمده است كه: من اطاعكم فقد اطاع الله و من عصاكم فقد عصی‌الله و... و در این فقرات، جوابهای شرط در حكم باطن جملات شرط هستند. (یعنی باطن اطاعت از شما ائمه اطهار(ع)، اطاعت از الله است.)
نكته مهم دیگر این است كه معناهای باطنی در الفاظ هرگز به مثابه¬ی مشترك لفظی نیستند كه شبهه امتناع استعمال یك لفظ مفرد در آن واحد در چند معنا مطرح شود؛ زیرا معناهای باطنی و معنای ظاهری سطوح ذات تشكیك دلالت لفظ هستند و اراده همه یا اكثر آنها در آن واحد و در یك استعمال ممكن است.
پس از آشنایی اجمالی با معنا، وجود و اقسام باطن در الفاظ، پدیده¬ها و افعال آدمی، از باب تطبیق مفهوم عام بر مصادیق، به بیان جلوه¬ای از ظاهر و باطن نماز می¬پردازیم. همچنانكه مي‌توان این كار را در مورد حج، صوم، زكات، امر به معروف و نهی از منكر و... نیز انجام داد.
نمازگزار در اقامه نماز الفاظ و جملاتی بیان می¬كند كه همه¬ی آن جملات نورانی، دارای معنای ظاهری و معانی باطنی و به عبارت دیگر دارای لایه¬ها و سطوح مختلف معنایی هستند كه در تفاسیر مختلف قرآن به برخی از آنها اشاراتی رفته است كه این مختصر گنجایش بیان آن را ندارد و بخش مهمی از این معانی باطنی نماز در اختیار حضرات معصومین(ع) است.
   نماز به عنوان یك پدیده خارجی و فعل انسانی دارای ظاهرهایی است از جمله: زدودن لباس و بدن از نجاسات، مواجهه با قبله، ایستادن در محضر الهی، ذكر برخی اسماء و صفات خداوند، شهادت به یگانگی خدا و رسالت پیامبر، حمد و تسبیح الهی، یاد قیامت، هماهنگی ظاهری و پیروی از امام (در نماز جماعت) و...
و همین فعل بسیار مهم انسانی (نماز) باطن¬هایی نیز دارد از جمله: بازداشتن انسان از فحشا و منكر، مخالفت با شیطان، مبارزه با بت¬پرستی، عدم فراموشی فقرا، معراج و احساس حضور ویژه در محضر الهی، خوش برخوردی با دیگران، طهارت و پاكی معنوی، پوشاندن عورات باطنی و...
كلمات كلید¬ی: ظاهر، باطن، الفاظ، افعال، نماز.
 
 
مساجد جوان (مساجد نمونه كشور)
محمد بيستوني

1 ـ مساجد، مراكزى هستند كه مى‏توان از آنها به عنوان بهترين اماكن مقدس براى جذب مردم عموما و جذب جوانان خصوصاً استفاده كرد.
درباره اهميت مسجد احاديث فراوانى از طرق اهل بيت و اهل سنت رسيده است كه اهميت فوق‏العاده اين‏كار را نشان مى‏دهد. از جمله در حديثى از پيامبر نقل شده: (مَنْ اَسْرَجَ فى مَسْجِدَ سِراجا لَمْ تَزِلِ ‏الْمَلائِكَةُ وَ حَمَلَةِ ‏الْعَرْشِ يَسْتَغْفِرُونَ لَهُ مادام فى ذلك المسجد ضوئُهُ: (كسى كه چراغى در مسجدى برافروزد، فرشتگان و حاملان عرش الهى مادام كه نور آن چراغ در مسجد مى‏تابد براى او استغفار مى‏كنند).
ولى امروز آن‏چه بيشتر اهميّت دارد، عمران و آبادى معنوى مساجد است و به تعبير ديگر بيش از آن‏چه به ساختن مسجد اهميّــت مى‏دهيم بايد به ساختن افرادى ‏كه اهل مسجـد و پاسداران مسجد و حافظان آنند اهميت بدهيم.
چه افتخارى بالاتر از «خادم فرهنگى مساجــد بودن»، مگر نه اين است حضــرت ابراهيم عليه‏السلام اولين خادم واقعى مسجد بود و حضـرت مريــم مقــدس «عليهاالسلام» شرافــت و عــزّت خود را با خدمت در مسجد رقم زد.
مخصوصاً بايد توجه داشت، مسجد مركزى براى جوانان باايمان گردد، نه اين‏كه مركز بازنشستگان و از كارافتادگان شود. مسجد بايد كانونى براى فعّال‏ترين قشرهاى اجتماع باشد، نه مركز افراد بيكاره و بى‏حال و خواب‏آلوده‏ها.
اگر نظام مقدس اسلامى بخواهد به جُز مساجد، جوانان را در مكانهاى ديگرى سازماندهى‏كند، بايد هزينه‏هاى ايجادى فراوانى را صرف كند، اما بهره‏بردارى بهينه از مساجد براى‏ جذب جوانان ‏با هزينه بسيار جزئى، كاملا عملى ‏مى‏باشد، زيرا اولا مكــان و فضاى فعاليتهــاى ورزشــى، فرهنگــى، آموزشى و هنرى نوعا وجود دارد، ثانيا عده قابل توجهى فقط با فراخوان اذان و بــدون صـرف هيچگونه هزينــه‏اى حداقل روزى يكبار بــراى اقامه نمـاز جماعت در حدود /000/60 مسجد كشور، حضور مى‏يابند.
«مساجد جوان» مساجدى هستند كه به دليل اجراى طرح‏هاى جوان‏پسند كه نمونه‏هايى از آن تحت عنوان برنامه‏هاى 24 گانه در همين مقاله مورد بررسى قرار گرفته، مى‏توانند عامل جذب و سازماندهى و بكارگيرى جوانان عزيز در فعاليت‏هاى مسجد و متعاقبا به عنوان مركز معرفى ‏نيروهاى صالح، پل ارتباطى براى جذب اين‏ عزيزان در مشاغل اجتماعى، اقتصادى، فرهنگى و... باشند.
از طرف ديگر طرح مذكور كاملاً مردمى بوده و با تركيبى از امكانات مراكز رسمى (نظير مركز رسيدگى به مساجد و...)، كمكهــاى مردمى، نظير شهردارى‏ها و كمك‏هاى مالى افراد خيّر شهرداريها، اداره ارشاد اسلامى، سازمان تبليغات و اوقــاف، قابل اجـرا مى‏باشد.
2 ـ فهرست برنامه‏هاى 24 گانه جهت اجرا در مساجد جوان:
1/2 ـ توجه جدى به كتابخانه و نوارخانه مساجد مورد نظر و برگزارى دوره‏هاى سير مطالعاتى با استفاده از كتابهاى تفسيربيان، تفسير جوان، كتب‏ برگزيده و احكام‏شرعى موردنياز، نهج‏البلاغه و مجموعه‏آثار شهيد آية‏ اللّه‏ مطهرى(ره) و ساير كتب مصوب شورايعالى طرح.
2/2 ـ تشكيل گروههاى ورزشى از جوانان اصحاب مسجد و برگزارى مستمر مسابقات ورزشى.
3/2 ـ تنظيم سيستــم نور و صداى مسجــد موردنظر، براســاس استانداردهـاى علمى موجود.
4/2 ـ نصب تراكتها و پيامهاى تبليغاتى و فرهنگى كه دو روز قبـل از اعياد و وفيات و ايام اللّه‏ نصب مى‏شود و بلافاصله روز بعد جمع‏آورى مى‏گردد.
5/2 ـ تعييــن مؤذّن و تعقيب خــوان خوش صـدا، و در صــورت فقدان چنين افرادى استفاده‏از نوارهاى كاست اذان.
6/2 ـ ساخــت كفشدارى خارج از شبستــان، از جنس سنگ و استخدام كفشدار خوش خلق و خوش سيما جهت خدمــت به نمــازگـزاران.
7/2 ـ استفـاده از سجاده سراسرى از جنس پارچه جير سبز و شستشوى آن در هرسه ماه يكبار.
8/2 ـ استفاده از اسپرى‏هاى خوشبوكننده هوا قبل از شروع نمازهاى جماعت و مراسم مذهبى در فضاى صحن مسجد.
9/2 ـ تهيه ‏مُهر كربلاى مُعَلّى در جامُهـرى امين به تعداد كافى و تعويض آن در هر سال يكبار.
10/2 ـ غبارروبى و شستشوى ساليانه فرش‌هاى مسجـد مورد نظر در آغاز ماه رجب هر سال، جهت آمادگى هرچه بيشتــر مسجد براى برگــزارى ايام ويــژه سه ماه مبــارك رجب، شعبــان و رمضـان الكريم.
11/2 ـ قراردادن تعدادى دمپايى ‏با رنگ‏روشن به ‏منظور استفاده‏ نمازگزاران جهت تجديد وضو.
12/2 ـ توزيــع روزانــه شكــلات و اهــداء ماهيانــه جايــزه در ميان كودكان و نوجوانان زير سن تكليف كه در مسجــد نمــاز مى‏خوانند.
13/2 ـ رعايــت اصول بهداشتــى خصوصا در آبــدارخانه مسجــد و نظافت مستمــر وضوخانــه و سرويسهاى بهداشتى و نصب جاى مايع دستشويى و خشك‏كن برقى.
14/2 ـ جلوگيـرى از ورود مُتكـدّيان يا افـراد پريشان و نامرتب به صحـن مسجد به منظور پيشگيرى از آلودگى فرشها و فضاى مقدس‏مسجد و اختصاص محلى خارج از شبستان براى اقامه نماز اين قبيل افراد.
15/2 ـ ايجاد مكانى متناسب با امكانات مسجد تحت‏عنوان «كلبه بازى مسجد» براى ورزش و بازى بچه‏ها در زمانى كه والديــن آنها مشغـول خوانــدن نمـاز مى‏باشنــد و همچنيــن براى پُر كــردن اوقات فراغت نوجوانان محله مسجد.
16/2 ـ طراحــى و اجراى فضــاى سبز و گلكــارى با استفــاده از گياهــان چهارفصــل.
17/2 ـ اختصاص فضاى مناسبــى در بيرون مسجــد جهت پارك موتورسيكلــت و دوچرخه نمــازگزاران جــوان.
18/2 - تعييـن شهردار مسجد از ميان نوجوانان نمازگـزار جهت اجراى شـرح وظايف مقرر.
19/2 ـ روش نظافت سقف و ديوارهاى بلند مساجد.
20/2 ـ ايجــاد موزه و نمايشگــاه دايمى نمــاز در يكى از سالن‏هــا يا كتابخانــه مسجد.
21/2 ـ تشكيــل گروههاى ســرود، تواشيــح، قرائت و حفــظ و تفسير قــرآن در مسجد.
22/2 ـ قرار دادن نام مسجــد و فعاليت‌هــاى آن در شبكــه جهانى اينترنــت جهت ايجاد ارتباطات متقابل مسجد مذكـور با مساجد معتبر دنيا.
23/2 ـ راه‏انــدازى مركز خدمــات آموزشــى و رفاهــى مسجد (ويژه اصحاب مسجد).
24/2 ـ تأمين خانه عالِم براى امام جماعت مسجــد.
24/2 ـ روش نظافت سقف و ديوارهاى بلند مساجد.
3 - روش اجـراى طرح:
1/3 ـ اجراى طرح براساس قراردادى بين «شهردارى تهران» با مؤسسه خيريه مساجد جوان» با تأمين اعتبار از سوى شهردارى‏هــا به عهــده مؤسسه يــاد شــده مـى‏باشد.
2/3 ـ اطلاعــات اوليه در خصوص مساجــد از مبادى ذيربــط جمــع‏آورى خواهـد شد.
3/3 ـ مساجد مورد نظر بر اساس دستورالعمل «شرايط احراز مساجد جوان» كه توسط مؤسسه مساجد جوان تهيه مى‏شود، شناسايى خواهند شد.
4/3 ـ تثبيت نمودار تشكيلاتى مسجد و تعيين مسؤولين ذيربط خصوصا مسؤول آموزش مسجد، به منظور آموزش كليه دست‏اندركاران روش انس جوانان با مساجد براساس سرفصل‏هاى آموزشى و طرح درس مصوّب.
سه پاداش ويژه اهل مسجد در كلام امام صادق عليه‏السلام
قال امام صادق: «لا يَرْجَعُ صاحِبُ الْمَسْجِدِ بِاَقَلٍّ مِنْ اِحْدى ثَلاثِ خِصالٍ: اِمّادُعاءً يَدْعُوبِــهِ فَيَصْـرِفُ اللّهُ عَنْهُ بِـهِ بَلاءَ الدّنيا وَ اِمّا اَخٌ يَسْتَفيدُهُ فِى اللّهِ »
(يكى از توفيقات زير نصيب اهل مسجد مى‏شود: يا اين‏كه موفق به دعايى مى‏شود كه خداوند به بركت همان دعا او را به بهشت مى‏برد، يا اين‏كه دعايى مى‏كند كه خداوند به سبب آن بلاى دنيا را از وى دور كند و يا اين‏كه دوست و برادرى پيدا مى‏كند كه از او در مسير خدا استفاده مى‏كند).

بهداشت مساجد
«يا بَنى آدَمَ خُذُوا زينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ » (اى فرزندان آدم ! زينت خود را به هنگام رفتن به مسجد، با خود بردارد).
بهترين برداشتى كه مى‏توان از آيه فوق كرد اين است كه زيبايى و بهداشت مساجد از اهميت ويژه‏اى برخوردار است.
در روايــات وارد شده است كه به هنگــام رفتــن به نمــاز لباسهــاى نو و زيباى خود را بپوشيد.
و همچنين روايت شده است كه امام حسن وقتى به نماز برمى‏خاست بهترين لباسهاى خود را مى‏پوشيد، علت را جويا شدند، آن حضرت فرمود: « اِنَّ اللّهَ جَميلٌ يُحِبُّ الْجَمالَ فَاَتَجَمَّلُ‏ لِرَبّى وَ هُوَ يَقُولُ: خُذُوا زينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ، فَاُحِبُّ اَنْ اَلْبَسَ اَجْوَدَ ثِيابى» (خدا زيباست و زيبايى را دوست دارد. من براى خدايم خود را آراسته مى‏كنم، چون او مى‏گويد: زينت خود را نزد هر نمـازى به تن كنيــد و مـــن دوســت دارم كــه بهتــرين لبــاسم را بپوشــم).
منافع هشتگانه حضور در مساجد
در روايــات براى رفتـن به مسجد منافـع و بركاتى ذكر شده‏است از جمله: مولى اميرالمؤمنين على مى‏فرمايد: «مَنِ اخْتَلَفَ اِلَى الْمَسْجِدِ أصابَ اِحْدَى الثَّمانِ: اَخَا مُسْتَفادا فِى اللّهِ، اَوْ عِلْما مُسْتَطْرِفا اَوْ آيةً محْكَمَةً، اَوْ يَسْمَعُ كَلِمَةً تَدُلُّ عَلى هُـدىً، اَوْ رَحْمَةً مُنْتَظِرَةً، اَوْ كَلِمَةً تَرُدُّهُ عَنْ رَدى، اَوْ يَتْرُكُ ذَنْبا خَشْيَةً اَوْ حَياءً»   (كسى كه پيوسته به مسجد برود يكى از منافع هشتگانه نصيبش خواهد شد: برادران مفيد و با ارزشى پيدا مى‏كند، با علم و دانش تازه آشنا مى‏گردد، عقايد خود را با دليل و برهان محكم و استوار مى‏سازد، كلمات و سخنانى كه موجب هدايتش شود مى‏شنود، رحمت الهى شامل حالش مى‏گردد، پندهايى كه او را از فساد و گناه باز دارد مى‏شنود، به خاطر حياء و آبروى خويش ترك گناه مى‏نمايد، به خاطرترس الهى مرتكب خلافى نمى‏شود).
تعمير مساجد
«اِنّماَ يَعْمُرُ مَساجِدَ اللّهِ مَنْ ءَامَنَ بِاللّهِ وَ الْيَوْمِ الاْخِرِ وَ أَقَامَ الصَّلَوةَ وَ ءَاتَى‏الزَّكَوةَ وَ لَمْ‏يَخْشَ اِلاَّ اللّهَ فَعَسي اُولئِكَ اَن يَكُونُــوا مِنَ الْمُهْتَديــنَ»  (همانا مساجــد خدا را كسى آباد و تعميــر مى‏كند كه به خــدا و روز جزا ايمان آورده و نمــاز بپا دارد و زكــات بدهد و جز از خــدا نترسد، چنيــن گروهى ممكــن است هدايــت يابنــد).
ولى امروز آن‏چه بيشتر اهميّت دارد، عمران و آبادى معنوى مساجد است و به تعبير ديگر بيش از آن‏چه به ساختن مسجد اهميّــت مى‏دهيم بايد به ساختن افرادى كه اهل مسجد و پاسداران مسجد و حافظـان آنند اهميت بدهيم.
 
 
نقش امام جماعت در جذب جوانان به نماز جماعت و مسجد از منظر امام خميني (ره)
محمد ثمني

  با بررسي فرمايشات و سخنراني‌هاي حضرت امام خميني(ره) كه  از صحيفه بيست و يك جلدي ايشان برداشت گرديده، راهكارهاي مناسبي براي هرچه بهتر و موثر كردن نقش امام جماعت در جذب جوانان به مسجد و نماز جماعت را، از ديدگاه امام را به استحضار مي‌رسانیم. باشد كه انشاءالله مساجدي را شاهد باشيم، با حضور پررنگ جوانان پاك و باايمان كه از انفاس قدسي امامان جماعت وارسته و پرهيزگار جذب گشته‌اند.
مسجد مكان مقدسی است كه، دين مبين اسلام به آن ارزش فوق‌العاده‌اي گذاشته و داراي جايگاه خاصی است. آنچه از بررسي نقش مسجد در صدر اسلام بدست مي‌آيد، جامعيت مسجد در همه زمينه‌هاي عبادي سياسي، فرهنگي، آموزشي، نظامي، قضايي و... بوده است؛ در این باره حضرت امام می‌فرمایند: مسجد وقتى نماز در آن بر پا مى‏شده است تكليف معين مى‏كرده‏اند؛ جنگها از آنجا شالوده‏اش ريخته مى‏شده است؛ تدبير ممالك از آنجا، از مسجد شالوده‏اش ريخته مى‏شده است.... مسجد مسلمين در زمان رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلم و در زمان خلفايى كه بودند- هر جور بودند- مسجد مركز سياست اسلام بوده است.
محور همه برنامه‌های مسجد امامت و پيشوايي در آن است كه، به عنوان مهم‌ترين مسئله در ساختار و پيكره اين مكان مقدس مطرح است. اهميت اين موضوع در ساختار مسجد به اندازه‌اي است كه در زمان حضور پيامبر(ص) در مدينه، شخص ايشان عهده‌دار اداره مسجدالنبي (صلي‌الله عليه و آله) بود و در غياب حضرت(ص) امامت مسجدالنبي بر عهده كسي بود كه توسط آن بزرگوار معين مي‌شد. نظر به نقش مهم مسجد در ابعاد عبادي، سياسي، نظامي و اجتماعي، چه بسا وظيفه امام جماعت بسيار گسترده‌تر از يك نماز جماعت مي‌باشد. لذا لزوم  و احراز شايستگي امام جماعت در تمامي مراحل مورد تأكيد حضرت امام خميني(ره) قرار داشت. تا جایی كه حتي در مواردي شخصاً امام جماعت برخي از مساجد را انتخاب و معرفي مي‌كردند.
از طرف دیگر جوانان و دانشگاهیان كه باید در آینده مقدرات كشور را بر عهده بگیرند، باید تحت تربیت اسلام ناب محمدی قرار گیرند. و بهترین مكان برای این امر مسجد است. در حالی كه دشمن سعی بر جدایی روحانیت از جوانان داشته است.  لذا حضرت امام نصيحت به روحانیون نموده‌اند كه،  قدرت دانشگاهى و طبقه جوان را حفظ نمایند.  و در راستای این امر امام(ره) به بعضی نكات اشاره نموده‌اند.
يكي از مسئوليت هاي مهم امام جماعت، تبليغ دين است كه، اگر به نحوي شايسته انجام شود باعث پيشرفت اسلام و جامعه مي‌شود. ولي اگر به روش تبليغ دين توجه و براي آن مطالعه كافي انجام نشود باعث انحراف جوانان و جامعه مي‌شود. حضرت امام خميني(ره) درباره روش تبليغ دين در بيانات خود مي‌فرمايند: «شما هر چه مى‏توانيد جوانان را به مسجد دعوت كنيد. جريان دين اسلام را به آنها تلقين نماييد. مسجد مركز تبليغ است... مگر تبليغ عوض مى‏شود؟ تا حال هر نحوه به مردم تبليغ مى‏كرديد همان نحوه تبليغ نماييد. واقعيت را بايد به مردم رسانيد. شخص تبليغ‏كننده، ترس و واهمه نبايد داشته باشد.»
 واقعیت این است كه امام جماعت در مسجد با اعمال و كردار خویش بیشتر به تربیت جوانان مي‌پردازند تا با گفتار و نصیحت‌هایشان. پس یكی از راه‌های سالم‌سازی جوانان، توجه امام جماعت به خود و اصلاح خویش و تربیت نفس خویش است. در همين باب امام خمینی مي‌فرمايد: «اول كار اين است كه ما خودمان را تهذيب كنيم؛ به طورى كه ما وقتى كه اسم خودمان را «روحانى» گذاشتيم؛ الهى باشيم، روحانى باشيم.»
امام جماعت بايد خود را به عنوان همدم، راهگشا و دوست و مشكل گشاي نمازگزاران و مخصوصآً جوانان بيبيند نه خداي نكرده خود را سرور و ولي نعمت مردم بداند. در همين رابطه ايشان در جمع روحانيون تبريز مي‌فرمايند: «شما روحانى هستيد، روحانى بايد خدمتگزار ارواح مردم باشد؛ قلوب مردم را حفظ بكند. شماها مأموريد كه قلبهاى مردم را حفظ بكنيد.»
در زمینه سیاسی استقامت و هدایت هر مسجد و اهل مسجد به خصوص جوانان بستگي به امام جماعت آن دارد، چرا كه گاه عدم شايستگي او، موجب انحراف و دوري جماعتي از مسلمين از مسير حق مي‌شود. «الآن استقامت ملت با شما روحانيون است؛ يعنى خطابِ فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ. يك نهضت حاصل شده، استقامت لازم دارد. يك جمهورى اسلامى تحقق پيدا كرده، استقامت در مقابل او لازم است، بايد نگهش داريد؛ و همه اشخاصى كه با شما هستند هم به عهده شماست كه استقامتشان را حفظ كنيد. اهل مسجديد، اهل مسجد را. امام جماعتيد، اهل مسجد را بايد استقامتشان را حفظ كنيد.»
از مسائل دیگری كه از نظر امام برای رونق مساجد لازم است، عدم اختلاف و نزاع میان روحانیون است. زیرا ممكن است موجب اين بشود كه مردم از روحانيت قدرى سرخورده بشوند و جوانان تحت تاثیر قرار گیرند. 
برای جذب جوانان به مساجد باید روحانیت وجهه‌ی خوبی از اسلام به آنها نشان دهند. لذا آبروی اسلام در گرو آبروی روحانیت است. ايشان در سخنراني مسجد فيضيه قم درسال 58 مي‌فرمايند: «من به آقايان روحانيين هم كراراً گفته‏ام، حالا هم عرض مى‏كنم كه اولاً مسئوليت شما زياد است، مسئوليت بزرگى به عهده شماست. اين ملت كه همه دارند مى‏گويند نايب الامام و نايب پيغمبر اگر خداى نخواسته از شما يك انحرافى ببينند؛ اين روحانيت را مى‏شكنند. روحانيت اگر شكسته بشود، اسلام شكسته شده است. روحانيت، اسلام را نگه داشته؛ اگر اين شكسته بشود، اسلام شكسته مى‏شود.»
به طور خلاصه مي‌توان گفت از نظر امام خمینی برای جذب جوانان به مسجد، امام جماعت باید مهذب بوده و واقعا روحانی و الهی باشد. باید در حفظ جوانان به وسیله ی تبلیغ بكوشد، مسیر حق را به آنها نشان دهد و آنها را از خود دور ننماید. امامان جماعت باید از نزاع و اختلاف دور باشند، تا مردم از روحانیت و جمهوری اسلامی ناامید نشوند. ایشان باید متوجه باشند كه، مسئولیت بزرگی بر عهده دارند و آبروی اسلام در دست روحانیت است. و در نهایت بایستی خود را خدمتگزار ارواح و قلوب مردم بدانند.
 
آسيب شناسي حضور جوانان در مسجد

محمدحسين شفيعي - صديقه چوپان¬وفا

جوانان به عنوان آينده‌سازان جامعه اسلامي از بزرگ‌ترين سرمايه‌هاي اين كشور به شمار مي‌روند و تلاش در جهت توسعه آگاهي‌هاي ديني آنان از اهميت به‌سزايي برخوردار است. اگر ميزان معرفت جوانان به آموزه‌هاي ديني و زلال معارف دين از رشد و نمو مطلوبي بهره‌مند باشد، شخصيت ديني آنان به گونه‌اي شايسته شكل خواهد گرفت و هنگام ورود به جامعه اسلامي تاثير به‌سزايي در آن جامعه پديد خواهند آورد، اما اگر خداي ناكرده از تربيت لازم برخوردار نباشند زمينه اصلاح جامعه فراهم نخواهد شد. يكي از مكان‌هايي كه مي‌تواند شخصيت جوان را مطابق آموزه‌هاي ديني بارور سازد و روح خداجويي و عدالت‌خواهي را در اعماق وجود آنان ريشه‌دار سازد مسجد مي‌باشد، كه كانون انسان‌سازي است. پس لازم است راهكارهاي جذب جوانان  و آسيب‌شناسي حضور آن‌ها در مساجد شناسايي شود و مورد اهتمام قرار گيرد تا رفته رفته زمينه‌هاي حضور فعال‌تر جوانان در مساجد فراهم شود.
آنچه در مسير جذب جوانان به مساجد بيش از هر چيز ديگر حائز اهميت مي‌باشد شناخت روحيات جوانان و سنجش نياز‌هاي آنان است. برنامه‌ريزان فرهنگي مخصوصاً در حوزه فرهنگ ديني بايد به تناسب شرايط محلي هر استان روحيات جوانان را مورد مطالعه قرار داده و با اعزام كارشناسان، نيازهاي آنان را در حوزه فرهنگ ديني مورد عنايت جدي قرار دهند. انتظارات آنان را به منظور مشاركت در فعاليت‌هاي فرهنگي مساجد با جديت هرچه تمام‌تر دنبال كنند. از آنان بخواهند در‌باره  مسجد هر چه مي‌دانند عنوان كنند و علت حضور يا عدم حضورشان در مساجد را بازگو كنند. در اين صورت بسياري از واقعيت‌ها كه در ذهن آنها نقش بسته است آشكار خواهد شد و با اين تمهيدات و مقدمه‌چيني‌ها مي‌توان اقدام‌هاي بعدي را پيگيري كرد‌.
مهم‏ترين عوامل ايجاد پيوند ميان مسجد و جوان عبارتند از: ارتباط عاطفى بين خانه و مسجد، ارتباط عاطفى بين مدرسه و مسجد، ارتباط عاطفى بين مسجد و جوان كه براي ايجاد اين پيوند‌ها نيازمند همدلي با جوانان هستيم. جوان به حكم جوان بودن در معرض خطا و لغزش است. پس بر ماست كه با شيوه‌هاي برخورد درست از لغزش آن‌ها جلوگيري كنيم و با درك ذهن و ضمير جوان راه درست را به او نشان دهيم، همدلي كردن با نصيحت كردن متفاوت است. در اداره مساجد از نيروهاي جوان استفاده كنيم و راه‌هاي پيشرفت جوانان را فراهم نماييم. مگر نه اين كه در دوران انقلاب و هشت سال دفاع مقدس از نيروي جوان استفاده  بهينه گرديد و جوانان با حضور فعال  در مساجد در كنار روحانيون، به دفاع از ميهن و كيان خويش برخاستند. در اين رابطه لازم است تحولى در سيستم مديريتى مساجد به وقوع پيوندد و فرهنگ جوان گرايى در اداره مساجد نهادينه گردد و جوانان در كنار سالمندان در هيئت امناى مساجد راه يابند. علاوه بر اين لازم است تا محيط فيزيكي مسجد را نيز متناسب با روحيات جوانان قرار دهيم تا جوان بتواند حرف دل خويش را در مسجد بيان كند. بايد ميان گفتار و عمل ما تناقض وجود نداشته باشد.
در مقاله‌اي كه چكيده آن را پيش روي داريم ابتدا به ارتباطات عاطفي جوان باخانه، مسجد،مدرسه توجه شده سپس در ادامه، شيوه‌ي درست همدلي با جوان بيان شده است و بهبود روش‌هاي پيام‌رسانى ديني وعمل گرايي، رفع نيازهاي فكري و معنوي از ديگر مسائل مطرح شده در اين مقاله مي‌باشد كه اميدواريم توانسته باشيم گامي مؤثر در جهت تعليم و تربيت نسل نوجوان و جوان برداشته باشيم.
و من ا...التوفيق

 
 
تأثیر ادبیات در جذب جوانان به نماز
محمدحسين وحداني

در نمــازم خـم ابـروی تو با یاد آمد
حالتی رفت كه محراب به فریاد آمد. (حافظ)
در روزگار معاصر، بن بست‌های جدیدی پیش روی انسان گشوده شده است؛ بن بست‌هایی كه انتهای آن، دیوارهای سر به فلك كشیده‌ی بی‌هویّتی، تنهایی و پوچ‌گرایی است و در افق‌های آن، خورشیدهای یخ زده طلوع مي‌كند!
تنها چیزی كه انسان و به طور خاص، جوانان را از این بحران نجات مي‌دهد، روی آوردن به خویشتنِ گمشده‌ی خویش است، معرفت و شناخت معبودی كه عشق و محبّت او نه تنها انسان را از بن بست‌های عالم مُلك نجات مي‌دهد، بلكه پر و بالی به او مي‌دهد كه اوج حریم ملكوت را در نوردد و پس از فنای در دوست، باقیِ به او شود.
نماز، برترین و زیباترین وسیله‌ای است كه وقتی رنگ و بوی معرفت و عشق گرفت، انسان را از گناه بازی دارد، یاد خدا را در دل او جاری مي‌كند، مدیریّت زمان را در دست او قرار مي‌دهد، او را در برابر شبیخون های فرهنگی، عقیدتی و... نفوذ ناپذیر مي‌كند و در نهایت او را به آرامش قلبی و كمال مي‌رساند.
یكی از مهم ترین كوتاهی‌ها در جذب جوانان به مسجد و نماز، عدم استفاده از زبان تأثیرگذار هنر است.
جوان امروز نیازمند تلنگری هنری است تا اورا به فطرت پاك خود بازگرداند؛ شوق اورا برانگیزاند تا در نماز، دست نیاز به سوی معشوقی دراز كند كه پایا و مانا است، نه آنچه در بمباران‌های فرهنگی- سیاسی از سوی كشورهای غربی، به عنوان ارزش و هدف زندگی به او عرضه مي‌شود.          
بسیاری از این تلنگرها و جلوه‌های شوق بر انگیز نماز، در آیینه ی ادبیات غنی فارسی موج مي‌زند. شاعران، عارفان و اندیشمندان بزرگی چون: حافظ، مولوی، عطّار، شیخ بهایی، سعدی، سهراب سپهری و...، هر یك فراخور حال خویش، پس از رسیدن به معرفت الهی، تصویرهای شیرینی از نماز، به زبان شعر نقّاشی كرده اند. این تصویر‌ها كه بیشتر آن بر گرفته از آیات قرآن كریم و احادیث امامان بزرگوار ما است، مي‌تواند برانگیزاننده‌ی شوق وصال در دل‌های مشتاق و پریشان انسان‌ها، بخصوص جوانان باشد.
نگارنده نیز در این نوشتار كوتاه، فراخور حال خویش به این موضوع پرداخته و از سي¬ويك منبع معتبر بهره جسته است.  
 كلید واژه¬ها: مسجد، نماز، جوانان، ادبیات.
 
 
نقش مسجد در جذب جوانان و استحكام پیوند خانه و مدرسه
محمدرضا نگارستاني - خاتون گرگاني¬نژاد
بهترین جا برای تحقق تربیت دینی و اسلامی فرزندان ما مسجد است، زیرا مسجد مكان انسان سازی است. لذا از مهم‌ترین كاركردهای مسجد ایجاد حیات معنوی و همبستگی اجتماعی است. یكی از مشكلاتی كه نظام تعلیم و تربیت ما با آن مواجه است نبودن رابطه‌ی مناسب و مستحكم بین خانه و مدرسه است. توجه به الگوپذیری دانش آموزان عامل مهمی است كه باید اثرات آن را در خانه و مدرسه جستجو كرد. مسجد می-تواند بین خانه و مدرسه پلی برقرارسازد كه الگوهای این دو در مسجد گرد هم آمده به خوبی نسل جوان ما را كه دارای روحیه‌ی لطیف و ضربه‌پذیر هستند را به خوبی هدایت كند. حال اینجاست كه مسجد مي‌تواند به عنوان یك مكان مذهبی جایگاهی باشد كه معلمین، بچه‌ها را دراین مكان به مسائل دینی علاقمند سازد. البته همه‌ی مدارس در كنار مساجد قرار ندارند. اینجاست كه نمازخانه‌ی مدرسه می¬تواند حكم مسجدی زیبا را در ذهن بچه‌ها تداعی كند. همكاری والدین و معلمین در زمانیكه شیوه‌های تدریس پیشرفته شده، افزایش یافته، چه خوب است این همكاری تنها در زمینه‌ی درسی و آموزشی نباشد. بلكه تربیت دینی و مذهبی نیز سرلوحه‌ی كار باشد. امروزه همان اندازه كه رابطه‌ی خانه با مسجد ضرورت دارد مدرسه هم به مسجد نیاز دارد.
مهمترین نتایجی كه از پیوند بین خانه، مدرسه و مسجد عاید مي‌شود عبارتند از: پیوند میان خانه، مدرسه و مسجد، مقطعی و منحصر به شرایط و زمان خاص نیست بلكه كاری است مستمر مداوم و جاودانه: برای تحكیم رابطه‌ی سه‌گانه نیازمند برنامه‌ای دقیق، سنجیده هستیم چراكه شرایط زمانی و مكانی دائماً در حال تغییر و تحول است و هر زمان و مكانی مقتضیات خاص خود را به همراه دارد. دشمن در كمین جوانان و ارزش‌های دینی آنهاست و سعی در نابودی آنان دارد: پیوند دادن مسجد با مدرسه چون در یك حركت اجتماعی و گروهی انجام مي‌گیرد كار عمیق و پیچیده‌ای است لذا تنها با چندبار بردن دانش آموزان به مسجد و حضور فیزیكی نمی‌توان به نتیجه‌ی مطلوب و رضایت بخش دست پیدا كرد.
موانع جذب جوانان به مسجد 1-دوستان ناباب و معاشران ناصالح 2-آلوده بودن جوّ عمومى حاكم بر جامعه و محيط ناامن فكرى و فرهنگى براى جوانان 3-كم رنگ شدن تدريجى معنويت در جامعه4- كم رویی وخجالتی بودن 5-عدم حضور والدین در مساجد 6- الگوگیری جوانان از بعضی از هم سن و سالان خود كه از رفتن به مكان‌های مذهبی خودداری مي‌كنند. 7-نداشتن پوشش درست و فقر اقتصادی 8-ترس و اضطراب 9-حضور كم رنگ معلمین و مربیان مدارس در مساجد10-افراط و تفریط والدین و مربیان دررابطه با نماز‍. 11-به كاربردن زورواجبار برای خواندن نماز12-عدم استفاده و به كارگیری شیوه‌های مناسب جذب جوانان به نماز.13-توجه بیش از اندازه به بعضی از بچه‌ها و عدم توجه به بعضی دیگر. 14-كمبود نمازخانه و محیط‌های مناسب جهت برپایی15-عدم استفاده از تكنولوژی و فناوری‌های روزجهت علاقه‌مند كردن دانش آموزان به نماز .
راه كارهای برای جذب جوانان به مسجد:1-شناخت صحیح و دقیق یا نگرش سیستمی به جوان2-شناخت موانع و عوامل دفع؛ پیش‌بینی و پیش‌گیری 3-شناخت ابزارها و عوامل جذب؛ استفاده صحیح ازامكانات. 4- نگرش سازی و باز مهندسی ذهن؛ نگرش‌های خرد و جزئی5-تعریف وتبیین راهبردهای ضروری؛ تعیین اهداف و چشم انداز 6- تعیین روش و برنامه‌ریزی و تبیین دستور كارها 7 - استفاده از فناوری‌های به روز شده برای آموزش و جذب جوانان به نماز.8- حضور یافتن والدین و اهمیت دادن آنها به نماز.9- توجه به همه‌ی دانش آموزان به صورت یكسان و واگذاری مسئولیت¬های مذهبی مناسب به آنها.10 تشویق و به كار بردن شیوه‌های تشویقی مناسب جهت علاقه‌مند كردن دانش آموزان به نماز.11-آموزش مهارت‌های زندگی به جوانان و شكوفا ساختن استعدادهای آنها و بالابردن روحیه‌ی اعتماد به نفس،12-توجه بیشتر به موضوعات پرورشی،13- پرهیز از روش‌های افراطی و پرهیز از بی‌تفاوتی به نماز،4- ساخت و نمایش فیلم‌های آموزشی در رابطه با نماز.14- برگزاری نماز جماعت در مدارس به صورت اختیاری و نه اجباری و به كاربردن روش‌های تشویقی 15-برگزاری زنگ نماز در مساجد محله.6 -  حضور دبیران مدرسه در صفوف نماز جماعت بچه‌ها.17- توجه بیشتر به برگزاری مراسم جشن تكلیف، طوری كه شیرینی این روز برای همیشه در ذهن بچه‌ها بماند. 18-ارتباط تنگاتنگ بین مدرسه، مسجد و خانواده‌ها كه در این ارتباط بچه‌ها مربیان و روحانیون مساجد به عنوان اركان اصلی آموزش و پرورش مسائل دینی و مذهبی شركت نمایند.
نتیجه‌گیری: اگر بچه‌های ما مذهبی باشد ولی در خانواده بی‌مذهب و بی‌اعتنا به مسائل مذهبی مسلماً بچه‌ها دچار دوگانگی شخصیت مي‌شوند. همانگونه كه اگر علم آموخته شده در مدارس همراه با اخلاق و تربیت مذهبی نباشد هم گاهی سر به ناكجاآباد مي‌زند. فایده‌ای كه ندارد هیچ بلكه زیان‌های بی‌شمار نیز به بار مي‌آورد. از مسجد نیز نمی‌توان توقع داشت كه فقط با صرف آموزش مسائل دینی، فرزندان ما را به خوبی تربیت نماید. بلكه با ارتباط صحیح و سازنده بین خانه، مدرسه و مسجد است كه مي‌توان فرزندانی با خدا، نماز خوان و اندیشمند داشت. لذا باید سعی نماییم كه مشكلات و موانعی كه مانع بر قراری این ارتباط مي‌باشند را شناسایی و در برطرف كردن آنها اقدام نماییم. آنوقت است كه همگان مسجد و نماز را راه سعادت خود مي‌داند. باید نگرشمان به فرزندانمان  نگرشی مثبت و سیستماتیك باشد. باید روحیات آنها را شناخت. و با احترام گذاشتن به عقاید ونظرات آنها سعی در تربیت صحیح آنها نمود. آموزش مسائل دینی را از خانه شروع كرد، در مدرسه تداوم بخشید و در مسجد نیز آنها را بارور و به نتیجه برسانیم و با دیدی واقع بینانه موانع و مشكلات پیش روی دوست شدن بچه‌هایمان به مسجد و مذهب را شناسایی كرد و به صورت علمی به دنبال راه چاره باشیم. افراط و تفریط را كنار بگذاریم، اجبار و سلطه را، جایگزین اختیار و تعقل كنیم. ابتدا خود عمل كننده‌ی مسائل دینی و مذهبی باشیم سپس فرزندانمان را به سوی نماز، دین و مذهب فرا خوانیم.
 
 
نقش نهادهای فرهنگی در جذب جوانان به مسجد

محمدعلي جعفرپور - گلتاج جلالي قره¬تپه

عقل و وجدان آدمی بر لزوم سپاسگزاری از كسی كه خیری به انسان رسانده و یا نعمتی به او داده است تاكید دارد. بنابراین شكرگزاری از خداوند بخشنده نعمتها از اوجب واجبات برای انسانها و مخصوصا معتقدان به مكاتب آسمانی است. و نماز عالیترین و زیباترین و رساترین سپاسها از پروردگار متعال است.
در حدیث جالب و هشدار دهنده‌ای كه از امام سجاد(ع) نقل شده، آمده است كه مبغوض‌ترین مردم نزد خداوند كسی است كه به اعمال و رفتار امام و پیشوا و رهبر و اسوه خود اقتدا نكند.
اینها همه گویای نقش پر اثر و با اهمیت سرمشق‌گیری از الگوها و اسوه‌ها در زندگی بشر است.
ما نیز مي‌توانیم به عنوان بهترین راه جذب مردم و مخصوصاً جوانان و نوجوانان به سوی نماز از بیان لطافتها و ظرافتهایی كه از نمازهای پیغمبر اكرم(ص) و ائمه اطهار(ع) و اصحاب و الاتبارشان رضوان الله علیهم و علمای بزرگوار علیهم الرحمه بهره زیاد و موثری ببریم.
آنگونه كه ما تحقیق كرده‌ایم و تجربه عملی نیز داریم، یكی از موانع جذب جوانان به سوی نماز و نیز مساجد و نمازهای جماعت، ملال آور بودن بعضی از جماعات و طولانی بودن آنهاست. در حالی كه هر مقدار نماز جماعتی مختصرتر و كوتاهتر بجا آورده شود، جاذبه بیشتری برای همه مردم و مخصوصا جوانها دارد.
و ما بكم من نعمه فمن الله. یعنی آنچه از خیر و خوبی و نعمت به شما رسیده همه از ناحیه خداوند است. از سوی دیگر علاوه بر آنكه خداوند متعال در قرآن مجید یكی از عوامل ازدیاد نعمتها را شكرگزاری و سپاس از آنها دانسته و كفران و ناسپاسی نعمتها موجب سلب و یا كم اثر و بی‌بركت بودن آنها معرفی كرده و مي‌فرماید: لئن شكرتم لازیدنكم و لئن كفرتم ان عذابی لشدید.
جوانها چون كمتر به مادیات و ظواهر طبیعی آلوده شده اند بسیار زودتر از دیگران مي‌توانند به سالم‌سازی فطرت خویش بپردازند. پس باید به هر وسیله ممكن سعی شود تا مومنان و مخصوصا جوانان جامعه ابتدا به سوی معنویات سوق داده شوند و اشتیاق به معنویات در آنها زنده شود آنگاه با ذكر آثار و فواید معنوی نماز آنان را به سوی این عبادت بی‌نظیر معنوی مشتاق و علاقه‌مند نمود.
راههای سوق دادن به معنویات عبارت است از:
بیان حقایق و بواطن عالم وجود، تبیین فطرت پاك خواجوی انسان، اشاره به اذتهای معنوی و نتایج آن
بالاخره بیان آثار معنوی نماز مانند اینكه: نماز موجب روشنی چشم رسول خدا صلی الله علیه و آله بود. نماز انسان را به خدا نزدیك مي‌كند. نمازبهترین عبادت است. نماز ستون استواری ایمان است. نماز باعث دوری انسان از فحشا و منكر و گناه و نافرمانی خداوند است. نماز كفاره گناهان گذشته است و اینكه خشوع در نماز دارای آثار ارزشمندی مي‌باشد.... این امر به عنوان یكی از اصول مهم تربیتی مورد توجه خاص تمامی ادیان و مذاهب و مكاتب مطرح است.
یكی از طرق موثر در جذب جوانان و نوجوانان به نماز تهیه و پخش فیلمها و سریال و نمایشنامه های جالب پربار و جذاب است. مثلا مي‌توان یك سری میان پرده های كوتاه و جالب درباره نماز و آداب و احكام آن از روی داستانهای موجود تاریخی و یا داستانهای ابداعی تهیه نمود و در ساعات حساس و پر بیننده پخش كرد اگر چه دارای هزینه بسیار باشد و سرمایه گذاری لازم داشته باشد.
مناسب است ستاد طرح اقامه نماز با همكاری وزارت آموزش و پرورش و سازمان تبلیغات اسلامی در ایام تعطیلی مدارس بع تشكیل اردوهای نماز توجه خاصی مبذول دارد تا ضمن فراهم آوردن وسائل و امكانات تفریحی برای نوجوانان و جوانان به عناوین مختلف انگیزه و علاقه به نماز را در آنان ایجاد نماید. طرح و انجام مسابقات در مورد نماز بسیار مفید و پرتاثیر خواهد بود.
از طریق مطبوعات، صدا و سیما، نشر كتاب و... باعث مي‌گردد كه فضای عمومی جامعه، نماز را به عنوان یك اصل همیشگی و پایدار بخشی از فرهنگ عمومی مطرح نماید. در صورتی كه طرحهای مربوط به آموزش فلسفه نماز با مشاركت مستقیم نوجوانان انجام پذیرد، اطمینان بیشتری از نتایج حاصل مي‌گردد.
پدر و مادر به عنوان اولین الگوهای كودك علاوه بر آموزش عملی نماز او را با فلسفه نماز آشنا مي‌سازد. مدرسه را به دلیل دارا بودن فضای مطلوب برای آموزش مفاهیم مي‌توان بهترین مكان برای تعلیم فلسفه نماز دانست. به دلیل گذران بیشترین زمان دوره نوجوانی در مدرسه ضرورت بیشتری در برنامه‌ریزی و آموزش فلسفه نماز احساس مي‌گردد. از آنجا كه تعلیم فلسفه نماز را نمی‌توان وظیفه عده و یا مجموعه خاصی دانست به نظر مي‌رسد هریك از عوامل موثر در تربیت نوجوانان اعم از خانه، مدرسه و یا محیط‌های مذهبی (مانند مساجد) مي‌تواند تا حدی به آموزش فلسفه نماز بپردازد.

 
 
آسيب شناسي فرهنگي مساجد
محمدمهدي رادمند

شناخت آسيب‌هاي فرهنگي مساجد مي‌تواند مانع از سرد شدن روابط جوانان با مساجد و نهايتاً عامل رشد فرهنگ ديني در جامعه بويژه جوانان باشد. اين آسيب شناسي به عنوان يكي از ابزارهاي مهم در «جنگ نرم» كه دل مشغولي بزرگان قوم را فراهم كرده است مي‌تواند در خدمت برنامه‌ريزان فرهنگي كشور قرار گيرد.
آسيب اول) سياست‌زدگي مساجد: به تعبير امام راحل مساجد سنگرند، سنگرها در هيچ كجاي دنيا داراي رنگ و بوي سياسي نيستند. در جنگ‌هاي سخت هم زماني كه سنگرهاي سياسي شدند قدمهاي ابتدايي شكست آن لشكر برداشته شده است. اگر مساجد و تريبون‌هاي مساجد در اختيار يك طيف سياسي (اعم از حاكم يا غير حاكم) قرار گيرد موجبات جدايي جوانان از مساجد فراهم شده است.
آسيب دوم) پيرگرائي مساجد: احترام پيشكسوتان امري ضروري است اما انحصار مساجد در چنبره پيران دو مشكل اساسي را به وجود مي‌آورد. اولاً از رشد افكار جديد و بقاي آنها جلوگيري مي‌كند. ثانياً مانع از حضور جوانان در عرصه‌هاي تصميم‌گيري و فعاليت‌هاي اساسي جامعه مي‌شود. مثلث اداره مساجد در حال حاضر پيرگرا شده‌اند.
                         هيئت امنا
   
              امام جماعت     نمازگذاران

اين پيرگرايي از لحاظ علم مديريت، سازمان در تله بنيانگذاران افتاده و موجبات اضمحلال زودرس اين پايگاههاي مهم فرهنگي را فراهم مي‌آورد.
آسيب سوم) مسئوليت زندگي ائمه جماعات: اشتغال امام جماعت به امور قضاوت و سياست و مديريت مانع از حضور فعال او در امور اداره مساجد شده و نهايتاً با دسترسي كمتر جوانان به آنها ديوار بلند جدايي رهبران ديني از مردم كه همواره مورد تذكر و هشدار ائمه اطهار و زعماي قوم بوده است را روز به روز بلندتر و اين خطر را عميق تر مي‌سازد.
آسيب چهارم) ماتم زدگي مساجد: گرايش عمومي مساجد در حال حاضر به محافل سوگواري و مراكز برگزاري ماتم سراها مي‌باشد. اين آسيب موجبات رواني فراري دادن جوانان كه ذاتاً به شادي و شور و شوق گرايش دارند از مساجد را فراهم مي‌سازد. در زمان پيامبر اكرم(ص) كليه جشن‌ها و شادي‌ها در مساجد بود و در حال حاضر اين فرايند دقيقاً به كس عمل مي‌كند كه بسيار خطرناك است.
آسيب پنجم) بي‌برنامه‌گي مساجد: مساجد فقط محل اقامه نماز و مجالس عزاداري نيستند. مدرن‌ترين مساجد گاه برنامه احكام و قرائت قرآني دارند. اين مشكل باعث شده است كه مساجد در طول شبانه روز حداكثر دو ساعت فعال باشند. اين خطر موجبات گرايش جوانان به محافل غيرديني را فراهم آورده است.
آسيب ششم) فقر تجهيزات مساجد: مساجد جز مهر و تسبيح و رحل و چند قرآن ومفاتيح تجهيزات ديگري براي جلسات و حتي آموزش جوانان ندارند. در عصر آموزشهاي الكترونيك و تحول اساسي در حوزه‌هاي آموزش اين فقر تجهيزاتي آسيب بزرگي براي مساجد قلمداد مي‌گردد.
آسيب هفتم) ترتيب جمعيتي مساجد: مساجد غير از حوزه سني كه در تسخير پيران قرار گرفته از لحاظ بافت جمعيتي هم در تسخير فقرا و گاه بازاريان مرفه قرار دارد. حوزه اجتماعي تحصيل كرده‌ها در مساجد بسيار كم رنگ است. اين نقصان تركيب جمعيتي مساجد نوعي دلزدگي و جوان گريزي را در جامعه از مساجد فراهم آورده است.
آسيب هشتم) آذين بندي مساجد: هر چند قرآن مجيد به خذوا زينتكم عند كل مسجد تاكيد دارد اما مساجد كه مي‌تواند كانون هنرنمايي‌ها و محل تبلور زيبايي‌هاي جامعه از هر حيث باشند از اين لحاظ رنج مي‌برند. كف پوشي موكت، ديوارهاي ساده، معماري‌هاي غير جذاب و بي‌توجهي به نوپردازي و آذين بندي مساجد براي جواناني كه به دنبال شور و هيجان و تنوع هستند آسيب جدي قلمداد مي‌شود.
آسيب نهم) تعطيلي مساجد: كمتر از ده درصد ساعات شبانه روز مساجد باز هستند و اين هر چند از لحاظ شرعي فعلي حرام است از لحاظ اجتماعي هم باعث فراري دادن جوانان از كادرهاي تعليم و تربيت ديني آنها مي‌شود.
آسيب دهم) جوان فراموشي: مساجد كمترين دغدغه‌اي كه دارند جوانان هستند. در واقع مساجد به آسيب جوان فراموشي مبتلا شده‌اند.
- در امامت جماعت جوانان اولويت آخر را دارند.
- در صفهاي جماعت جوانان بايد در آخرين رديف‌ها بنشينند.
- در سخنراني‌ها جوانان فقط بايد شنونده باشند.
- در موضوعات مورد علاقه جوانان (ازدواج، دوستي، هنر، ورزش، گردش) اين مباحث نوعي قباحت طرح شدن در مساجد را دارند!
- در اعتبارات و بودجه‌ها رقمي تحت عنوان برنامه‌هاي جذب جوانان اغلب وجود ندارد.
- در اداره امور مساجد جوانان بي تجربه و خام انديش قلمداد مي‌شوند.
با اين جوان گريزي مساجد آيا اميدي براي جذب جوانان به مساجد وجود دارد؟!
 
 
چگونگي جذب جوانان به نماز و مسجد
محمود فتح¬آبادي

پرسشي كه زمينه ساز اين مقاله شده اين است كه؛ چگونه مي‌توان جوانان را به مسجد ونماز جذب كرد؟ نگارنده جهت پاسخ به اين سؤال ابتدا برآن شده است تا به منظور ايجاد انگيزه، اهميت مسجد و نماز و دوران جواني و نيز ارتباط جوانان با مسجد و نماز را بررسي نمايد تا پاسخ به سؤال مطرح شده ضروري به نظر آيد، پس با اين وجود اين مقاله جستاري خواهد بود در رابطه با پاسخ به اين سؤالات:
راههاي جذب جوانان به نماز و مسجد كدامند؟ اهميت مسجد و نماز چيست؟ دوران جواني از چه جايگاهي برخوردار بوده و ضرورت توجه ويژه به جوانان در جذب به مسجد ونماز كدام است؟
مسأله‌ي ديگري كه بررسي آن بخش ديگري از مقاله را به خود اختصاص داده است، موانع حضور جوانان در مسجد است. نگارنده در رابطه با اهميت مسجد و نماز، مسجد را به عنوان يك پايگاه فرهنگي، اجتماعي و تربيتي معرفي نموده كه در تربيت اسلامي جوانان و مصونيت ايشان از گزند حوادث مؤثر است، مسجد با ايجادآرامش و پيوند ميان مؤمنان با نخبگان و صالحان جامعه بستري مناسب براي پرورش وتربيت روحي و اجتماعي فراهم مي‌كند، مسجد با فراخوان پيوسته مسلمانان به جمع، روح جمع گرايي، انعطاف و نظم‌پذيري را در آنان تقويت مي‌نمايد، مسجد معمولاً جايگاه طرح مشكلات و مباحث اجتماعي است و به طور طبيعي با حضور در چنين مكاني روح تعهد و دردمندي در افراد ايجاد مي‌شود و اهميت نماز تا بدين جاست كه خداوند متعال بلافاصله بعد از ايمان آوردن مؤمنين ايشان را به نماز سفارش نموده است «الذين يؤمنون بالغيب و يقيمون الصلوه و...» و دين مبين اسلام بدون نماز معنا و مفهوم ندارد و نيز اهميت نماز را تأثيرات گوناگون آن در ابعاد فردي،اجتماعي، روحي، رواني و...و از منظرقرآن واحاديث معرفي كرده است. اينكه دوران جواني از چه جايگاهي برخوردار است؟ بايد گفت؛ ايام جواني از پربارترين و نيرومندترين دوران زندگي است كه مي‌تواند انسان را به موفقيت‌هاي عظيم برساند و نيز ياران جوان هستند كه مي‌توانند حامي اسلام و دين خدا باشند، جوانان به عنوان برناترين و عظيم‌ترين اقشار جامعه مي‌توانند جامعه را به سعادت يا زوال سوق دهند و همچنين در بيان ضرورت جذب جوانان به مسجد و نماز بايد گفت در دنياي امروز كه امواج تهاجمات به سمت و سوي جوامع اسلامي است و با اين همه دغدغه و نگراني‌هايي كه در مورد نسل جوان احساس مي‌شود، تنها راه مصونيت قشر جوان، پناه دادن ايشان در سايه اعتقادات، مذهب و دين خواهد بود. آنچه برضرورت جذب جوانان به نماز و مسجد درعصر حاضر مي‌افزايد، اين موارد است:
1-توسعه وگسترش روز افزون جرايم 2- توسعه خطر انحراف و اعتياد 3- توسعه تبليغات دشمن در عرصه‌هاي جهاني براي فاسد كردن نسل جوان 4- وجود دوراهي وشك و ترديد در زمينه مذهب 5- نياز نسل جوان به پناهگاهي امن و مطمئن كه در تنگناها و تصادمات رواني، عاطفي وحتي اجتماعي بدان تمسك جويد و...
راقمِ سطور مهمترين موانع حضور جوانان در مسجد راچنين ذكر كرده است:
1- بحران هويت 2- تهاجم فرهنگي 3- روحيات و خواسته‌هاي جوانان و مسجد 4- ناهنجاريها 5- دين‌گريزي.
و نيز در پاسخ به سؤال اصلي مقاله يعني؛ راه‌هاي جذب جوانان به نماز و مسجد؟ عوامل اصلي جذب را در پنج دسته كلي، يعني؛1- عوامل انساني، شامل: خانواده و دوستان، امام جماعت، هيأت امنا، خادمين مساجد و نماز گزاران 2- امكانات و فعاليت‌ها 3- طرح و برنامه‌ها، از جمله: ارتقاي هويت ديني جوانان، پيوند مسجد با زندگي جوانان، ارائه الگوهاي موفق نمازگزار به جوانان و...4- رسانه‌هاي جمعي از جمله راديو و تلويزيون 5- آموزش و پرورش، بررسي نموده است كه هركدام از اين موارد مي‌تواند عامل مهمي باشد درجذب جوانان به نماز و مسجد. پس مي‌توان گفت هدف از تدوين اين مقاله پاسخ به سؤالات مطرح شده و ارائه راهكارهايي جهت جذب جوانان به نماز و مسجد مي‌باشد و در رابطه با روش تدوين مقاله نيز گفتني است كه از روش مستند و مطالعه‌ي كتابخانه‌اي و بررسي تحقيقات انجام شده در اين زمينه استفاده شده است.

واژگان كليدي:
نماز، مسجد، جوان، جذب، عوامل انساني، امكانات و فعاليت‌ها، طرح و برنامه، رسانه، آموزش وپرورش.

 
 
راهكارهايي مؤثردر جذب جوانان به مسجد

مريم قاسميان دازميري - اسماعيل غضنفري

دين به عنوان سرمايه غيرمادي مقوله‌اي جداناپذير از فرهنگ هر حامعه است و جوانان به عنوان انتقال دهندگان فرهنگ، مهمترين سرمايه يك كشور محسوب مي‌شوند. به همين دليل تلاش جهت توسعه آگاهي‌هاي ديني آنان از اهميت به سزايي برخوردار است. اگر ميزان معرفت جوانان به معارف و آموزه‌هاي ديني از رشد مطلوبي بهره‌مند باشد شخصيت ديني آنان به گونه‌اي شايسته شكل خواهد گرفت و هنگام ورود به جامعه اسلامي تأثير به سزايي در آن جامعه پديد خواهند آورد.
جوان در پي دست يافتن به بينشي پويا، متحول و جديد نسبت به زندگي بوده و براي دستيابي به آن هر تلاشي را پذيرا مي‌شود، لذا اگر در مسير زندگي اش با رويكردي اينچنين مواجه شود به طور منطقي آن را مي‌پذيرد و دروني مي‌سازد. بنابراين نياز به برنامه ريزي گسترده در زمينه جذب جوانان و هدايت آنان به مساجد شناسايي گردد تا بدين وسيله تهديدات دشمن بر اين قشر آسيب پذير بي‌اثر گردد.
در اين زمينه والدين نيز بايد به تربيت ديني كودكان اهتمام  ورزند تا در نوجواني و جواني شاهد گريز آنان از نماز و مسجد نباشيم. مسجد فوايد بي شماري دارد كه پررنگ نمودن فوايد آن بر خانواده‌ها، نوجوانان و جوانان از اهميت بسزايي برخوردار مي‌باشد، از جمله:
اثر مسجد بر زندگي مسلمانان  شامل:  سحرخيزي، ارج نهادن به جمع، تعامل روان و تن، كاهش مشكلات روزانه، ايجاد آرامش خاطر، ايجاد رغبت در غلبه بر رنج‌ها،  بازپروري، شناخت و رشد استعدادها، ايجاد عواطف جمعي، تسهيل در امر مشورت، توجه به تفريحات سالم
نقش مسجد در ارائه‌ي خدمات بهداشت رواني: برنامه‌هاي مسجد علاوه براينكه منجر به شكل‌گيري ايدئولوژي اسلامي مي‌گردد از بروز مشكلات رواني چون تنهايي، افسردگي، خودكشي، انحرافات جنسي، مصرف مواد مخدر، طلاق، تبعيض، قتل و جنايت جلوگيري مي‌نمايد. 
مسجــد به مثابه عاملي برانگيزاننده در كسب دانش و فهم شرايط محيطي و رواني:  مسجـد مي‌‌تواند اثري ژرف بر حيات عقلاني مسلمانان داشته وموجبات رشد فعاليت‌هاي علمي آنان  (و به ويژه نسل جوان با توجه به مقتضاي سني) را در شاخه‌هاي متعددي همچون رياضيات، جبر، تاريخ، جغرافيـا، ادبيـات، شيمي، روان شناسي، پزشكي و... فراهم نمايد. آثار دانشمنداني چون ابن سينا، ابن بطوطه، ابن خلدون، غزالي و بسياري ديكر از علماي اسلامي گواه صادق آنند.
همچنين عواملي در جذب جوانان به مسجد دخيل هستند كه از آن جمله بر نقش:
ويژگي هاي امام جماعت شامل: ثابت بودن، توانايي علمي، نظم، بيان ساده و شيوا، ‌ابتكار و خلاقيت، دوستي با جوانان و نوجوانان، احترام و تواضع، آراستگي ظاهري، توانايي جسمي، دارا بودن دانش لازم، ‌درك موقعيت سني جوانان، تهيه‌ي امكانات مالي
مسجد و امكانات آن شامل: فضاي مناسب و ظواهر خوب آن، نظافت، وسايل صوتي، گرما‌زا و سرما‌زا، تصميم‌گيري متمركز، ايجاد امكانات فرهنگي ورزشي، استفاده از افراد خوش صدا
‌نحوه عملكردهيأت امناي مسجد  شامل: همكاري جدي، ‌تقسيم كار، علاقه به كار، تأمين بودجه، توجيه جوانان و نوجوانان، اهتمام به مسئله‌ي جوانان و نوجوانان، استفاده از تخصص‌هاي گوناگون
ساير عوامل شامل:  ترجمه و توضيح دعا‌ها و اذكار، آشنا كردن جوانان به فلسفه‌ي اعمال عبادي، اخلاق و رفتار نمازگزاران، جذب از طريق دوستان، انعكاس فعاليت‌ها، رفع مشكلات جوانان و نوجوانان، نحوه برخورد خادمين مساجد
به علاوه عواملي كه موجب كمرنگ شدن اهميت نماز در نوجوانان و جوانان مي‌گردند و همچنين موانعي كه از حضور جوانان  در مسجد جلوگيري مي‌نمايد شناسايي و رفع گردند. در اين راستا با آموزش مناسب والدين به وسيله هماهنگي آموزش و پرورش و مساجد مي‌توان تأثير موانع حضور جوانان در مسجد  را كمرنگ نمود، از جمله عناوين آموزش والدين در جلسات عبارتند از: اهميت نماز و مسئوليت والدين در قبال نماز فرزندان، آموزش شيوه‌هاي جذب فرزندان به نماز، بيان حقوق فرزندان بر والدين در خصوص تربيت آنها، نقش الگويي والدين در ترغيب فرزندان به نماز، شيوه هاي تربيت ديني فرزندان، بيان آثار بي‌نمازي و پيامدهاي نامطلوب آن، پيش قدم شدن والدين در امور عبادي بخصوص نماز، تحسين و تشويق فرزندان نمازگزار در جلو ديگران، بيان فلسفه، آثار، فوايد و اسرار نماز.
واژگان كليدي: جـذب، راهـكار، ويژگـي، جـوان، مسجــد، موانـع، آمـوزش
 
 
بررسي ميزان گرايش جوانان استان مركزي به نماز جماعت و ارزيابي عوامل مؤثر بر آن
سيدمصطفي الحسيني

با وجود تلاش¬هاي فراواني كه در برپايي نماز جماعت در مدارس، دانشگاه¬ها و مساجد سراسر كشور با هدف جذب جوانان به نماز جماعت صورت گرفته است، به نظر مي‌رسد ميزان پايبندي به اين فريضه الهي در حد مورد انتظار نيست، امروزه با توجه به اينكه تربيت ديني و نماز يكي از اركان و مصوبه¬هاي آموزش و پرورش و دانشگاه¬هاي كشور است اما متأسفانه احساس مي¬شود علاقه به نماز در بين نوجوانان و جوانان كاهش يافته و مساجد و نمازخانه¬ها به نحو مطلوب مورد استفاده جوانان قرار نمي¬گيرد.
لذا اين پژوهش با هدف بررسي ميزان شركت جوانان استان مركزي در نماز جماعت و شناخت عوامل مؤثر بر گرايش آنان به شركت در  نماز جماعت، بر روي يك نمونه 4500 نفري از جوانان 15 تا 29 ساله استان كه با روشهاي نمونه¬گيري تصادفي انتخاب شده¬اند صورت گرفته است. بر اين اساس ميزان شركت جوانان در نماز جماعت و عوامل مؤثر بر آن به كمك پرسشنامه محقق ساخته مورد بررسي قرار گرفته است.
نتايج بدست آمده نشان مي‌دهد با وجود اينكه حدود 80% جوانان نمازهاي يوميه را مي¬خوانند ولي درصد كمي در نماز جماعت شركت مي¬كنند بطوري كه 74% در طول يك ماه اصلاً در نماز جماعت شركت نكرده¬اند، و يا فقط يك تا 5 بار شركت نموده¬اند. در مجموع پسران بيش از دختران در نماز جماعت شركت مي‌كنند، اما دختران بيشتر از پسران در نمازخانه مدارس و دانشگاه¬ها در نماز جماعت شركت مي¬كنند. بيش از 37درصد جوانان اولين بار در مدرسه نماز را به جماعت خوانده¬اند. درصد دختراني كه اولين بار نماز جماعت را در مدرسه خوانده¬اند بيش از پسران است.
بطور كلي ميزان حضور جوانان در نماز جماعت صبح بسيار پايين است(2/1%)، با اين وجود سربازان با 3% حضور در نماز جماعت صبح نسبت به ساير گروه¬ها در صدر قرار دارند و پس از آن دانشجويان با 2% قرار گرفته‌اند.
بنابر نتايج بدست آمده بيش از 71 درصد از جوانان معمولاً نماز صبح آنان قضا مي-گردد در بين دانش¬آموزان ميزان قضا شدن نماز صبح كمتر از دانشجويان، سربازان و ساير گروه¬ها است كه احتمالاً به خاطر سن كمتر و نظارت بيشتر والدين در بيدار كردن آنان براي نماز صبح  است. 
در بررسي عوامل مؤثر در شركت و يا عدم شركت جوانان در نماز جماعت نتايج نشان مي¬دهد جواناني كه اعتقاد بيشتري به نماز و عبادت خداوند دارند، آگاهي بيشتري در مورد آثار، بركات و فلسفه نماز جماعت دارند، والدين آنان نماز مي¬خوانند و در نماز جماعت شركت مي¬كنند، جواناني كه بيشتر با افرادي كه نمازخوان هستند و رفتار مذهبي دارند ارتباط و دوستي دارند بيشتر در نماز جماعت شركت مي‌كنند، همچنين جواناني كه از لحاظ ويژگي فرد در زندگي شخصي منظم¬تر و داراي برنامه هستند، وكارها و عبادت خود را به آينده موكول نمي¬كنند، بيشتر از سايرين در نماز جماعت شركت مي¬كنند.
در بررسي نقش مبلغان و روحانيون در گرايش جوانان به شركت در نماز جماعت نتايج نشان مي¬دهد در مجموع بيش از50% جوانان نظر مثبتي نسبت به روحانيون ندارند. صرف نظر از صحت و سقم قضاوت جوانان، بايد توجه داشت شرط تأثيرگذاري و الگو واقع شدن اين قشر اين است كه جوانان روحانيون را به عنوان الگو بپذيرند و با نگرش مثبت به آنان بنگرند. همچنين نتايج نشان مي¬دهد نگرش مثبت نسبت به روحانيون ضمن ايجاد فضاي لازم براي الگوپذيري جوانان باعث افزايش شركت آنان در نماز جماعت مي¬گردد.
از آنجايي كه مسؤولين در كشور ما نماد دينداري شناخته مي‌شوند عملكرد و رفتار آنها بر تقويت و يا كاهش دينداري و رفتار مذهبي جوانان تأثيرگذار است.
شركت جوانان در نماز جماعت پيش از آنكه متأثر از اندرزها و سخنان و نظارت والدين باشد معلول پذيرش رفتار آنان است. خانواده¬هايي كه با فضاسازي مناسب، امكان درك و يادگيري ارتباط با خدا را براي فرزندان فراهم مي‌نمايند با ايجاد فضايي كه فرزندان ترغيب و تشويق به نماز جماعت مي¬شوند باعث افزايش شركت فرزندان خود در نماز جماعت مي‌گردند.
محيط فيزيكي مسجد و فضاي آن، نظافت و تميزي مسجد، عوامل انساني كارگزاران مسجد مانند امام جماعت و متوليان در گرايش جوانان به نماز نقش دارد.
همچنين به كمك تحليل عاملي، عوامل شناسايي شده به ترتيب اهميت و نقشي(بيشترين بار عاملي) كه در گرايش جوانان به نماز جماعت دارند عبارتند از: 1- روحانيون و مسؤولين، 2-همسالان، 3- خصـوصيات فردي 4- رفتارهاي مذهبي والدين و شركت آنان در نماز جماعت، 5- آگاهي جوانان در مورد فلسفه و آثار نماز جماعت، 6- عملكرد نهادهاي اجتمــاعي و حكــومتي، 7- مساجد از جهت امكانات، فاصله و برخورد متوليان، 8- اعتقاد به دعا و نيايش خدا، 9- نحوه¬ي برخورد والدين با جوانان از لحاظ نظارت، تشويق و تنبيه و... نوجوانان و جوانان براي شركت در نماز 10- مشكلات اجتماعي چون  شغل، كلاسهاي آموزشي، ورزشي و تفريحي، 11- نگرش به نماز جماعت.
 
 
تأثير نظام آموزش و پرورش در گرايش جوانان به نماز جماعت و مسجد
احسان¬الله شيخ¬محمدي - فاطمه منظري

مقاله حاضر با بررسي نقشي كه آموزش و پرورش در گرايش جوانان به نماز جماعت و مسجد دارد، تهيه گرديده است. در اين بررسي بعد از نقش مهم مدرسه در جهت¬دهي دانش آموزان به عوامل اصلي ديگري همچون فلسفه نماز، انگيزه¬بخشي به دانش آموزان، نهادينه كردن ارزشهاي ديني، الگوپذيري دانش آموزان اشاره شده است.
اين مقاله راهنمايي است براي كساني كه در حيطه آموزش و پرورش بخواهند اين موارد را بكار بندند و به اهداف مورد نظر خود در علاقمند كردن دانش آموزان به نماز برسند. با توجه به وجود مدير و مربيّان و معلّمان در يك مدرسه، هريك از اين عوامل در علاقمند نمودن دانش آموزان از جهت علمي و عملي سهمي دارند كه مولّفه‌هاي ذكر شده آنها را در اين فرايند ياري مي‌رساند.
محيط مدرسه اگر محيط نماز باشد دانش آموزان نمازخوان مي‌شوند. ولي اگر محيط دستور به نماز باشد ولي نماز نباشد آنها هم خيلي عنايت نخواهند داشت (اميني، ابراهيم ،1373، ص74).
گفتنی است برای اینكه بتوانیم دید جامعی نسبت به نماز در بينش دانش آموزان ايجاد نماييم، بايد تمامی عوامل مدرسه در ترویج این فریضه الهی همكاری داشته و با حضور اكثريّت معلّمان در نمازهاي جماعت مدرسه، الگوسازي كاملي را براي دانش آموزان ايجاد نمايند و با مطالعه كتب ديني و اخلاقي، در جهت پرورش روحيّه مذهبي و اخلاقي آنها نقش موثّري داشته باشند و این ممكن نیست مگر با آموزشهایی كه خود مربیّان و معلّمان آن را كسب كرده و آن را در مدارس بكار بندند.
هنگامي كه دانش آموزان در مدرسه و در موقعيّت‌هاي مختلف اوقات تحصيل، هنگام شنيدن اذان و يا در راهروي مدرسه بدون هيچ تكلّفي، مي‌بينند معلّمان و مربيّان مشتاقانه به سوي نماز مي‌شتابند، در اثر احساس همانند سازي به شوق و رغبت درمي آيند و به اقامه نماز گرايش فزون¬تري پيدا مي‌كنند. (افروز، غلامعلي،1371، ص15-16).

 
 
آسیب¬شناسی حضور جوانان در مسجد
مهدي معصومي

نگارنده در فصل اول به بحث مسجد و نقش آن در جوامع اسلامی پرداخته و در فصل دوم به بحث نقش امامان جماعت و نقش آنها در جذب جوانان به مسجد. به طور كلی آنچه از این مقاله می¬توان برداشت نمود این است كه مسجد به عنوان پایگاهی برای تجمع نیروها به ویژه (جوانان و نوجوانان) و مركزی برای رسیدگی به مسائل كشوری و تبیین سیاست اسلام برگزیده شده است زیرا در این (نهاد مقدس) علاوه بر عبادت برنامه های دیگر از قبیل گفتگوهای سیاسی و مشورتی، تدریس نیروهای نظامی و آموزش در قالب حلقه¬های مختلف علمی، فرهنگی و... هنگی صورت می¬گرفته میزان اهمیت عنصر مدیریت در هر نهادی با توجه به نقشها و كاركردهای آن نهاد روشن می¬شود. نگاهی گذرا به نقشهای گوناگون و مهمی كه مسجد باید در عرصی¬های عبادی، تربیتی، فرهنگی، آموزشی، اجتماعی و سیاسی ایفاء كند می¬تواند اهمیت مدیریت مسجد را روشن سازد. خداوند متعال از یك سو كافران و مشكران را از دخالت در اداره امور مساجا باز داشته می¬فرماید:
ما كان للمشركین أن یعمروا مساجد الله شاهدین علی أنفسهم بالكفر
و از سوی دیگر مؤمنان را كه دارای شرایط ویژه¬ای باشند برای اداره امور مساجد شایسته دانسته است.
انما یعمر مساجد الله من آمن بالله و الیوم الآخر
با این همه، مسأله مدیریت مساجد در كشور ما آن گونه كه بایسته است مورد توجه قرار نگرفته و با قطع نظر از نارسایی¬های عملی كه وجود دارد ابهام¬های نظری فراوانی نیز پیرامون مسأله وجود دارد.
مدیریت مسجد به عهده چه كسی می¬باشد؟
به این سوال به چهار روش می¬توان پاسخ داد:
همه مردم؛ بدین معنا كه مسجد مدیر خاصی ندارد، بلكه همه مردم به طور یكسان موظفند امور مربوط به مسجد را انجام دهند و در این زمینه كسی بر دیگری اولویتی ندارد.
هیأت امنای مسجد؛ یعنی جمعی از مؤمنان كه داوطلبانه یا با انتخاب مردم همجوار مسجد اداره امور مسجد را بر عهده دارند.
بانی مسجد؛ واقف مسجد یعنی كسی كه مكانی را به مسجد اختصاص داده است زیرا بانی مسجد ممكن است همراه با مسجد قرار دادن مكانی، ناظری برای همه امور مسجد یا برخی از امور مربوط به آن قرار دهد.
حاكم اسلامی؛ مجتهد جامع الشرایطی كه اداره امور جامعه اسلامی را بر عهده دارد بای نهاد و دستگاهی كه از سوی او عهده¬دار رسیدگی به امور مساجد می¬شود.
نقش عامه مردم در اداره امور مساجد:
همه مردم در ارتباط با مساجد دارای تكالیف و وظایفی هستند؛ وظایفی همچون تطهیر مسجد و برطرف كردن نجاست از آن؛ جلوگیری از هتك حرمت مسجد؛ جلوگیری از ورود كافران و مشركان به مسجد در صورتی¬كه ورود آنها مستلزم هتك حرمت مسجد باشد و صیانت از اموال و وسایل موجود در مسجد و... همچنین خداوند تبارك و تعالی حق آباد نمودن مساجد را منحصرا برای كسانی قرار داده كه دارای چهار ویژگی باشند:
ایمان به خدا و روز جزا
به پاداشتن نماز
پرداخت زكات
حساب بردن از خداوند
برای حفظ این كانون مقدس است كه خداوند به پیامبرش دستور می¬دهد به مسجدی كه بر اساس تقوای بنیان نشده قدم مگذارد. اینك بر جامعه اسلامی علی¬الخصوص روحانیت معزز ضروری است در حفظ ملاكهایی كه اسالم در مساجد توجه كرده¬است كوشا باشند و نگذارند مسجد و منبر و محراب در اختیار عده¬ای قرار بگیرد كه از ابتدایی¬ترین مسائل اسلامی خود بی¬خبرند و نگذارند افرادی سودجو و دنیاپرست در صف بنیان‌گذاران مساجد قرار بگیرند و نیز بر روحانیون عزیز لازم است برای ترغیب نسل جوان و نوجوان هرچه بیشتر اقشار مردم رد ران مراكز مقدس افردا خدانشناس و روحانی¬نماها را از مساجد دور نمایند زیرا بر روحانیت گرامی مخفی نماند كه یكی از عوامل  گرایش جوانان ما به مكتبهای پوچ و بی¬حاصل همین افراد پول‌پرست و بی¬درد و روحانی¬نماها و بیگانه از اسلام ناب محمدی می¬باشد.
بر این اساس در صورتی ریشه¬های افكار انحرافی و ضد الهی از جامعه اسلامی زدوده می¬شود و جوانان و نوجوانان بیشتر به مساجد جذب شوند كه با تلاش حوزه‌های علمیه انقلابی ژرف در تمام ابعاد مساجد پدید آید و تحولی عظیم در نحوه اداره و برنامه¬ریزی آنان به وجود آید. با توجه به نقش مساجد در سرنوشت مسلمین و عظمت آن، فلسفه آن همه تاكید پیامبر و اهل البیت در احترام به مساجد، آباد كردن، نشست در آن  و از كارهای بیهوده خودداری نمودن و... میباشد. علاوه بر این مسجد محل نیایش و برقراری نمازهای یومیه و  مركز فراگیری دانش هم بوده است. همانگونه كه امام خمینی مي‌فرمایند مسجد و منبردر صدر اسلام مركز فعالیتهای سیاسی بوده است كه جنگ‌هایی كه در اسلام شده است، بسیاری از آن در مجسد طرحش ریخته می‌شد. صحیفه نور، ج7، ص127
 

 
شیوهای جذب نوجوانان و جوانان به مسجد و نماز
نادر سقاء

برای جذب جوانان به مسجد، باید مساجدی فعال و پویا داشته باشیم. در این زمان از یك سو دامنه تهاجم دشمن به قلمرو اندیشه‌های تمدن گسترش یافته و از سوی دیگر جامعه ما یك جامعه جوان است كه شیفته آشنایی با مبانی اسلامی است. باید نهادهای مذهبی مانند كانون‌های فرهنگی هنری مساجد در خصوص جامعه جوان برنامه داشته باشند تا این جوانهای مستعد را در مسیر درست هدایت كنند. بی‌گمان مساجد به عنوان سنگری كه از آغاز بنای آن تاكنون دارای نقش فرهنگی و آموزشی بوده است نمی‌تواند در خصوص نسل جوان و پرسشگر ساكت و بی‌برنامه باشد. برای جذب جوانان به مسجد باید تمامی ابزارها و امكانات را در خدمت گرفت و یك فعالیت فرهنگی و تبلیغی پرجاذبه را از سنگر مساجد پی‌ریزی نمود.
با استفاده از جاذبه‌های روش شناختی، روش تلویحی و ضمنی، روش ترغیبی، روش تمثیلی و جاذبه‌های محتوایی و مشاركتی مساجد، با توجه به تنوع و در دسترس بودن كاركردهایی كه متناسب با شیوه‌های رسانه‌ای و فرهنگی شنیداری است با عنایت به عدم محدودیت زمانی و مكانی آنها، سیاستگذاری و برنامه‌ریزی‌های لازم را برای ایجاد پیوند میان دو نهاد مسجد و مدرسه سامان داد، چرا كه ضرورت چنین رویكرد فراگیری همواره مورد تاكید و سفارش بزرگان بوده است.
هرگونه فعالیتی در جهت تبلیغ اسلام و گسترش معارف قرآنی مي‌تواند از پایگاه مساجد آغاز و هدایت شود. همچنین از آنجایی كه دشمنان دین اسلام به صراحت، مساجد را یكی از عوامل اساسی رشد، وحدت و مقاومت مسلمین مي‌دانند و برنامه‌های فراوانی را برای ناكارآمد كردن مساجد دارند، ما باید هرچه بیشتر به جایگاه موثر فرهنگی و تربیتی مسجد توجه نماییم.
به هر حال برای جامعه دینی ما، جامعه‌ای كه افتخارش این است كه با پیوند زدن خودش با اهل بیت عصمت و طهارت و اندیشه‌های ناب نبوی سلامت وجودی اهالی این كشور را بیمه كرده است؛ باید مسجد به عنوان شناخته شده‌ترین پایگاه اشاعه فرهنگ دینی مورد عنایت و توجه باشد و بالاتر از آن مسجد به عنوان كانون الهام بخش برای فعالیت‌های دیگر معرفی شود. ما  وقتی مي‌گوئیم جامعه مسجد محور یعنی اینكه مسجد در میان همه فعالیت‌های ما تعریف بشود، بازار ما در كنار مسجد، آموزش و پرورش ما در مدار مسجد، فرهنگ و هنر ما در اطراف مسجد، اقتصاد سالم ما در اطراف مسجد، سیاست ما در گرد مسجد. این مي‌شود مسجد محوری كه در صدر اسلام هم، همه كارها از طریق مسجد تولید و توزیع مي‌شد.
پیچیدگی جوامع امروزی ما را به جایی رسانده كه این جور تحركات را به صورت ظاهری نمی‌توانیم در اطراف مسجد تعریف كنیم. اما ظاهر ساماندهی امور در گرد مسجد ممكن است به صورت فیزیكی امكان پذیر نباشد. ولی به لحاظ محتوایی ممكن است. یعنی ما كاری كنیم كه هر فعالیت ما یك جوری با مسجد نسبت برقرار كند. ما مسجد را به عنوان مكانی برای شناسایی بهترین نیروهای فعال و خادم جامعه قرار دهیم. در این نوشتار سعی كرده‌ایم، به اندازه توان خود، الزامات، ضرورت‌ها و موانع جذب مخاطبان، به خصوص نوجوانان و جوانان را به مكان مقدس «مسجد» بررسی و خاطر نشان سازیم.
 

 
نقش امام جماعت در جذب جوانان به نماز جماعت و مسجد

نسرين جاويدي آل سعدي

آيين اسلام از جنبه¬هاي اجتماعي مهم برخوردار است و با توجه به بركات و آثار يگانگي و يكپارچگي در بسياري از برنامه‌هاي آن بر وجود اين جنبه پافشاري شده است. برگزاري نمازهاي جماعت، يكي از اين برنامه¬هاست كه افزون بر جنبه اجتماعي آن، ثواب معنوي فراوان دارد. رسول گرامي(ص) در اين باره مي‌فرمايند: يك نماز جماعت، بهتر از چهل سال نماز فرادي در خانه است. پرسيدند يك روز نماز؟ فرمود بلكه يك نماز.
از آنجا كه مسجد به عنوان پايگاه دين يكي از مهم‌ترين جايگاه¬هاي پرورش نيروي انساني و مجيطي مناسب براي رشد افراد جامعه به شمار مي¬آيد و ارتباط با مسجد نيز نقش مهمي در پرورش ديني و هدايت و سعادت انسان دارد، لازم است كه به اين مهم پرداخته شود و راه بهره¬مندي بهتر از هدايت¬هاي خداوند براي بهترين زندگي در دنيا و خوشبختي جاودان در آخرت، فراوري جوانان قرار گيرد.
اهداف مورد نظر در جذب جوانان به مسجد
يكي ديگر از اهداف مهم نهاد تعليم و تربيت اسلامي ايجاد رفتار ديني در انسانهاست. بر اساس رهنمودهاي مقام معظم رهبري، تشويق و ترغيب جوانان به نماز جماعت و مسجد امر مهمي است كه مي¬توان اهداف ذيل را براي آن در نظر گرفت:
پرورش رشد ديني جوانان از طريق ارتباط با معارف ديني و مسجد به عنوان پايگاه دين
رشد اجتماعي جوانان از طريق ارتباط با بزرگسالان و ساير جوانان
ارضاي نياز ارزشمندي از طريق شركت در جمع جوانان مسجد
ارضاي نياز به پذيرفته شدن از طريق شركت در جمع جوانان مسجد
جلوگيري از انحرافات اخلاقي
نقش امام جماعت در جذب جوانان به نماز جماعت و مسجد
در نگاه كلي، عوامل موثر در جذب جوانان به نماز جماعت و مسجد به دو دسته عوامل بيروني و عوامل دروني قابل تقسيمند. از ميان عوامل بيروني مي¬توان به مجيط و موقعيت مسجد، گروه‌هاي مشاركت،‌ ميزان آگاهي از آثار نماز در ميان گروه¬هاي مشاركت، فرد، خانواده، انگيزه، عوامل انساني مسجد و امام جماعت اشاره كرد. يكي از مهمترين عوامل بيروني «امام جماعت» است.
تأثير امام جماعت بر جوانان
توجه به تأثير شخصيت امام جماعت بر جوانان نيز مورد قابل ذكري است. اگر امام جماعت گرم و انعطاف‌پذير باشد و به آرامي رفتار كند، جوانان هم احساساتشان را بيشتر بيان مي¬كنند و به راحتي در فعاليتهاي مساجد شركت كرده و احساس استقلال مي‌كنند. در جواناني كه انگيزه دروني و اعتقادات مذهبي كم است، اگر روابط امام جماعت با آنها همراه با گرمي و پذيرش جوانان به عنوان انساني با ارزش و شخصيت دادن به آنان باشد، مي¬تواند اثرات سازنده¬اي در قوي كردن اعتقادات داشته باشد. لزوم توجه به انتظارات واقعي جوانان قدم ديگري است. امام جماعت با انتظار غير واقعي به راحتي مي¬تواند مانع جذب جوانان باشد.
در اين ارتباط امام جماعت مي¬تواند از روش¬هاي زير بهر بيشتري ببرد:
به ابراز رفتار دوستانه نسبت به جوانان بپردازد.
در روابط خود از لبخند استفاده كند و از رفتار خشك و مصنوعي پرهيز كند.
احساسات مثبت خود را ابراز كند.
به اعتماد به نفس و پذيرش شخصيت مثبت فرد از خود اهميت دهد.
به ويژگي¬هاي جسمي، رواني و عاطفي جوانان توجه كند.
از انجام دادن رفتارهاي متزلزل اجتناب كند.
به جوانان فرصت دهد تا در امور مساجد مشاركت كنند و وظايفي را به آنان محول كند.
به آنان اجازه دهد كه احساسات خود را بيان كنند و تعاملات گرم و صميمي را آنها برقرار كند.
فضايي گرم و پذيرا و دل¬انگيز در مسجد فراهم كند.
به ميزان پيشرفت جوانان در ارتباط با مسجد توجه كند.
از روش¬هاي تشويقي ويژه¬اي استفاده كند.
پاسخگوي نيازهاي روز نسل جوان و نوجوان باشد.
ويژگي¬هاي امام جماعت عبارتند از آگاهي و شناخت؛ ايمان و باورداشت؛ كردار، نه گفتار؛ اخلاق خوش و انس با جوانان
لازم به ذكر است كه در جذب جوانان به مسجد و نماز جماع عوامل بسياري موثر است كه امام جماعت به عنوان يكي از مهمترين اين عوامل مطرح مي¬باشد. اميد است جامعه اسلامي جايگاه واقعي اين افراد را دريابد. باري بايد دعا كرد كه:
رب اجعلني مقيم الصلوه و من ذريتي ربنا و تقبل دعاء
پروردگارا من و فرزندانم را بر پا دارنده نماز قرار ده و دعايم را بپذير.
 
 
راه‌های ایجاد انگیزه به نماز و جذب جوانان به مسجد

نورعلي شعباني لياولي

واژه «نماز» از لفظ پهلوی «نماك» گرفته شده است و آن هم از ریشه باستانی «نم» به معنی تعظیم كردن است سخن  بر سر این است كه چگونه مي‌توان میان جوانی و نماز و به زبان دیگر، میان دو زیبایی پیوند و یگانگی آفرید.
پرسش جدی این است كه چرا در نسل جوان، اقبال و استقبال و نشاط نماز كمتر است؟ شاید روح عریان نماز كه تماشاگه همه‌ی رمز و رازها و زیبایی‌هاست هنوز در معرض دید جوانان قرار نگرفته است و روش جذاب و زیبا در ایجاد گرایش و كشش به كار گرفته نشده است.
آیا یك هدیه زیبا را با خشونت، بی‌مهری، سردی و... می‌توان عرضه كرد و به تاثیر و تحولی عمیق دل بست؟
پس به جامی نماید ابتدا به آسیب‌های «عدم جذب جوانان به نماز و مسجد» پرداخته شود.
آسیب شناسی
اگر عده‌ی قابل توجهی از اقشار جامعه نماز را سبك مي‌شمارند دلیل بر انكار و عناد و لجاجت با خدا و دین و نماز نیست بلكه عوامل مختلفی چنین فضایی را ایجاد نموده‌اند از جمله:
عدم آشنایی جوانان با فلسفه نماز و مسجد- نداشتن انگیزه‌ی قوی- عادت نداشتن از دوران كودكی- سرگرمی های جذاب را به نماز ترجیح دادن - طولانی شدن نمازهای جماعت - پرگویی و درازگویی و مكررگویی بعضی از مبلغان و واعظان عدم ایجاد ارتباط بین جوانان و ائمه جماعات و متولیان مساجد - عدم حضور معلمان در مسجد و نماز - سرزنش و تمسخر دوستان، كمبود امكانات مناسب در مساجد - احساس شرم و خجالت - وجود وسایل سرگرم كننده و جذاب و...
راه كارهای عملی جذب جوانان به نماز و مسجد:
از آن جایی كه نماز خالص ترین نیایش پاكان، بیان سپاس و گفتگوی عاشقانه است رفع هریك از موانع فوق گامی است برای جذب جوانان به نماز كه پرواز روح است تا زمزم كوير وصال عشق سرمدی.
الف)نقش آموزش و پرورش.
به كارگیری شیوه های پرورشی جدید- پاسخ دادن منطقی و علمی به سئوالات و ابهامات دینی- توجه به اصلاح مداوم كتب دینی- تهیه امكانات رفاهی در نماز خانه‌ها - توجه به نهاد خانواده- غنی سازی اوقات فراغت جوانان با عوامل تاثیرگذار- حضور مداوم مسئولین و دبیران در مسجد و نماز- پرهیز از اجبار و زور و تكریم- تبلیغ از راه قلم و زبان و عمل
ب) نقش دستگاه‌های تبلیغی و رسانه‌های گروهی:
تقویت روحیه‌ی تقوا و اخلاق اسلامی - الگوسازی مناسب از سیره‌ی پیامبر اكرم(ص) - ایجاد همدلی و هم سویی و همدردی با جوانان- معرفی الگوهای عملی - گسترش فعالیت تبلیغی اسلامی و به روز كردن روش تبلیغی
ج)نقش خانواده:
آموزش تدریجی مسایل دینی از دوران كودكی - تكرار و مداومت در امر آموزش نماز - شركت والدین در نمازهای جماعت و مساجد - تشویق و ترغیب فرزندان به فریضه ی نماز
د) نقش مساجد، حسینیه‌ها و تكایا:
توجه به بهسازی فیزیكی مساجد - تربیت امام جماعت عاتم و عامل و آشنا به مسایل روز- برقراری ارتباط بین مساجد، مدارس و جوانان - اریه آموزش لازم به خادمان مساجد و هیات امناها و...
ه) دعوت از چهره‌های شاخص و محبوب ورزش كشور برای شركت در اقامه نماز - دعوت از هنرمندان محبوب فرهنگ و سینما - اقامه با شكوه نماز در منظر عموم - معرفی آثار و بركات نماز- میانه روی در عبارت - الگو بودن رهبران دینی- اعطای نشان‌های مخصوص به جوانان فعال در امر نماز.
پیشنهاد:
پیشنهاد می‌گردد مدیران مدارس دو برگ مقوا با ابعادی مساوی و هم رنگ در بهترین نقطه‌ی دید دانش آموزان تعبیه گردد و از دانش آموزان خواسته شود دلایل خود را روی برگه‌ی اول كه «چرا نماز مي‌خوانم؟» و در برگه‌ی دوم «چرا نماز نمی‌خوانم» بنویسند تا موانع رفع گردد.
 
 
تأثیر نظام آموزش و پرورش در گرایش جوانان به نماز جماعت و مسجد
مهدي تركي

هدف اين مقاله معرفي مسجد به عنوان برترين و اصيل‌ترين محل براي عبادت و تقرب جستن به خداوند متعال و همچنين مكاني براي ايجاد زمينه آشنايي و پيوند ميان مومنين و نخبگان و صالحان جامعه با يكديگر و بستري مناسب براي پرورش و تربيت روحي، اجتماعي و اگاهي و بيداري مردم و پاك‌سازي  محيط و آماده سازي مسلمانان براي دفاع از ميراث‌هاي اسلام‌، مي‌باشد.
سن نوجواني كه بزرگترين فرصت براي تربيت و هدايت اين نسل مي‌باشد، نيازمند مربياني است كه درهاي معرفت را به روي  آنان بگشايند و فطريات  نهفته آنان را بيدار كنند  وبرنامه پرورش جوانان را طوري تنظيم نمايند كه هم حاوي تمام ارزش‌هاي ايماني، اخلاقي، علمي و عملي، جسمي، رواني، مادي و معنوي باشد و هم اجراي  آن براي جوانان  سنگين و فوق  طاقت نباشد.
والدين به عنوان اولين مربيان جوان در محيط خانواده، مربيان مدارس در محيط مدرسه و متوليان و گردانندگان امور مساجد به عنوان سومين و عمومي‌ترين محيط و جامعه تربيتي نقشي مهم و اساسي ايفا مي‌كنند. از اساسي‌ترين وظايف والدين و مربيان  تشويق و ترغيب قولي و عملي جوانان  به شركت در برنامه‌هاي مساجد است و امور مساجد هم با در نظر گرفتن عوامل مختلفي براي جذب و حفظ جوانان در مسجد كه به ظرافت هاي خاص نياز دارد: مثل انتخاب امام جماعت و ويژگي هاي اخلاقي و رفتاري وي و طولاني نبودن  نمازهاي جماعت، تشكيل و تقويت كتابخانه مسجد، برگزاري مسابقات كتابخواني، اردوهاي زيارتي و تفريحي، اعطاي جوايز متنوع به نمازگزاران بسيار موثر است و نقش مهمي  در گرايش  نوجوانان به نماز و مسجد خواهد داشت.
اگر بتوانيم نسل جوان را خوب بشناسيم و احساسات، علايق و سلايق آنها را درك كنيم و حافظ كرامت و شخصيت آنها باشيم و همه اين‌ها را به زبان رفتاربه انان منتقل كنيم نه به زبان گفتار، نه تنها در رويارويي با مسائل اعتقادي تسامح و سهل انگاري روا نمي دارند بلكه در برخورد با قوانين مذهبي، اعتقادات محكمي پيدا خواهند كرد و آن را در همه شئون زندگي خود جاري خواهند ساخت.
كلمات كليدي:
نهادهای فرهنگی و اجتماعی، آموزش و پرورش، مسجد، جوان، نماز جماعت
 
 
جایگاه نماز و مساجد
هما پاكروان

صدای «الله اكبر» از ماذنه عشق و خانه توحید مردم را به كرنش در مقابل حق ‏مطلق فرا می‏خواند.‏ مسجد به منزله جایگاه اصلی آموزش و پرورش مسلمانان است. مدرسه و مسجد در این راستا باید بكوشند تا در كنار یكدیگر قرار گرفته و با ایجاد فضایی صمیمی و معنوی در جذب جوانان بكوشند بنابراین در مقاله حاضر سعی شده تا به موانع احتمالی جذب جوانان به مسجد پرداخته شود و سپس راهكارهای مناسب جذب جوانان توسط مدرسه و مساجد معرفی گردد. انسان موجودي است داراي دو بعد جسمي و روحي كه نيازهاي هر يك از آنها بايد تأمين شود. يكي از نيازهاي روحي انسان، نياز به پرستش است حقيقت پرستش و نيايش، از مفهوم و مصداق واژه عبادت استخراج مي‌شود انگيزه‌هاي پرستش عبارتند از: 1-وجود كمال در پرستش شونده 2-خدمتي كه ديده است و نعمتهايي كه دريافت كرده است 3-به منظور جبران كمبودها 4-براي دفع ضرر احتمالي 5-تسلط پرستش شونده بر تمام امور انسان.
نماز خواندن به معناي اعتراف به كنار گذاشتن مدعيان ربوبيت انسان است. حقيقت، آنست كه در معرفي نماز هنوز كارهاي زيادي وجود دارد كه انجام نشده است و نماز نتوانسته است جايگاه واقعي و شايسته خود را در نظام اسلامي ما پيدا كند. نماز در زندگي بسياري تأثيرات شگرف و سرنوشت‌سازي داشته است. نماز از ديدگاه ابوعلي‌سينا، مولوي، امام خميني(ره)، مقام معظم رهبري و شهيد مطهري مورد بررسي قرار گرفته است. ياد خدا بهترين وسيله براي خويشتن داري و كنترل غرايز سركش و جلوگيري ازطغیان  روح. نمازگزار ناچار است كه براي صحت و قبولي نماز خود از بسياري از گناهان اجتناب ورزد. نمازگزار باید در شبانه روز پنج مرتبه نماز بخواند. از آنجا كه نمازگزار در برخي از مواقع همه بدن را بايد به عنوان «غسل» بشويد و معمولا در شبانه روز چند بار وضو بگيرد و پيش از غسل و وضو تمام بدن خود را از هر نوع كثافت و آلودگي پاك سازد؛ ناچار يك فرد تميز و نظيف خواهد بود. نمازهاي اسلامي هر كدام براي خود وقت مخصوص و معيني دارد و فرد نمازگزار بايد نمازهاي خود را در آن اوقات بخواند، لذا اين عبادت اسلامي به انضباط و وقت‏ شناسيكه كمك مؤثري مي‏كند.
خاصیت بسیاری از عبادتها و دستورات دینی (مثل زكات، حج، جهاد، روزه و...) در نماز جمع شده است. زكات، امتحان میزان عدم دلبستگی به مادیات و گذشتن از امور دنیایی است و در نماز نیز نمازگزار از همه چیز در مي‌گذرد و به خدا توجه می‌كند (مالك یوم الدین).
نمازگزار با نیت خود به همه اهداف مادی پشت پا می‌زند، و با توجه به كعبه، رو از همه كاخها می‌گرداند. نماز گزار با حضور قلب در خود تمركز ایجاد می‌كند‌. نمازگزار با شنیدن «قد قامت الصلوة» هر شب و روز در صحنه جامعه حاضر مي‌شود و خود را در كنار مردم بدون هیچ امتیاز قرار می‌دهد. نماز گزار هم خود را پاك می‌كند و هم در كنار پاكان دیگر می‌ایستد. نماز گزار با گفتن: «الله اكبر» و شعار بزرگی خدا، ابهت همه ابر قدرت‌ها را  می‌شكند و با گفتن «بسم الله» به كار خود قداست و كرامت مي‌دهد. در تمام كلمات و حرفهای نماز راز و رمزی نهفته است، حتی در آخرین جمله نماز كه مي‌گوییم «السلام علینا و علی عباد الله الصالحین» تمام امتیازات واهی و نژادی، اقلیمی، زمانی و غیره را نفی مي‌كنیم و تنها بر بندگان صالح خدا درود می‌فرستیم. در این سلام قومیت و ملیت و مرز جغرافیایی و سن و جنس مطرح نیست نماز ما با تكبیر شروع  می‌شود و با درود بر صالحان پایان مي‌یابد. موانع حضور جوانان در مسجد عبارتند از: بحران هویت دینی، تهاجم فرهنگی، عدم درك روحیات و خواسته‌های جوان، ناهنجاریها و5- دین گریزی
كودكان و نوجوانان بیشتر اوقات مفید و غیرمفید خود را در منزل و مدرسه مي‌گذرانند اگر پيوند خانه و مدرسه و مسجد، در خانه با مديريت والدين و در مدرسه با تدبير و انديشه مديران و مربيان حاصل گردد، پيوند خانه و مدرسه نيز در بعد تربيتى محقق خواهد شد و وقتى خانه و مدرسه با حلقه مسجد به هم پيوست و مستحكم شد، هم خانه از فضاى اسلام و ارزش‌هاى معنوى آكنده مى‌گردد و هم مدرسه از نتيجه الگويابى سالم و سازنده و هدايت‌گر برخوردار خواهد شد وجود برنامه‌هاي محلي توسط مساجد و ارائه جزواتي مانند ره‌توشه به كانون‌هاي فرهنگي و هنري مساجد كشور از عوامل جذب جوانان به سمت كانون‌هاي فرهنگي مساجد است. راهكار مقابله تهاجم فرهنگي و جنگ نرم حضور ائمه جماعات براي افزايش حضور جوانان و بقاي آنان در مساجد و همچنين تاثير برنامه‌هاي جانبي فرهنگي در اين زمينه نقش موثري دارد.
مثلث خانواده، مسجد و مدرسه بايد تقويت و خانواده با نقش تربيتي، مسجد با تقويت اعتقاد و مدرسه با تربيت رفتارهاي فرهنگي مبتني بر اعتقاد مي‌توانند نقش موثري را ايفا كنند. ارتباط منسجم ميان اولياي مسجد، مدرسه و خانواده براي پاسخ به سئوالات و شبهات نوجوانان و جوانان و تقويت كاركردها نقش مهمي را دارد.
 
نقش نماز در اجتماعی كردن فرزندان
ياسين سليمي

به طور كلی تعلیم و تربیت مساله‌ای است كه دارای اهمیت فراوانی بوده و نوع تربیت فرزندان از نوع خانواده آن نشأت مي‌گیرد و در نهایت نوع اجتماع و نوع جامعه بزرگ در نوع خانواده‌ها نهفته است.
به زعم بزرگان و صاحب نظران، تربیت كودك هر اندازه در راه خیر مستعد و هر اندازه فطرتش پاك باشد، اگر تحت تعلیم و تربیت صحیح قرار نگیرد گرایش به خیر پیدا نخواهد كرد و در قله بلند كمال گام‌برداری نخواهد نمود. بنابراین لازمه تربیت صحیح و اسلامی كودك بهره‌گیری از راه‌ها و روش‌های تربیتی است كه هر كدام به نوعی در تكوین و بهینه‌سازی شخصیت اجتماعی كودك نقش بسزایی دارند.
بعضی از این روش‌ها عبارتند از:
تربیت به وسیله الگو.
تربیت به وسیله عادت.
تربیت به وسیله موعظه.
تربیت به وسیله مراقبت.
تربیت به وسیله تنبیه و كیفر.
مقاله حاضر، اهمیت عبادت و نماز را در تكوین و رشد شخصیت اجتماعی و به طور كلی اجتماعی كردن فرزندان را به بحث گذاشته است. در این مقاله ضمن تعریف و توصیف اصطلاحات اجتماعی شدن «و جامعه پذیری» به تبیین شمه‌ای از روش‌های تربیتی موثر پرداخته شده و نظرات روان شناسان و جامعه شناسان نیز در این زمینه آمده است.

واژه های كلیدی:
نماز، اجتماعی كردن، تربیت، جامعه‌پذیری، روش‌های تربیتی.